Dadwenwyno

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search

Dadwenwyno yw'r enw ar roir ar brosesau neu ddulliau ffisiolegol neu meddyginiaethol o waredu sylweddai gwenwynig o organeb byw, gan gynnwys y corff dynol. Yn y corff dynol, mae'r proses yn cael ei gyflawni'n naturiol gan yr afu. Yn ogystal, gall 'dadwenwyno' gyfeirio at y cyfnod o ddiddyfnu pan fydd organeb yn dychwelyd i homeostasis ar ôl defnyddio sylwedd caethiwus am dymor hir.[1][2] Mewn meddygaeth, gellir cyflawni dadwenwyno trwy ddadlygru amlynciad y gwenwyn a'r defnydd o wrthgyffuriau yn ogystal â thechnegau megis dialysis a therapi tyllu (mewn nifer cyfyngedig o achosion). [3]

Mae llawer o ymarferwyr meddygaeth amgen yn hyrwyddo gwahanol fathau o ddadwenwyno megis deiet dadwenwyno. Mae gwyddonwyr wedi disgrifio'r rhain fel "gwastraff amser ac arian".[4][5] Penderfynodd Sense About Science, ymddiriedolaeth elusennol yn y DU, nad oedd tystiolaeth i ddilysu'r rhan fwyaf o ddulliau "dadwenwyno" dietegol o'r fath.[6][7]

Mathau[golygu | golygu cod y dudalen]

Dadwenwyno alcohol[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae dadwenwyno alcohol yn broses lle mae system yfwr trwm yn dychwelyd i normal ar ôl dod i arfer â chael alcohol yn y corff yn barhaus am gyfnod estynedig o gamddefnydd. Mae dibyniaeth ddifrifol ar alcohol yn arwain at ddadreoleiddio derbynyddion niwrodrosglwyddyddion GABA. Gall diddyfnu yn sydyn o fod yn gaeth i alcohol yn y tymor hir heb reolaeth feddygol achosi problemau iechyd difrifol a gall fod yn angheuol. Nid triniaeth ar gyfer alcoholiaeth yw dadwenwyno alcohol. Ar ôl dadwenwyno, rhaid defnyddio triniaethau eraill i ddelio â'r ddibyniaeth sylfaenol a achosodd y defnydd o alcohol.

Dadwenwyno cyffuriol[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae clinigwyr yn defnyddio dadwenwyno cyffuriau i leihau neu leddfu symptomau diddyfnu tra'n helpu unigolyn oedd yn gaeth i addasu i fywyd heb y defnydd o gyffuriau; nid yw dadwenwyno cyffuriol yn ceisio trin dibyniaeth ond yn hytrach yn cynrychioli cam cynnar o fewn triniaeth hirdymor. Mae'n bosibl y caiff y broses ddadwenwyno ei chyflawni heb gyffuriau neu gellir defnyddio meddyginiaethau fel agwedd o'r driniaeth. Yn aml bydd dadwenwyno a thriniaeth cyffuriol ddigwydd mewn rhaglen gymunedol sy'n para sawl mis ac sy'n digwydd mewn lleoliad preswyl yn hytrach nag mewn canolfan feddygol.

Mae dadwenwyno cyffuriol yn amrywio yn dibynnu ar leoliad y driniaeth, ond mae'r rhan fwyaf o ganolfannau dadwenwyno yn darparu triniaeth i osgoi symptomau diddyfnu yn gorfforol o alcohol a chyffuriau eraill. Mae'r rhan fwyaf hefyd yn ymgorffori cwnsela a therapi yn ystod y dadwenwyno i helpu gyda chanlyniadau'r diddyfnu.

Dadwenwyno metabolaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Gall metaboledd anifail gynhyrchu sylweddau niweidiol y gall wedyn eu gwneud yn llai gwenwynig trwy leihau, ocsideiddio (a elwir gyda'i gilydd yn adweithiau rhydocs), cydgysylltu ac ysgarthiad moleciwlau o gelloedd neu feinweoedd.[8] Gelwir hyn yn fetabolaeth xenobiotig.[9][10][11][12] Mae'r prosesau hyn yn cael eu hastudio'n arbennig o dda fel rhan o fetaboledd cyffuriol, gan eu bod yn dylanwadu ar ffarmacocinetigau cyffur yn y corff.[13][14][15]

Meddygaeth amgen[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae rhai dulliau mewn meddygaeth amgen yn honni eu bod yn tynnu "tocsinau" o'r corff trwy driniaethau llysieuol, trydanol neu electromagnetig. Nid yw'r gwenwynau hyn wedi eu diffinio ac nid oes sail wyddonol iddynt,[5] gan wneud dilysrwydd technegau o'r fath yn amheus. Ychydig o dystiolaeth sydd ar gael am gronni gwenwynig yn yr achosion hyn,[5] gan fod yr afu a'r arennau yn dadwenwyno ac yn gwaredu llawer o ddeunyddiau gwenwynig gan gynnwys gwastraff metabolaidd. Yn ôl y ddamcaniaeth hon, os yw tocsinau yn cael eu rhyddhau yn rhy gyflym heb gael eu dileu yn ddiogel, gallant niweidio'r corff ac yn achosi anhwylder. Mae therapïau yn cynnwys cawodydd cyferbyniol, padiau troed dadwenwyno, tynnu olew, therapi Gerson, cerrig neidr, glanhau corff, Gwanhad Puro Scientoleg, ymprydio dŵr, a therapi metabolaidd.[16]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "detoxify - definition of detoxify in the Medical dictionary - by the Free Online Medical Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia". Medical-dictionary.thefreedictionary.com. http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/detoxify.
  2. "Toxicology Primer". UIC. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2013-10-31. https://web.archive.org/web/20131031083314/http://www.uic.edu/sph/glakes/kids/case1/tox_primer.htm.
  3. "Get the Lead Out - Autumn 2009 Living Bird". Birds.cornell.edu. http://www.birds.cornell.edu/NetCommunity/Page.aspx?pid=1508.
  4. "Scientists dismiss detox schemes". BBC News. 3 January 2006. http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/4576574.stm.
  5. 5.0 5.1 5.2 "Detox diets: Do they work? - Mayo Clinic". http://www.mayoclinic.com/health/detox-diets/AN01334.
  6. "Scientists dismiss detox schemes". 3 January 2006. http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/4576574.stm.
  7. No proof so-called detox products work: scientists[dolen marw]
  8. "Archived copy". Archifwyd o y gwreiddiol ar 2009-08-04. https://web.archive.org/web/20090804171000/http://www.mdcom.qc.ca/.
  9. xenobiotic metabolic process (2013-04-13). "AmiGO: xenobiotic metabolic process Details". Amigo.geneontology.org. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2009-07-25. https://web.archive.org/web/20090725080140/http://amigo.geneontology.org/cgi-bin/amigo/term-details.cgi?term=GO:0006805&session_id=6158amigo1247950855.
  10. L-60: Xenobiotic Metabolism (archived version).
  11. "Metabolism of Xenobiotics". Zoology.muohio.edu. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2013-06-01. https://web.archive.org/web/20130601201828/http://zoology.muohio.edu/oris/ZOO462/notes/03_462.html.
  12. Xenobiotic Metabolism-Oxford Biomedical Research Inc (archived version).
  13. "Small Molecule Drug Metabolism". Ionsource.com. 2012-09-01. http://www.ionsource.com/tutorial/metabolism/met_slide5.htm.
  14. "Comparison of the Levels of Enzymes Involved in Drug Metabolism between Transgenic or Gene-knockout and the Parental Mice". Tpx.sagepub.com. 2001-01-01. http://tpx.sagepub.com/cgi/content/abstract/29/1_suppl/161.
  15. D M Dulik & C Fenselau (1988-04-01). "Use of immobilized enzymes in drug metabolism studies". Fasebj.org. http://www.fasebj.org/cgi/content/abstract/2/7/2235?ck=nck.
  16. "More information on complementary and alternative medicine - American Cancer Society". http://www.cancer.org/docroot/ETO/content/ETO_5_3X_Metabolic_Therapy.asp.