Yma Y Mae Fy Lle

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search

Yma y Mae Fy Lle- Gwyn Thomas

Cerdd Gymraeg gan Gwyn Thomas yw Yma y Mae Fy Lle. Mynega'r bardd ymlyniad dwfn o berthyn at ddarn o dir. Gwelwn nad le o harddwch traddodiadol ydyw wrth ei ddisgrifio. Aradal llaith, llwyd, ac yn wydyn. Cawn ddarlun o le sy'n llwm ei dirwedd.


Lleolir ardal Gwyn Thomas wrth droed y Moelwyn sef ardal chwarelyddol. Gwelwn ddylanwad y chwarel yn drwm ar ei waith. Neges y gerdd yw bod y dylanwadau sydd ar berson yn eu ieuenctid yn parhau drwy gydol bywywd.

Yn y gerdd hon, mynega Gwyn Thomas ei ymdeimlad at dir neu ardal sy’n bwysig iddo. Trafoda ei ardal geni a magu, ac er nad yw’n enwi yr ardal, gwyddwn ei fod wedi ei fagu yn ardal wrth droed y Moelwyn, sy’n ardal chwarelyddol. Caiff y gerdd yma, yn ogystal â nifer o’i gerddi eraill ei ddylanwadu gan waith y chwareli.  

Neges y gerdd yma yw bod y dylanwadau cynnar ar fywyd person yn eu ieuenctid yn parhau ac yn cael effaith arnynt drwy gydol gweddill eu bywyd.

Mesur y Gerdd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cerdd rydd yw Yma y Mae Fy Lle, gan nad oes ganddi fesur nac odl pendant. Gan nad oes defnydd reolaidd o odli yn y gerdd, mae’r parau geiriau sy’n cael eu hodli, megis; ‘ucheldir/gylfinir’, ‘gleision/ffrwydron’ yn fwy effeithiol ac yn rhoi fwy o bwyslais ar linellau neu eiriau arbennig yn y gerdd. Mae arwyddocâd yr odl yn cynnyddu erbyn diwedd y gerdd, a chawn ergyd pwysig yn y cwpled olaf gyda odl ar y gair ‘fy mod’, sef geiriau fwyaf arwyddocaol y gerdd. Mae’r odl yma’n cael ei ddefnyddio I gyfleu neges y bardd, sef bod y pethau sy’n dylanwadu person yn eu ieuenctid yn effeithio arnynt am weddill eu oes, a hefyd yn pwysleisio yr ymdeimlad o berthyn sydd gan y bardd a’i fro.  

Cynnwys y Gerdd[golygu | golygu cod y dudalen]

Pennill 1[golygu | golygu cod y dudalen]

Cawn gyffelybiaeth yn syth ar ddechrau’r gerdd, ’Fel, yn annileadwy’,a phrofa hyn yn syth I'r darllenydd bd y pethau sydd wedi ei ddylanwadu yn ystod ei blentyndod yn methau sy’n amhosibl I'w dileu o’i fywyd. Yn yr agoriad hwn, mae’n amlwg fod gwaith y bardd yn cael ei ddylanwadu gan ei ddylanwadau o’i blentyndod, a gwelwn yn syth fod gan y bardd feddwl mawr o ardal ei febyd. Yn syth wedyn, defnyddia Gwyn Thowas hen ofergoel ‘Ar fodolaeth cywion gwyddau’ I gyfleu’r dylanwad cafodd yr ardal arno. Cyfeiria at yr ofergoel yma gan fod gwyddau’n adar sy’n cael eu effeithio’n ddyfn gan y pethau cyntaf maent yn ei weld. Yma felly, ceisia’r bardd gymharu ei hun I'r cywion gwyddau, gan fodei blentyndod a’r pethau a welodd wedi effeithio arno yntau. Mynega’r bardd mai profiadau cyntaf bywyd yw’r rhai sy’n effeithio ddyfnaf arnom. Hefyd yn y pennill  cyntaf, mae’r cyfeiriad at y ‘llethrau hyn sy’n esgyn fry’ yn son am y chwareli, a dyweda fod y ‘llethrau’ yma wedi ‘marcio ynof’. Pwysleisia hyn efffaith y diwydiant,a bod y chwareli yn yr ardal yn rhan ohono.

Pennill 2[golygu | golygu cod y dudalen]

Drwy gydol yr ail bennill, ailadroddir y bardd y gair ‘yma’. Dyma angor y gerdd gyfan. Yn y bennill hon, mae ailadrodd y gair ‘yma’ yn dangos fod y bardd yn canolbwyntio ar n ardal enodol, ac yn cyfeirio at yr un lle drwy’r holl gerdd. Mae llinell cyntaf y bennill yr un peth â teitl y gerdd, ond bod cymal ychwanegol yn y frawddeg, ‘yma, yn y mawnogydd, y mae fy lle’.  Disgrifiad negyddol, amhleserus rhodda’r bardd I'r ardal, gan mai tir gwlyb yw’r ‘mawnogydd’,  a chyfeirir at y ‘mannau llaith’ a’r ‘meini llwydion’. Er hyn, mae’r bardd dal fel petai’n addoli’r ardal, sy’n amlwg yn rhywle pwysig iddo. Mae’r cyffelybiaeth rhwng y  ‘meini llwydion’ sydd ‘fel llygadau’r cynfyd’, yn dangos bod y meiniwedi bod yn dyst I'r cyfanac yna as creu’r byd, a dangosa hyn pa mor hynafol yw’r ardal.

Pennill 3[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn union fel yr ail bennill, mae’r drydedd bennill yn dechrau gyda’r gair ‘yma’. ‘Yma, yn y gwair gwydn, y mae fy lle’. Gan ddefnyddio’r cyflythrenniad ‘gwair gwydn’, mae’r bardd yn cyfleu’r argraff fod y tir ymhell o fod yn hawdd I'w drin gan nad yw’n wair esmwyth, a chawn argraff fod y tir yn yr ardal yn galed, gan fod y gwair wedi gorfod addasu er mwyn goroesi hinsawdd anghynnes ac anodd. Gwelwn hefyd ddylanwad gwaith y chwarelwyr ar yr ardal wrth I Gwyn Thomas ddefnyddio ymadroddion fel ‘yn nhrybestod’ , ‘a ddarniwyd’, ‘â ffrwydron’.Gan ddefnyddio’rymadroddion yma, cawn agraff fod gwaith y chwaelwyr yn weithredoedd treisgar eu naws. Cawn wrthgyferbyniad rhwng ‘a ddarniwyd, yn ddethau’ sy’n cyfeirio at waith y chwarelwyr a oedd yn defnyddio ffrwydron yn fwriadol I chwalu’r llechi. Ystyr ‘ddarniwyd’ yw rhywbeth sydd wedi ei dorri, ac ystyr ‘yn ddethau’ yw rhywbeth taclus, ac mae hyn yn pwysleisio’r grefft yn y gwaith chwarel.

Pennill 4[golygu | golygu cod y dudalen]

Ym mhennill olaf y gerdd, cyfeiria’r bardd eto at deitl y gerdd, ‘Yma y Mae Fy Lle’, ac mae hyn yn dangos ei ymdeimlad o berthyn tuag at yr ardal. Ailadroddir y gair ‘pethau’ yn y bennill yma er mwyn pwysleisio’r holl bethau sy’n bwysig iddo, a defnyddia Gwyn Thomas ansoddeiriau fel ‘hen, Cymraeg, elfennig’ er mwyn cyfleu ei deimladau at yr ardal. Mae’r ffaith fod y bardd yn disgrifio’r ardal gan ddefnyddio’r gair ‘pethau’ yn awgrymu na allai rhoi ei fys ar y rheswm pam fod ei fro mor arbennig iddo. Mae’r ardal yn bopeth iddo ac felly mae’n anodd iddo roi ei deimladau fewn i eiriau. Pwysleisia’r pennill clo neges y gerdd, sef fod y bardd yn teimlo perthyn I'r lle hwn, ac y bydd ei fro yn aros yn rhan ohono am byth.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]