Lleuad lawn

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Roedd lleuad gorwych 14 Tachwedd 2016 356,511356,511 km (221,526 mi) i ffwrdd[1] o ganol y Ddaear, yr agosaf ers 1948. Ni fydd mor agos eto tan 2034.[2]

Lleuad lawn (neu lleuad llawn) yw'r gwedd leuad pan mae'r lleuad yn ymddangos fel petai wedi'i oleuo yn llawn o safbwynt y Ddaear. Mae hyn yn digwydd pan mae'r Ddaear wedi'i lleoli rhwng yr Haul a'r Lleuad (yn fanwl gywir, pan mae  180° o wahaniaeth yn hydredau ecliptig yr Haul a'r Lleuad). Mae hyn yn golygu bod yr hemisffer lleuadol sy'n wynebu'r ddaear - yr ochr agosaf - wedi'i oleuo'n llawn gan yr Haul ac yn ymddangos fel disg crwn, tra bod yr ochr bellaf yn dywyll. Mae lleuad llawn yn digwydd tua unwaith y mis.

Pan mae'r Lleuad yn symud i gysgod y Ddaear, ceir diffyg ar y Lleuad (neu 'eclips'). Pan fydd hyn yn digwydd, gall wyneb y Lleuad neu ran ohono ymddangos yn gochlyd oherwydd y tonfeddi gleision a plygiant goleuni'r haul trwy atmosffer y Ddaear.[3][4][5] Ar Leuad llawn yn unig y ceir diffyg ar y Lleuad ac ar bwyntiau yn ei gylchdro pan y gallai'r lleoeren basio trwy gysgod y blaned. Nid yw diffyg ar y Lleuad yn digwydd bob mis am fod cylchdro'r Lleuad yn gogwyddo 5.14° mewn perthynas a gwastad ecliptig y Ddaear; felly, mae'r Lleuad fel arfer yn pasio i'r gogledd neu'r de o gysgod y Ddaear, sydd wedi'i gyfyngu yn bennaf i'r gwastad cyfeiriol hwn. Mae diffyg ar y Lleuad yn digwydd pan mae'r lleuad llawn i'w gael o gwmpas y naill nod neu'r llall o'i gylchdro (esgynnol neu ddisgynol).  Felly, mae diffyg ar y Lleuad yn digwydd tua unwaith bob chwe mis ac yn aml tua phythefnos cyn neu ar ôl diffyg ar yr haul, sy'n digwydd yn ystod lleuad newydd o gwmpas y nod arall.

Mae'r cyfnod rhwng lleuad newydd neu lawn a'r cyfnod nesaf yr un peth, sef mis lleuadol, ar gyfartaledd yn 29.53 o ddyddiau. Felly, yn y calendrau lleuadol sydd â phob mis yn dechrau ar ddiwrnod y lleuad newydd, mae'r lleuad llawn i'w gael naill ai ar y 14eg neu'r 15fed diwrnod o'r mis lleuadol. Oherwydd bod mis calendr yn cynnwys dyddiau llawn, gall mis lleuadol fod naill ai yn 29 neu 30 diwrnod o hyd.

Lleuadau cynhaeaf neu leuadau gwŷr Iâl[golygu | golygu cod y dudalen]

Lleuad gynhaeaf. Mae ei liw oren yn cael ei achosi gan ei agosrwydd at y gorwel, ac nid yw'n unigryw i leuadau cynhaeaf.[6]

Mae "lleuad gynhaeaf" (neu "leuad hydref") a "lleuad gwŷr Iâl" yn enwau traddodiadol ar gyfer lleuadau llawn ddiwedd yr haf neu yn yr hydref, ym misoedd Medi a Hydref yn hemisffer y gogledd.  "Lleuad gynhaeaf" yw'r leuad llawn agosaf at alban Elfed (22 neu 23 Medi), a gallai fod unrhyw bryd yn ystod y pythefnos cyn neu ar ôl y dyddiad hwnnw.[7] "Lleuad gwŷr Iâl" yw'r lleuad llawn yn dilyn hynny.

Cyfeirnodau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. ""SUPER MOON" EXCEPTIONAL. BRIGHTEST MOON IN THE SKY OF NORMANDY, MONDAY, NOVEMBER 14". 2016-11-12. Cyrchwyd 2017-02-08.
  2. http://astrobob.areavoices.com/2016/11/10/moongazers-delight-biggest-supermoon-in-decades-looms-large-Sunday-night/
  3. Seidelmann, P. Kenneth (2005). "Phases of the Moon". Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac. University Science Books. p. 478. ISBN 0-935702-68-7. They are the times when the excess of the Moon's apparent geocentric ecliptic longitude λM over the Sun's apparent geocentric ecliptic longitude is 0, 90, 180, or 270 ...
  4. "Celestial Alignment without Lunar Eclipse; from google (full moon earth block sunlight) result 2".
  5. "tilted from the ecliptic by about 5 degrees; from google (full moon earth block sunlight) result 3".
  6. Percy, John (27 September 2010). "Why is the harvest moon so big and orange?". University of Toronto.
  7. "What is a Harvest Moon?". Old Farmer's Almanac.