Gwylnos

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Gwylnos oedd y dull draddodiadol o goffáu'r meirw, drwy ddathliad yn hytrach na thristwch galar, fel a wneir gan i Sipsi traddodiadol. Roedd chwarae cardiau (weithiau ar arch y corff marw)[1] ac yfed cwrw. Ceir arfer cyffelyb yn Iwerddon (wake). Cyfeirir ati hefyd fel 'Gwylnos y Meirw'.

Dywed Hugh Evans: "Anodd iawn esbonio hyfdra'r hen Gymry ym mhresenoldeb y marw, a hwythau mor ofergoelus gyda golwg ar ymddangosiad ysbrydion yr ymadawedig."[2]

Arferai merched fynd i dŷ person eitha gwael i "wylad", ers talwm, sef gwylio'r corff. Diddorol sylwi fod "wake" yn Saesneg hefyd yn cynnwys yr agwedd hon: "to watch or guard".

Gyda thwf dylanwad y Methodistiaid yng Nghymru, difrifolwyd yr wylnos a'i throi'n achlysur crefyddol yn unig, a chollwyd y firi a fu.

Cyfeiriadau[golygu]

  1. 'Llên Gwerin Meirion', 1898, a atgynhyrchwyd yn Cwm Eithin gan Hugh Evans, Gwasg y Brython, 1931
  2. Cwm Eithin