Effaith Doppler

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Dopplerfrequenz.gif
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynolffenomen ffisegol Edit this on Wikidata
Dyddiad darganfod1842 Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Yr effaith Doppler yw'r newid mewn amledd dirgryniad (er enghraifft sŵn neu oleuni) sydd i'w canfod pan fo'r ffynhonnell neu’r derbynnydd yn symud at neu i ffwrdd o’i gilydd[1][2]. Enghraifft gyfarwydd yw traw sŵn cerbyd wrth agosáu a phasio ar y ffordd (corn ambiwlans neu feic modur, er enghraifft). Disgrifiwyd yr effaith yn ffurfiol gan y ffisegydd o Awstria, Christan Doppler (1803-1853) yn 1842[3].

Mae amledd sain a golau yn newid os yw'r ffynhonnell neu'r derbynnydd yn symud

Bu canfod effaith Doppler mewn sbectra sêr yn allweddol wrth ddatblygu esboniad presennol esblygiad y bydysawd. Yn y 19eg ganrif, trwy ddadansoddi ymddygiad ei goleuni, sylwodd William Huggins (1824-1910)[4] ag eraill bod y sêr yn symud. Dros y ddeugain mlynedd nesaf bu nifer o ddatblygiadau a arweiniodd i'r sylweddoliad bod y bydysawd yn chwyddo - a'i bod wedi cychwyn mewn "Glec Fawr". (Y mae’r rhan helaethaf o sêr y bydysawd yn symud i ffwrdd ohonom, ac felly tonfedd eu golau yn ymestyn – yn symud i gyfeiriad coch y sbectrwm (rhuddiad).) Bu enw'r seryddwr o America, Edwin Hubble (1889-1953)[5] yn un amlwg yn y gweithgaredd hwn, er bu nifer o gyfranwyr a chyfranwragedd eraill.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Doppler Shift". NASA. 24 Medi 2020. Cyrchwyd 5 Mai 2021.
  2. "Light and Matter". Benjamin Crowell. 7 Mai 2020. tt. 511-516 (pdf). Cyrchwyd 7 Mai 2021.
  3. "Christian Doppler - The discoverer of the Doppler effect". Asiantaeth Ofod Ewrop. 2019. Cyrchwyd 5 Mai 2021.
  4. "William Huggins". Y Gymdeithas Frenhinol. Cyrchwyd 5 Mai 2021.
  5. "Edwin Powell Hubble (1889-1953)". NASA. 29 Mawrth 2021. Cyrchwyd 5 Mai 2021.