Melin Llynnon

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Melin Llynnon ar Ynys Môn.

Melin wynt ger pentref Llanddeusant, Ynys Môn yw Melin Llynnon. Ar un adeg roedd dros 30 o felinau gwynt ar Ynys Môn[1] ond bellach, Melin Llynnon yw'r unig felin wynt weithredol sydd ar ôl yng Nghymru.[2]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Adeiladwyd y felin dros gyfnod o saith mis rhwng 1775 a 1776 ar gôst o £529 11s ar dir oedd yn berchen i'r llawfeddyg, Herbert Jones.[3]. Thomas David oedd y melinwr cyntaf ond cafodd ei ddiswyddo ar ôl chwe mlynedd am iddo beidio gwneud gwaith cynnal a chadw[3]. Thomas Jones oedd yr ail felinwr a bu'n gweithio Melin Llynnon am 64 mlynedd hyd nes ei farwolaeth yn 90 mlwydd oed ym 1846. Bu'r felin yn nheulu Thomas Jones hyd nes i storm fawr chwalu'r cap ym 1918.[1]

Adeiladwaith[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae peirianwaith y felin tu fewn i dŵr carreg sydd 9.3m (30tr 6mod) o uchder. Mae'r tŵr yn lletach tua'r gwaelod gyda'r llawr isaf yn 6m (19tr 6mod) o ddiamedr tra bod y cwch sydd ar ben y tŵr yn 5.2m (17tr) o ddiamedr. Mae siafft haearn yn rhedeg trwy'r cwch gyda croes haearn yn cysylltu'r siafft â'r hwyliau sydd 21m (69tr 6 mod) o hyd. Mae modd troi'r cwch gyda chadwyn hir er mwyn galluogi'r hwyliau i wynebu'r gwynt.[1]

Mae pedwar llawr i'r felin, y llawr uchaf o dan y cap yw'r Llawr llwch sydd yn amddiffyn y felin rhag glaw. Yr ail lawr yw Llawr y bin ŷd lle mae'r ŷd yn cael ei gadw cyn ei falu. Llawr y garreg ydi'r llawr cyntaf ac yma mae'r melinfaen yn cael ei gadw. Y Llawr isaf ydi'r llawr lle mae'r blawd yn cyrraedd ar ôl cael ei falu gan y cerrig.[4]

Atgyweirio[golygu | golygu cod y dudalen]

Ym 1954 collwyd y cwch mewn storm a disgynodd y felin yn adfail ond ym 1978 cafodd y felin ei phrynu gan Cyngor Sir Ynys Môn am £10,000. Ar ôl gwario £120,000 ar ei hatgyweirio cafodd y felin ei hail agor ym 1984.[3]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 1.2 "Melin Llynnon Mill". Donald Perkins.
  2. "Croeso Môn: Melin Llynnon". Croeso Môn.
  3. 3.0 3.1 3.2 "Melin Llynnon". anglesey-history.co.uk.
  4. "The Windmill: how the mill works". Brixton Windmill.