Celsius

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Thermomedr yn cyfrifo yn y raddfa Celsius

Celsius yw graddfa uned fesur ar gyfer tymheredd[1][2]. Fel uned o'r International Systems of Units (SI) mae'n cael ei ddefnyddio ymhob gwlad ar draws y byd heblaw am Unol Daleithiau America a Liberia. Fe'i enwir ar ôl yr astromegydd o Sweden, Anders Celsius (1701–1744), a datblygodd graddfa tebyg ar gyfer mesur tymheredd. Yr enw swyddogol ar yr uned fesur oedd y Centigrade ond newidiwyd hyn yn 1948 mewn teyrnged i'w sefydlydd, Anders Celsius. Daw'r enw centigrade o'r Lladin centum a olygir 100 a gradus a olygir camau.

Gall y gradd Celsius (°C) gyfeirio at dymheredd benodol ar y raddfa Celsius yn ogystal â uned i fesur tymheredd interval mathemategol, y gwahaniaeth rhwng dau dymeredd ac ansicrwydd.

Cyn 1954, roedd graddfa Celsius wedi'i seilio ar 0 °C ar gyfer pwynt rhewi dŵr a 100 °C ar gyfer y pwynt berwi dŵr ar 1 pwysedd wrth wraidd. Roedd hyn yn dilyn newid a gyflwynwyd yn 1743 gan Jean-Pierre Christin i wrthdroi graddfa thermometr Celsius (o ddŵr yn berwi ar radd 0 a rhew yn toddi ar 100 gradd). Mae'r raddfa hon yn cael ei addysgu'n eang mewn ysgolion heddiw.

Delwedd o thermomedr wreiddiol Anders Celsius. Noder fod y gyfradd tu chwith, lle ceir 100 fel y pwynt rhewi dŵr a'r 0 fel y pwynt berwi.

Trwy gytundeb rhyngwladol, ers 1954 "gradd Celsius" mae'r uned graddfa Celsius yn cael eu diffinio gan sero absoliwt a phwynt triphlyg 'Vienna Standard Mean Ocean Water' (VSMOW), dŵr puro arbennig. Mae'r diffiniad hwn hefyd yn ymwneud yn fanwl gywir â graddfa Celsius i raddfa Kelvin, sy'n diffinio'r uned sylfaen SI o dymheredd thermodynamig gyda'r symbol K. Diffinir sero, y tymheredd isaf posibl, wedi'i ddiffinio fel 0K a -273.15 °C yn union. Diffinnir tymheredd y pwynt driphlyg fel yn union 273.16 K (0.01 °C; 32.02 °F).[3] Mae hyn yn golygu bod gwahaniaeth tymheredd o un gradd Celsius ac un kelvin yn union yr un fath.[4]

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Celsius temperature scale". Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/101689/Celsius-temperature-scale. Adalwyd 19 February 2012. "Celsius temperature scale, also called centigrade temperature scale, scale based on 0 ° for the freezing point of water and 100 ° for the boiling point of water at 1 atm pressure."
  2. Helmenstine, Anne Marie (December 15, 2014). "What Is the Difference Between Celsius and Centigrade?". About.com. http://chemistry.about.com/od/temperature/a/Celsius-Versus-Centigrade.htm. Adalwyd March 16, 2015.
  3. "SI brochure, section 2.1.1.5". International Bureau of Weights and Measures. Archifwyd o y gwreiddiol ar 26 September 2007. https://web.archive.org/web/20070926215600/http://www1.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter2/2-1/2-1-1/kelvin.html. Adalwyd 9 May 2008.
  4. "Essentials of the SI: Base & derived units". http://physics.nist.gov/cuu/Units/units.html. Adalwyd 9 May 2008.