Celfyddyd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Y cerflun Dafydd gan Michelangelo (15011504)

Mae maes celfyddyd (a dalfyrir weithiau fel celf) yn cynnwys campweithiau gweledol o ganlyniad i fedr dynol, sef paentio, darlunio, cerfluniaeth, a phensaernïaeth. Weithiau ehangir y term fel y celfyddydau sy'n cynnwys yr holl bethau o dan sgiliau bodau dynol, fel llenyddiaeth (rhyddiaith, barddoniaeth ac ati), cerddoriaeth a dawns, y theatr, a ffotograffiaeth. Mae estheteg yn faes athronyddol sy'n ceisio ateb cwestiynau megis "beth yw celf?".

Diffiniad[golygu | golygu cod y dudalen]

Nid hawdd mae diffinio unrhyw un agwedd o gelfyddyd. Dichon gellir rhannu ymagweddau tuag at gelfyddyd yn ddau gategori: ei heffaith esthetig, a'i hystyr draethiadol (sef ei chyd-destun a bwriad yr artist). Ymhlith yr ymgeision cyffredinol i ddiffinio'r gair mae sôn am adlewyrchiad o ddawn, medr a gallu creadigol yr artist, cyd-destun yr unigol a'r diwylliant, a'r celfyddydwaith yn ffynhonnell harddwch, yn her ddeallusol, yn arwydd o newid a datblygiad, ac yn ganfyddiad dadansoddol.

Mae dehongliadau athronyddol o natur celfyddyd yn dyddio'n ôl i'r Henfyd. Creu delw neu ddynwarediad yw pwrpas celfyddyd yn ôl Platon, tra'r oedd Aristoteles yn canolbwyntio ar ffurf y gwaith wrth ei ystyried. Pwysleisiodd athronwyr yr Oleuedigaeth, megis Kant a Hegel, y gwrthrych, gan weld sgwrs rhwng yr artist a'r arsyllydd. Mynegiant a phroses y grefft yw celfyddyd i nifer o arlunwyr: y daith o olygfa neu ddychmyg i greadigaeth oedd arfer Kokoschka a Matisse. Gwelir celfyddyd o safbwynt esblygiadol gan anthropolegwyr modern sy'n ei hastudio fel gweithgaredd dynol, gan geisio llunio diffiniad diduedd ohonni.

Datblygodd ddiffiniadau llaw yn llaw â hanes gwyllt celfyddyd yn yr 20fed ganrif. Heriodd haniaeth y syniadau traddodiadol am ffurf a chelfyddyd ffiguraidd. Daeth gysyniadau'r gwaith a dymuniadau'r artist yn fwy pwysig na'r wedd orffenedig. Nododd y hanesydd a beirniad Leo Steinberg taw pryfociad neu heriad yw celfyddyd yn ogystal â chreadigaeth, gan ddiffinio celfyddyd drwy ein hymateb iddi.