Anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Mae'r cortecs cyndalennol chwith yn aml yn cael ei effeithio mewn achosion o anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd.

Mae anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd (Saesneg: Attention deficit hyperactivity disorder neu ADHD) yn anhwylder meddyliol o fath newroddatblygol.[1][2] Mae ei nodweddion yn cynwys problemau cymryd sylw, gor-weithgaredd, neu anhawster rheoli ymddygiad nad yw'r arferol i berson o'i oedran. Mae'r symtomau yn ymddangos cyn bod y person yn ddeuddeg mlwydd oed, yn ymestyn dros gyfnod o fwy na chwe mis, ac yn achosi problemau mewn o leiaf mwy na dwy sefyllfa (fel ysgol, adref, neu weithgareddau hamdden).[3][4] Mewn plant, gall problemau cymryd sylw arwain at berfformiad gwael yn yr ysgol. Er ei fod yn achosi amhariaeth, yn arbennig mewn cymdeithas fodern, mae nifer o blant sydd a'r anhwylder yn arddangos rhychwant sylw da ar gyfer tasgau sy'n eu diddori.[5]

Er mai hwn yw'r anhwylder meddyliol sydd cael ei astudio a'i ddiagnosio fwyaf ymhlith plant a phobl ifanc, nid yw'r achos yn hysbys yn y mwyafrif o achosion. Mae'n effeithio tua 5–7% o blant pan yn cael ei adnabod gan ddefnyddio meini prawf DSM-IV[6][7] ac 1–2% pan yn cael ei adnabod gan ddefnyddio meini prawf ICD-10.[8] Ers 2015 mae wedi'i amcangyfrif ei fod yn effeithio 51.1 miliwn o bobl yn fyd-eang. Mae cyfraddau yn debyg rhwng gwledydd ac yn dibynnu'n bennaf ar y dull o'i adnabod.[9] Mae'r anhwylder yn cael ei adnabod mewn tua tair gwaith yn fwy o fechgyn nag o ferched, er bod tybiaeth nad yw'r anhwylder yn cael ei adnabod mor aml ymhlith merched oherwydd bod y symtomau yn wahanol.[10][11][12] Mae tua 30–50% o bobl sydd a'r anhwylder yn eu plentyndod yn parhau i arddangos y symtomau fel oedolion ac mae gan rhwng 2–5% o oedolion y cyflwr.[13][14][15] Gall fod yn anodd gwahaniaethu rhwng yr cyflwr a chyflyrau eraill, a gwahaniaethu rhwng gorfywiogrwydd sy'n dal i fod o fewn ystod ymddygiadau normadol.

Mae argymhellion ar gyfer rheoli anhwylder diffyg canolbwynio a gorfywiogrwydd yn amrywio rhwng gwledydd ac fel arfer yn gyfuniad o gwnsela, newidiadau mewn ffordd o fyw, a meddyginiaethau.[16]

Mae llenyddiaeth feddygol wedi disgrifio symtomau tebyg i rai anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd ers y 19g.[17] Mae'r anhwylder a'r driniaeth ohono wedi'i ystyried yn ddadleuol ers y 1970au, gyda meddygon, athrawon, lluniwyr polisi, rhieni a'r cyfryngau yn rhan o'r drafodaeth.[18] Mae pynciau trafod yn cynnwys achosion yr anhwylder a'r defnydd o feddyginiaethau adfywiol i'w drin.[19] Mae'r rhan fwyaf o ddarparwyr gofal iechyd yn derbyn bod yr anhwylder yn bodoli mewn plant ac oedolion, ac mae'r ddadl o fewn i'r gymuned feddygol yn canoli yn bennaf ar y dulliau o'i adnabod a'r driniaeth ohono.[20][21][22] Cafodd y cyflwr ei enwi yn anhwylder diffyg canolbwyntio rhwng 1980 a 1987; cyn hynny, roedd yn cael ei alw yn adwaith gorginetig plentyndod (Saesneg: hyperkinetic reaction of childhood).[23][24]

Cyfeirnodau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Inattentiveness in attention-deficit/hyperactivity disorder". Neuroscience Bulletin 29 (1): 103–10. February 2013. doi:10.1007/s12264-012-1295-6. PMC 4440572. PMID 23299717. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4440572.
  2. Encyclopedia of Cross-Cultural School Psychology. Springer Science & Business Media. 2010. p. 133. ISBN 9780387717982.
  3. "Symptoms and Diagnosis". Attention-Deficit / Hyperactivity Disorder (ADHD). Division of Human Development, National Center on Birth Defects and Developmental Disabilities, Centers for Disease Control and Prevention. 29 September 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 7 November 2014. Cyrchwyd 3 November 2014.
  4. Dulcan, Mina K.; Lake, MaryBeth (2011). "Axis I Disorders Usually First Diagnosed in Infancy, Childhood or Adolescence: Attention-Deficit and Disruptive Behavior Disorders". Concise Guide to Child and Adolescent Psychiatry (arg. 4th illustrated.). American Psychiatric Publishing. pp. 34. ISBN 978-1-58562-416-4.
  5. "[The school child with ADHD]" (yn DE). Therapeutische Umschau. Revue Therapeutique 69 (8): 467–73. August 2012. doi:10.1024/0040-5930/a000316. PMID 22851461.
  6. American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (arg. 5th.). Arlington: American Psychiatric Publishing. pp. 59–65. ISBN 978-0-89042-555-8.
  7. "The prevalence of DSM-IV attention-deficit/hyperactivity disorder: a meta-analytic review". Neurotherapeutics 9 (3): 490–9. July 2012. doi:10.1007/s13311-012-0135-8. PMC 3441936. PMID 22976615. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3441936.
  8. Cowen, Philip; Harrison, Paul; Burns, Tom (2012). "Drugs and other physical treatments". Shorter Oxford Textbook of Psychiatry (arg. 6th.). Oxford University Press. pp. 546. ISBN 978-0-19-960561-3.
  9. Tsuang, MT; Tohen, M; Jones, P, gol. (2011). "Ch. 25: Epidemiology of Attention Deficit Hyperactivity Disorder". Textbook of Psychiatric Epidemiology (arg. 3rd.). John Wiley & Sons. p. 450. ISBN 9780470977408.
  10. Crawford, Nicole (February 2003). "ADHD: a women's issue". Monitor on Psychology 34 (2): 28. http://www.apa.org/monitor/feb03/adhd.aspx.
  11. "[Structural and functional neuroanatomy of attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD)]" (yn FR). L'Encephale 35 (2): 107–14. April 2009. doi:10.1016/j.encep.2008.01.005. PMID 19393378.
  12. "Beyond polemics: science and ethics of ADHD". Nature Reviews. Neuroscience 9 (12): 957–64. December 2008. doi:10.1038/nrn2514. PMID 19020513.
  13. "European consensus statement on diagnosis and treatment of adult ADHD: The European Network Adult ADHD". BMC Psychiatry 10: 67. September 2010. doi:10.1186/1471-244X-10-67. PMC 2942810. PMID 20815868. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2942810.
  14. "[Neuropsychological impairments in adult attention deficit hyperactivity disorder: a literature review]" (yn Hungarian). Psychiatria Hungarica 23 (5): 324–35. 2008. PMID 19129549.
  15. "Underdiagnosis of attention-deficit/hyperactivity disorder in adult patients: a review of the literature". The Primary Care Companion for CNS Disorders 16 (3). 2014. doi:10.4088/PCC.13r01600. PMC 4195639. PMID 25317367. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4195639. "Reports indicate that ADHD affects 2.5%–5% of adults in the general population,5–8 compared with 5%–7% of children.9,10 ... However, fewer than 20% of adults with ADHD are currently diagnosed and/or treated by psychiatrists.7,15,16"
  16. "Attention Deficit Hyperactivity Disorder". National Institute of Mental Health. March 2016. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 23 July 2016. Cyrchwyd 5 March 2016.
  17. "The history of attention deficit hyperactivity disorder". Attention Deficit and Hyperactivity Disorders 2 (4): 241–55. December 2010. doi:10.1007/s12402-010-0045-8. PMC 3000907. PMID 21258430. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3000907.
  18. Encyclopedia of Social Problems. SAGE. 2008. p. 63. ISBN 9781412941655. Cyrchwyd 2 May 2009.Check date values in: |access-date= (help)
  19. "ADHD and the rise in stimulant use among children". Harvard Review of Psychiatry 16 (3): 151–66. 2008. doi:10.1080/10673220802167782. PMID 18569037.
  20. "When the child with ADHD grows up" (PDF). Australian Family Physician 33 (8): 615–8. August 2004. PMID 15373378. http://www.racgp.org.au/afp/200408/20040803sim.pdf.
  21. Attention-deficit/hyperactivity disorder (arg. 3rd.). American Psychiatric Publishing. 2004. pp. 4–7. ISBN 978-1-58562-131-6.
  22. "Attention deficit/hyperactivity disorder: complexities and controversies". Current Opinion in Pediatrics 18 (2): 189–95. April 2006. doi:10.1097/01.mop.0000193302.70882.70. PMID 16601502.
  23. Weiss, Lawrence G. (2005). WISC-IV clinical use and interpretation scientist-practitioner perspectives (arg. 1st.). Amsterdam: Elsevier Academic Press. p. 237. ISBN 978-0-12-564931-5.
  24. "ADHD: The Diagnostic Criteria". Frontline. PBS. https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/medicating/adhd/diagnostic.html.