Afon Wrwgwái

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Rhaeadrau Moconá, ar afon Wrwgwái rhwng yr Ariannin a Brasil

Mae Afon Wrwgwái (Sbaeneg: Río Uruguay, Portiwgaleg: Rio Uruguai) yn afon yn Ne America. Mae'n llifo o'r gogledd i'r de ac yn ffurfio'r ffin rhwng Brasil, Ariannin ac Wrwgwái, gan wahanu rhai o daleithiau'r Mesopotamia Archentaidd oddi ar y ddwy wlad arall. Rhed rhwng taleithiau Santa Catarina a Rio Grande do Sul ym Mrasil; yn ffurfio ffin ddwyreiniol taleithiau Misiones, Corrientes ac Entre Ríos yn yr Ariannin; ac yn nodi ffiniau gorllewinol dosbarthau Artigas, Salto, Paysandú, Río Negro, Soriano a Colonia yn Wrwgwái.

Hyd yr afon yw tua 1,500 km. Mae'n tarddu yn y Serra do Mar (Brasil), lle daw afonydd Canoas a Pelotas i mewn, 2,050 m uwch lefel y môr. Yma mae'r afon yn llifo trwy dir anwastad ac yn ffurfio nifer o raedrau.

Gydag afon Paraná, mae afon Wrwgwái yn ffurfio aber Río de la Plata. Gellir ei hwylio o Salto Chico ymlaen. Daw y Río Negro, sy'n tarddu yn ne Brasil ac yn rhedeg trwy Wrwgwái am 500 km, i ymuno ag afon Wrwgwái 100 km i'r gogledd o gymer afon Wrwgwái a'r Río de la Plata, yn Punta Gorda (Dosbarth Colonia, Wrwgwái).

Croesir yr afon gan Pont Ryngwladol Paso de los Libres-Uruguaiana, rhwng Ariannin a Brasil. Mae tair pont ryngwladol eraill yn ei croesi yn ogystal, rhwng yr Ariannin ac Wrwgwái, sef Pont Salto Grande, Pont y Cadfridog Artigas a Pont Libertador General San Martín.

Mae gan fasn afon Wrwgwái arwynebedd o 370,000 km². Ei phrif defnydd economaidd yw ar gyfer cynhyrchu trydan hydroelectrig (gweler Argae Salto Grande).

Yr enw[golygu]

Daw enw'r afon o gamddealtwriaeth yr ymsefydlwyr Sbaenaidd o'r enw brodorol. Mae'r enw gwreiddiol, Urugua'ý, yn yr iaith Guaraní, yn golygu "afon yr adar paentiedig".