Brwydr Dyrham

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Brwydr Deorham)
Jump to navigation Jump to search
Deorham 577AD.jpg
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynolbrwydr Edit this on Wikidata
Dyddiad577 Edit this on Wikidata
Rhan oanheddiad Anglo-Sacsonaidd Edit this on Wikidata
LleoliadDyrham Edit this on Wikidata
Gwladwriaethy Deyrnas Unedig Edit this on Wikidata

Brwydr dynghedfennol a ymladdwyd yn ne-orllewin Prydain rhwng Brythoniaid y Gorllewin a'r Eingl-Sacsoniaid o Wessex yn y flwyddyn 577 oedd Brwydr Dyrham (hefyd Brwydr Deorham). Cytunir yn gyffredinol mai Dyrham (Hen Saesneg: Deorham) yn ne Swydd Gaerloyw, ym mryniau'r Cotswold fymryn i'r gogledd o ddinas Caerfaddon oedd safle'r frwydr, ond erys peth ansicrwydd am hynny. Gan mai cyfeiriad moel yng Nghronicl yr Eingl-Sacsoniaid yw ein hunig ffynhonnell, does dim manylion am y frwydr ei hun ar gael.

Enillwyd y frwydr gan y Sacsoniaid, ac aethant ymlaen i oresgyn a meddiannu Cirencester, Caerloyw, a Chaerfaddon, un o ganolfannau crefyddol pwysicaf y Brythoniaid. Lladdwyd hefyd tri o frenhinoedd Brythonig.[1] Mae tystiolaeth archaeolegol yn dangos fod y dinasoedd hyn a'r cyffiniau yn gymharol lewyrchus yn y cyfnod yma, ac felly roedd y golled yn un sylweddol i'r Brythoniaid.

Mae'n frwydr arwyddocaol hefyd yng nghyd-destun hanes Cymru. Fel y torrodd Brwydr Caer yn nes ymlaen y cysylltiad ar dir rhwng Cymru a'r Hen Ogledd, torrodd Brwydr Dyrham y cysylltiad ar dir rhwng Brythoniaid Cymru a'u cymdogion yn y de-orllewin (Gwlad yr Haf, Dyfnaint a Chernyw). Er hynny, mae'n bwysig nodi na chafodd y Sacsoniaid yr ardal gyfan yn eu meddiant ar ôl y frwydr. Daliodd rhannau o Swydd Gaerloyw eu tir am beth amser ac arosodd y rhan fwyaf o Wlad yr Haf yn nwylo'r Brythoniaid am genhedlaeth neu ddwy wedyn. Bu brenin Brythonig ar deyrnas Dyfnaint hyd 710 a brenin Brythonig ar Gernyw hyd at 878.[1]

Cyfeirir ati yn aml fel trobwynt yn hanes yr iaith Gymraeg hefyd, gan y tybir fod y gwahaniaethau rhwng Hen Gymraeg a Brythoneg y de-orllewin (a gynrychiolir gan Gernyweg heddiw) wedi cynyddu ar ôl hynny. Ac eto ceir digon o dystiolaeth fod cysylltiadau yn parhau dros Fôr Hafren er gwaethaf hynny.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 John Davies. Hanes Cymru (Penguin, 1992), tt. 58-9.