Celyn

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Celynnen)
Neidio i: llywio, chwilio
Celyn
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Plantae
Ddim wedi'i restru: Angiosbermau
Ddim wedi'i restru: Ewdicotau
Ddim wedi'i restru: Asteridau
Urdd: Aquifoliales
Teulu: Aquifoliaceae
Genws: Ilex
Rhywogaeth: I. aquifolium
Enw deuenwol
Ilex aquifolium
L.

Coeden fythwyrdd gyda dail pigog ac aeron coch yw celyn neu'r gelynnen (enw gwyddonol: Ilex aquifolium).

Mae'r goeden fechan hon yn gysylltiedig â'r Nadolig; yn aml iawn, yr unig addurn a arferid ei gael mewn tŷ fyddai clwff (neu gangen) o gelyn. Enw arall arni ydy'r 'gelynnen' a cheir y ffurf 'celynnin' fel sydd yn yr enw Llangelynnin hefyd. Ceir cân werin o'r un enw; dyma'r pennill cyntaf (sylwer ar yr odl fewnol rhwng y drydedd a'r bedwaredd linell):

Fy mwyn gyfeillion dewch yn llu,
Mae'n bryd i mi ganmol y glasbren;
Pren canmolus, gweddus gwiw
A'i henw yw 'y gelynen'.[1]

Mae'n frodorol o orllewin a de Ewrop, gogledd-orllewin Affrica a de-ddwyrain Asia,[2][3] ac fe'i gwelir yn aml mewn llefydd cysgodol, yn enwedig mewn coedwigoedd o goed ffawydd. Er hyn, gall addasu i gynefinoedd, amgylchiadau a hinsawdd gwahanol yn enwedig ar ffiniau coedwigoedd.

Geirdarddiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gwreiddiau'r gair yn yr hen Gelteg: kolino, ac fe'i ceir yn yr Hen Gernyweg "kelin", yn Llydaweg ("kelen") ac yn y Wyddeleg ("kelen").[4] Cymharer gyda'r gair Celtaidd "qel" a olygai "pigo", "gwanu".

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Welsh Traditional Music gan Phyllis Kinney; Cyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru google.co.uk; adalwyd Rhagfyr 2016.
  2. Flora Europaea: Ilex aquifolium
  3. Med-Checklist: Ilex aquifolium
  4. Geiriadur Prifysgol Cymru (GPC); adalwyd Rhagfyr 2016.

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

Tree template.svg Eginyn erthygl sydd uchod am goeden. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.