Awr

Oddi ar Wicipedia
Neidio i'r panel llywio Neidio i'r bar chwilio
AnalogClockAnimation1 2hands 1h in 6sec.gif
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynoluned amser, Unedau ychwanegol at yr Unedau SI, uned sy'n deillio o UCUM Edit this on Wikidata
Mathcyfnod o amser Edit this on Wikidata
Rhan odiwrnod Edit this on Wikidata
Yn cynnwysmunud Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia
Canol nos ar gloc 24-awr

Mae awr yn uned o amser sy'n hafal i 60 eiliad; ceir 24 awr mewn diwrnod. Lluosog y gair ydy "oriau" a defnyddir y gair "orig" am awr sydd wedi mynd yn gyflym. Weithiau, gall olygu "cyfnod o amser" e.e. 'Ni wyddoch yr awr y daw Mab y Dyn' (Beibl).

Dydy awr ddim yn uned rhyngwladol safonol (yr SI) yn swyddogol, ond caiff ei derbyn ar y cyd â'r rhestr hon fel Unedau ychwanegol at yr Unedau SI.[1] Gall awr, o fewn safon UTC (Universal Coordinated Time) gynnwys eiladau naid negyddol neu bositif (Saesneg: negative or positive leap second), ac felly, gall ei hyd gynnwys 3,599 neu 3,601 eiliad i bwrpas addasu.

Tarddiad y gair[golygu | golygu cod y dudalen]

Benthyciad o'r Lladin Hora ydyw, sydd, yn ei dro'n tarddu[2] o'r gair Groeg ὥρα ("tymor, amser y dydd, awr").

Mae'r enghraifft ysgrifenedig gyntaf o'r gair, yn Gymraeg, yn mynd yn ôl i'r 10g, sef oddi fewn y Computus Fragment.[3]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Arferai trigolion yr hen Aifft ddefnyddio cloc haul a rannwyd yn ddiwrnod o haul (sef 10 awr) ac awr bob pen (y cyfnos). Gyda hyn, ychwanegasant 10 awr o nos; cyfanswm o 24 awr.[4]

Cynlluniodd yr hen Roegwr Andronicws o Gyrrhws beiriant horologion o'r enw "Tŵr y Gwynt" yn y Ganrif Gyntaf B.C. a oedd yn cynnwys clociau haul a rhannau mecanyddol er mwyn dweud yr amser o fewn cyfnod o 24 awr.[4]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Gwefan BIPM; Adalwyd 02/10/2012". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-08-23. Cyrchwyd 2012-10-02.
  2. τὰ δυώδεκα μέρεα τῆς ἡμέρης παρὰ Βαβυλωνίων ἔμαθον οἱ Ἕλληνες = and the twelve divisions of the day, came to Hellas from Babylonia and not from Egypt. Hdt. 2.109;
  3. [Geiriadur Prifysgol Cymru; Cyfrol 1; tudalen 242]
  4. 4.0 4.1 "National Institute of Standards and Technology: A Walk Through Time - Early Clocks". Cyrchwyd 21 Mawrth 2011.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am awr
yn Wiciadur.