Bonsái

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Delwedd:Trident Maple bonsai 52, October 10, 2008.jpg, BonsaiTridentMaple.jpg
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynolffurf gelf Edit this on Wikidata
Mathcontainer gardening Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia
Coeden bonsái

Coeden fechan sy'n cael ei phlanu mewn cynhwysydd tebyg i hambwrdd, a'i hatal rhag tyfu'n llawn yw bonsái ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Yn llythrennol, ystyr y gair Sino-Japaneaidd "盆栽" yw 'plannu hambwrdd' a "bonsái" yw'r ynganiad Japaneg o'r gair hwn.[1]

Mae'r grefft o dyfu bonsái yn ffurf ar gelfyddyd Asiaidd, sy'n defnyddio technegau amaethu i gynhyrchu coed bach mewn cynwysyddion sy'n dynwared siâp a graddfa coed maint llawn. Mae arferion tebyg yn bodoli yn niwylliannau Dwyrain Asia; o'r traddodiad Tsieineaidd penzai y deilliodd y fersiwn Japaneaidd Bonsái ohoni, a'r tirluniau byw bychain Hòn Non Bộ o Fietnam. Mae'r traddodiad Japaneaidd yn dyddio'n ôl dros fil o flynyddoedd.

Mae'r benthyciad Japaneaidd "bonsái" wedi dod yn derm ymbarél yn Saesneg, wedi ei gysylltu â sawl math o blanhigion mewn potiau neu blanhigion eraill,[2] ac weithiau i bethau byw ac di-fywyd eraill. Yn ôl Stephen Orr yn The New York Times, "dylid cadw'r term ar gyfer planhigion sy'n cael eu tyfu mewn cynwysyddion bas yn dilyn yr union ddaliadau o docio a hyfforddi bonsai, gan arwain at gopi bach artiffisial o goeden lawn dwf ei natur."[3] Yn yr ystyr mwyaf cyfyng, mae "bonsái" yn cyfeirio at goed bychain a dyfir mewn cynwysyddion sy'n cadw at draddodiad ac egwyddorion Japan.

Prif ddibenion bonsái yw bod yn destun myfyrdod i'r gwyliwr, ac yn arfer dymunol o ymdrech a dyfeisgarwch i'r tyfwr.[4] Mewn cyferbyniad ag arferion tyfu planhigion eraill, nid yw bonsái wedi'i fwriadu ar gyfer cynhyrchu bwyd na meddyginiaeth. Yn hytrach, mae'r arfer o gadw bonsái yn canolbwyntio ar drin a siapio un neu fwy o goed bychain sy'n tyfu mewn cynhwysydd dros gyfnod hir.

Crëir bonsái gan ddechrau gyda sbesimen o ddeunydd cychwynnol. Gall hyn fod yn doriad, yn eginblanhigyn neu'n goeden fach o rywogaeth sy'n addas ar gyfer datblygiad bonsái. Gellir creu bonsái o bron unrhyw rywogaeth o goed neu lwyni coediog lluosflwydd[5] sy'n cynhyrchu gwir ganghennau y gellir eu trin i aros yn fach trwy gyfyngu i botiau a thocio'r goron a'r gwreiddiau. Mae rhai rhywogaethau'n boblogaidd fel deunydd bonsái oherwydd bod ganddynt nodweddion, fel dail bach neu nodwyddau, sy'n eu gwneud yn briodol ar gyfer cwmpas gweledol bychan y bonsái.

Mae'r sbesimen cychwynnol wedi'i lunio i fod yn gymharol fach ac i gwrdd â safonau esthetig bonsai. Pan fydd yr darpar bonsai yn agosáu at ei faint terfynol fel y bwriadwyd, caiff ei blannu mewn pot arddangos, fel arfer wedi'i ddylunio ar gyfer arddangos bonsái mewn un o ychydig o siapiau a meintiau derbyniol. O'r pwynt hwnnw ymlaen, mae ei dyfiant yn cael ei gyfyngu gan faint y pot. Drwy gydol y flwyddyn, mae'r bonsái yn cael ei siapio i gyfyngu ei dyfiant, ailddosbarthu egni deiliol i feysydd sydd angen eu datblygu ymhellach, a chwrdd â chynllun manwl yr artist.

Weithiau, mae arfer bonsái yn cael ei ddrysu â chorachu, ond yn gyffredinol mae corachu yn cyfeirio at ymchwil, darganfod, neu greu planhigion sy'n bytiau genetig parhaol o rywogaethau presennol. Mae corachu planhigion yn aml yn defnyddio bridio detholus neu beirianneg enetig i greu cyltifarau corrach. Nid yw bonsái yn ei gwneud yn dibynnu ar goed sydd wedi'u corachu'n enetig, ond yn hytrach ar dyfu coed bach o stoc a hadau arferol. Mae bonsái yn defnyddio technegau amaethu fel tocio, lleihau gwreiddiau, potio, dadlygru, ac impio i gynhyrchu coed bach sy'n dynwared siâp ac arddull coed aeddfed, maint llawn.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Gustafson, Herbert L. (1995). Miniature Bonsai. Sterling Publishing Company, Inc. t. 9. ISBN 0-8069-0982-X.
  2. "Day of the bonsai vegetables". The Independent. Cyrchwyd 2018-08-06.
  3. "Not All Trees Are Cut Out to Be Bonsai". The New York Times. Cyrchwyd 2018-08-06.
  4. Chan, Peter (1987). Bonsai Masterclass. Sterling Publishing Co., Inc. ISBN 0-8069-6763-3.
  5. Owen, Gordon (1990). The Bonsai Identifier. Quintet Publishing Ltd. t. 11. ISBN 0-88665-833-0.