Defnyddiwr:AlwynapHuw/Pwll Tywod

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
AlwynapHuw/Pwll Tywod
Dinasyddiaeth Baner Cymru Cymru


Roedd Y Parch Dr Thomas Rees DD (13 Rhagfyr, 181529 Ebrill, 1885) yn weinidog gyda'r Annibynwyr, yn awdur ac yn hanesydd ei enwad.

Cefndir[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganwyd Thomas Rees mewn bwthyn bychan a elwid Penpontbren, ar derfyn De-orllewin plwyf Llanfynydd, ac ar ffin blwyf Llandeilo fawr, yn sir Gaerfyrddin. Bedyddiwyd ef gan y Parch. Rees Powell, gweinidog yr Annibynwyr Cross Inn, Llandybie. Roedd yn blentyn i Thomas Rees a Hannah Williams, ei wraig. Cafodd ei fagu gan ei fam ar aelwyd ei Dad-cu a'i Fam-gu, Dafydd Wiliam a Mari ei wraig. Roedd teulu ei fam a pherthynas hir a chapel Annibynwyr Capel Isaac. Roedd ei Hen, Hen Dad-cu, Harri Wiliam wedi ymuno a'r achos ers o leiaf 1689, o bosib yn gynt. Bu nifer fawr o ddisgynyddion Harri Wiliam yn weinidogion Annibynnol. Mae'n debyg mae'r cysylltiad teuluol hir ac agos at achos yr Annibynwyr oedd y sbardun a fu'n gyfrifol am fagu diddordeb Thomas Rees yn hanes yr enwad. Gan ei Fam-gu dysgodd Thomas Rees i ddarllen y Beibl a dod yn gyfarwydd â'i storïau. Cafodd dim ond 3 mis o addysg ffurfiol a hynny mewn ysgol wledig oedd yn cael ei gadw gan athro nad oedd a llawer o fanteision addysg ei hun.

Gyrfa gynnar[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd Thomas Rees yn cael ei ystyrid yn fachgen ‘araf, trwsgl, a diog’ cafodd ei sbwylio gan ormod o anwyldeb gan ei rieni cu. Doedd fawr o lun arno fel amaethwr, gan hynny nid oedd modd ei osod i weithio fel gwas ffarm fel byddid disgwyl i fachgen o'i gefndir wrth gyrraedd 10 i 12 oed. Roedd wedi dysgu gan ei dad cu sut i weu gwellt, bigynnau a mieri i greu basgedi, cadeiriau a llestri a bu yn cyfrannu at ei gadw trwy werthu ei grefftwaith. Dechreuodd rhigymu yn ystod y cyfnod yma o, be oedd i bob pwrpas yn ddiweithdra. Cafodd ambell i bwt o'i waith ei gyhoeddi mewn cyfnodolion megis yr Efengylydd a chyhoeddwyd rhigwm coffa o'i waith Marwnad, Neu Goffadwriaeth am Mary Morgans fel taflen i'w gwerthu gan Wasg Williams, Llangeitho ym 1831. Tua dechrau'r 1830au dechreuodd bregethu hefyd, traddododd ei bregethau cyntaf mewn cyrddau cartref yn hytrach na chyrddau mewn capel a chafodd yn fuan wedyn ei gydnabod fel un o bregethwyr lleyg Capel Annibynnol Capel Isaac. Y ffordd o hyfforddi cyw bregethwr, yn ei ddydd, oedd i'w danfon ar daith pregethu efo pregethwyr mwy profiadol. Cymerodd Thomas Rees ambell i daith fer i ardaloedd cyfagos yn ystod ei ddwy flynedd gyntaf fel pregethwr. Ym 1833 caniatawyd iddo fynd ar daith am y tro cyntaf heb bregethwr hŷn. Aeth ar daith bell trwy siroedd Morgannwg a Mynwy. Ym 1834 aeth ar daith arall oedd yn cynnwys cyhoeddiad yn Aberdâr lle cyfarfu a char iddo oedd yn gweithio yn y diwydiant glo. Yn gynnar ym 1835 penderfynodd Thomas Rees symud i Aberdâr i weithio fe glöwr hefyd.

Peth cyffredin, wrth i bobl o wahanol ardaloedd cyd gymysgu am y tro cyntaf, yn ystod cyfnod y Chwyldro Diwydiannol, oedd cyflwyno afiechydon heintus newydd i bobl o ardaloedd eraill nad oedd ganddynt yr imiwnedd caffael i'w oresgyn. Yn fuan wedi symud i Aberdâr daliodd Thomas Rees twymyn, y bu bron a marw ohoni. Wedi byw trwy'r dwymyn roedd yn rhy wan i ddychwelyd i'r gwaith glo.

Agorodd ysgol mewn tŷ annedd yn Aberdâr ond cyn pen 1835 cafodd gwahoddiad i fod yn weinidog, ar gapel newydd ym Merthyr Tudful, symudodd ei ysgol yno a chafodd ei ordeinio yn Weinidog yr Efengyl.

Teulu[golygu | golygu cod y dudalen]

Ym 1838 Priododd Jane Williams merch Thomas ac Anne Williams, Bedwellte. Gan nad oedd ei gyflog fel gweinidog ar achos newydd yn lawer penderfynodd agor siop i ategu at incwm y teulu. Methiant bu'r fenter, yn bennaf oherwydd bodlonrwydd Mr a Mrs Rees i roi nwyddau ar addewid o dalu yn hytrach nag am arian mewn llaw ar adeg o gyni economaidd dirfawr yng Nghymoedd y De. Methodd y siop a danfonwyd Thomas Rees i Garchar Caerdydd am fod yn fethdalwr ym 1839. Yr oedd eisoes wedi paratoi cyfieithiad o lyfr Albert Barnes Notes on the Gospels i'r Gymraeg. Brysiwyd cyhoeddi'r cyfieithiad (Barnes ar yr Efengylau) trwy'r wasg. Gydag ymgais fawr gan ei gyd weinidogion i hyrwyddo gwerthiant y llyfr, enillodd digon o freindaliadau i ddod i gytundeb talu ei ddyledwyr a dod yn rhydd o'r carchar o fewn ychydig wythnosau. Er iddo gael ei draed yn rhydd bu'r cytundeb i dalu gweddill y ddyled, pob yn dipyn yn ei lethu am lawer o flynyddoedd.

Gyrfa ddiweddarach[golygu | golygu cod y dudalen]

Ym 1840, ychydig wedi dod yn rhydd o'r carchar, daeth yn weinidog ar Gapel Annibynwyr Ebeneser, Aberdâr. Gan fod nifer yn y gynulleidfa yn anhapus efo cael gŵr oedd wedi treulio cyfnod dan glo yn weinidog arnynt traddododd ei bregeth gyntaf yno ar y testun:

Nac ofna ddim o’r pethau yr ydwyt i’w dioddef. Wele, y cythraul a fwrw rai ohonoch chwi i garchar, fel y’ch profer; a chwi a gewch gystudd ddeng niwrnod. Bydd ffyddlon hyd angau, ac mi a roddaf i ti goron y bywyd (Datguddiad 2:10) [1]

1816[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1816 i Gymru a'i phobl


Deiliaid[golygu | golygu cod y dudalen]

Digwyddiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau a llenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Llyfrau newydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cerddoriaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau gweledol[golygu | golygu cod y dudalen]

Genedigaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Marwolaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

1817[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1817 i Gymru a'i phobl

Deiliaid[golygu | golygu cod y dudalen]

Digwyddiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau a llenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Llyfrau newydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cerddoriaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau gweledol[golygu | golygu cod y dudalen]

Genedigaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Marwolaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Categori:Prosiect WiciLlên

1818[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1818 i Gymru a'i phobl


Deiliaid[golygu | golygu cod y dudalen]

Digwyddiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau a llenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Llyfrau newydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cerddoriaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau gweledol[golygu | golygu cod y dudalen]

Genedigaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Marwolaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

1819[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1819 i Gymru a'i phobl


Deiliaid[golygu | golygu cod y dudalen]

Digwyddiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau a llenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Llyfrau newydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cerddoriaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau gweledol[golygu | golygu cod y dudalen]

Genedigaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Marwolaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

1820[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1820 i Gymru a'i phobl


Deiliaid[golygu | golygu cod y dudalen]

Digwyddiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau a llenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Llyfrau newydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cerddoriaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau gweledol[golygu | golygu cod y dudalen]

Genedigaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Marwolaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

1821[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1821 i Gymru a'i phobl


Deiliaid[golygu | golygu cod y dudalen]

Digwyddiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau a llenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Llyfrau newydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cerddoriaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Celfyddydau gweledol[golygu | golygu cod y dudalen]

Genedigaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Marwolaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]



Gwella John Phillips[golygu | golygu cod y dudalen]

John Phillips (addysgwr)


Y flwyddyn honno, ar awgrymiad Syr Hugh Owen (1804 - 1881), penodwyd ef yn oruchwyliwr tros Ogledd Cymru i'r Gymdeithas Ysgolion Brutanaidd a Thramor. Yn 1847 symudodd i Fangor i fod yn fugail ar eglwys y Tabernacl, ond rhoddodd ofal yr eglwys hon i fyny'n wirfoddol oherwydd ei orchwylion fel arolygydd Cymdeithas yr Ysgolion Brutanaidd a Thramor. Llafuriodd yn galed i geisio deffro'r wlad i sylweddoli'r angen am adeiladu ysgolion ac i hyfforddi athrawon cymwys i ofalu amdanynt. Trwyddo ef yn bennaf y sefydlwyd y Coleg Normal ym Mangor. Costiodd yr adeilad oddeutu £13,000; ni chafwyd ond £2,000 gan y Llywodraeth, a bu Phillips yn gyfrwng i gasglu y swm o £11,000 i gyfarfod â'r cyfanswm. Pan agorwyd y coleg yn Awst 1863, penodwyd ef yn brifathro arno. Yr oedd Phillips yn bregethwr a darlithydd llwyddiannus dros ben. Traddododd dair darlith bwysig rhwng 1850 a 1852, a chyhoeddwyd hwynt o dan y teitlau canlynol: (1) Dadl Bangor … ar Anghydffur fiaeth neu Eglwys Loegr ac Ymneulltuaeth (Caernarfon, James Rees, 1852); (2) Y Ddarlith ar Babyddiaeth, Eglwys Loegr, ac Ymneulltuaeth (Liverpool, J. Lloyd, 1850); (3) Popery Better than Dissent! What!!! And who says it!!! (Carnarvon, James Rees, 1850). Bu farw 9 Hydref 1867, yn Brynteg, sir Fôn, a'i gladdu yn Llaneugrad. Gadawodd wraig a phump o blant.

Cefndir[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganwyd Phillips ym Mhontrhydfendigaid yn blentyn i David a Mary (née) Phillips, Tymawr. Oherwydd tlodi ei rieni cafodd ei fagu yn ei flynyddoedd cynnar gan ei fam-gu ar och ei fam, Jane Jones. Roedd Jane Jones yn gyfnither i'r Parchedig. John Williams, Lledrod (1747 - 1831), un o'r offeiriaid Eglwys Loegr a drodd at achos y Methodistiaid Calfinaidd.

Yr Ysgol Sul bu prif sefydliad ei addysg hyd ei fod yn 14 mlwydd oed. Wedi dod o dan ddylanwad ysbrydol diwygiad crefyddol yn ardal Tregaron ym 1824 – 1825 gwelwyd Philips fel "un a photensial" a chafodd ei noddi i fynd yn ddisgybl i Ysgol Ramadeg Ystradmeurig. O Ystrad Meurig aeth i ysgol yn Llangeitho oedd yn cael ei gadw gan Lewis Edwards. Wedi ymadael a Llangeitho fe'i benodwyd yn genhadwr i Raeadr Gwy, Sir Faesyfed lle fu'n cadw ysgol ac yn pregethu. Y flwyddyn ganlynol (1832) aeth ar daith bregethu llwyddiannus i Siroedd Meirionnydd a Chaernarfon.

Daeth Phillips a Lewis Edwards i'r casgliad bod uchafswm yr addysg yr oeddynt wedi derbyn ac yn gallu eu cynnig i gyd anghydffurfwyr yn annigonol a bod rhaid iddyn't derbyn gwell er mwyn addysgu'r genhedlaeth nesaf. Doedd dim Prifysgol yng Nghymru a dim hawl i neb ond aelodau Eglwys Loegr mynychu Prifysgolion Lloegr yn Rhydychen a Chaergrawnt. Penderfynodd y ddau i geisio am le ym Mhrifysgol Caeredin. Enillodd Lewis gradd MA o'r brifysgol, ond ymadawodd Phillips cyn derfyn y cwrs o herwydd trafferthion ariannol.

Teulu[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ystod ei weinidogaeth yn Nhreffynnon, priododd ag Eleanor, merch Robert Parry, y Frigan, Llaneugrad, sir Fôn, a symudodd yno yn 1843, bu iddynt pump o blant.

Addysgwr[golygu | golygu cod y dudalen]

Wedi ymadael a Chaeredin derbyniodd Philips gwahoddiad i fod yn weinidog ar eglwys Gymraeg y Methodistiaid Calfinaidd yn Nhreffynnon. Ordeiniwyd ef yn weinidog yng nghymdeithasfa 'r Bala, ym mis Mehefin 1837.

Teulu[golygu | golygu cod y dudalen]

Priododd (enw cymar) cawsant (nifer) o blant.

Marwolaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu farw yn (lle) yn (rhif) mlwydd oed a chladdwyd ei gweddillion yn (mynwent).

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

<ref> T. Gwynn Jones, Cofiant Thomas Gee (Gee a'i Fab, Dinbych, 1913), tud. 16

William Chambers (anen dechrau[golygu | golygu cod y dudalen]

Unig fab William Chambers, Llanelly House, Sir Gaerfyrddin, brodor o Bicknor, Caint, ac uchel siryf sir Gaerfyrddin yn 1828. Priododd, 1835, Joanna Trant, merch Capten Payne o'r llynges. Fel ynad gweithiodd yn galed i ddarostwng gwrthryfel Beca yn 1843 ac i symud y drygau a oedd yn gyfrifol amdano. Cynorthwyodd i ddatblygu diwydiannau ac adnoddau crai tref a phorthladd Llanelli. Yn 1840 sefydlodd y ‘South Wales Pottery,’ a dug y gwaith ymlaen hyd 1855 pryd y'i trosglwyddwyd i'r Meistri Coombs a Holland. Yr oedd ei dad wedi etifeddu Llanelly House am ei oes drwy ewyllys Syr John Stepney, a phan fu farw ef ar y 9fed o Chwefror 1855, aeth yr ystad yn ôl i deulu Stepney. Ar farw'r 9fed barwnig, Syr Thomas Stepney yn 1825, y cafodd Chambers ‘Llanelly House’ - ni wyddys pa fodd. Yn 1853 prynodd stad yr Hafod, Sir Aberteifi, a bu'n byw yno hyd 1871, pryd y gwerthodd Hafod a dychwelyd i Gaint. Yr oedd yn ustus heddwch yn siroedd Caerfyrddin ac Aberteifi ac yn ddirprwy-raglaw sir Aberteifi. Bu farw ddechrau 1882. [1]

[2]

[3] (marwolaeth ei wraig

AlwynapHuw/Pwll Tywod
Dinasyddiaeth Baner Lloegr Lloegr


Roedd William Chambers (180921 Ebrill, 1882) yn (swydd) Cymreig.

Cefndir[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganwyd cyfenw yn (tref, sir) yn blentyn i William Chambers (enw rhieni). Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Eton a Choleg Sant Ioan Caergrawnt.

Gyrfa[golygu | golygu cod y dudalen]

Teulu[golygu | golygu cod y dudalen]

Priododd (enw cymar) cawsant (nifer) o blant.

Marwolaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu farw yn wedi cystudd hir yn 73 mlwydd oed a chladdwyd ei gweddillion yn (mynwent).

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. [ https://bywgraffiadur.cymru/article/c-CHAM-WIL-1809 Bywg]
  2. "DEATHOFMRWILLIAMCHAMBERS - Weekly Mail". Henry Mackenzie Thomas. 1882-04-01. Cyrchwyd 2019-08-29.
  3. "FamilyNotices - The Aberystwith Observer". David Jenkins. 1910-09-29. Cyrchwyd 2019-08-29.