Edwin Benson

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Edwin Benson
Ganwyd 23 Hydref 1931 Edit this on Wikidata
Bu farw 9 Rhagfyr 2016 Edit this on Wikidata (85 oed)
Galwedigaeth athro iaith Edit this on Wikidata

Athro iaith oedd Edwin James Benson (23 Hydref 19319 Rhagfyr 2016; Mandaneg: Ma-doke-wa-des-she, orgraff fodern: Wéroke Wáatashe, y Beison Haearn) ac yn siaradwr brodorol olaf yr iaith Fandaneg (Nu'eta).

Cyfryngau allanol
Delweddau
Ffotograff o Edwin Benson yn ei wisg frodorol.
Fideos
Fideo o Edwin Benson yn dysgu geirfa sylfaenol a brawddegau syml i ddisgyblion Mandanaidd.
Fideo o Edwin Benson yn siarad am golled y Fandaneg.

Ganwyd yn Elbow Woods, ar Diriogaeth Fort Berthold yn Swydd McLean, Gogledd Dakota. Bu farw ei fam pan oedd Edwin yn un mlwydd oed, a chafodd ei fagu gan ei daid, Ben Benson (Buffalo Bullhead), yn yr iaith Fandaneg.[1] Dirywiodd sefyllfa'r iaith yn sylweddol o ganlyniad i epidemig y frech wen yn y 1830au a'r ysgolion gwrth-frodorol hyd at ganol yr 20g. Cafodd plant eu cosbi'n gorfforol am siarad eu hiaith frodorol yn yr ysgol.[2] Roedd Edwin yn byw ger cydlif Afon Fach ac Afon Fawr y Missouri. Pan adeiladwyd Argae Garrison, gorfodwyd 90% o aelodau'r llwythi Mandan, Hidatsa ac Arikara i ail-leoli.[3] Symudodd Edwin a'i deulu i Twin Buttes, Gogledd Dakota. Gellir cymharu'r profiad hyn â helynt Tryweryn a'r iaith Gymraeg, ond ar raddfa fwyach o lawer.[4]

Ffermwr oedd Benson yn wreiddiol, ond oherwydd ei ruglder cafodd ei dynnu i'r ymdrechion i gadw'r Fandaneg yn fyw. Gweithiodd gyda'r ieithydd a chynghorydd brodorol Cory Spotted Bear ac ymchwilwyr o Brifysgol Indiana i gadw cofnod o'r iaith.[2] Addysgodd Mandaneg yn Ysgol Gynradd Twin Buttes ers 1991, ac enillodd ddoethuriaeth er anrhydedd gan Brifysgol Gogledd Dakota yn 2009.[3]

Ni ddysgodd Mandaneg i'w blant. Roedd Edwin ym medru'r Fandaneg a'r Hidatsa, a'i wraig yn siarad Lakota, ond dim ond y Saesneg a ddysgodd eu merched.[2]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. (Saesneg) Turtle Island Storyteller Edwin Benson ar wefan Wisdom of the Elders. Adalwyd ar 21 Rhagfyr 2016.
  2. 2.0 2.1 2.2 (Saesneg) Lauren Donovan. Last Mandan speaker occupied lonely place, Bismarck Tribune (13 Rhagfyr 2016). Adalwyd ar 21 Rhagfyr 2016.
  3. 3.0 3.1 (Saesneg) Jodi Rave. The last speaker: UND to honor Mandan, last to speak Nu'eta as 1st language, The Missoulian (11 Mai 2009). Adalwyd ar 21 Rhagfyr 2016.
  4. Iaith ‘Madog’ wedi marw, Golwg360 (21 Rhagfyr 2016). Adalwyd ar 21 Rhagfyr 2016.