Ysgwydd y fedwen

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Ysgwydd y fedwen
Piptoporus betulinus
Berkenzwam (Piptoporus betulinus) (d.j.b.) 02.jpg
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Fungi
Dosbarth: Basidiomycota
Urdd: Polyporales
Teulu: Fomitopsidaceae
Genws: Fomitopsis[*]
Rhywogaeth: Fomitopsis betulina
Enw deuenwol
Fomitopsis betulina

Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r Fomitopsidaceae yw'r Ysgwydd y fedwen (Lladin: Piptoporus betulinus; Saesneg: Birch Polypore).[1] 'Yr Ysgwyddau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Fel yr ysgwydd, mae'r ffyngau yn y grwp yma'n llorweddol, yn tyfu allan ac ar draws o fonyn y goeden.y Ceir enw Cymraeg arall ar y rhywogaeth hon, sef Brechdan bren. Mae'r teulu Fomitopsidaceae yn gorwedd o fewn urdd y Polyporales.


Lliw sborau'r fadarchen hon yw gwyn. O ran siâp, disgrifir y capan, neu gap y fadarchen fel un heb gapan. Gelwir y rhan oddi tan y capan yn hadbilen (neu'n 'hymeniwm') a cheir sawl math: arwyneb llyfn, tegyll, chwarennau (tyllau bychan), rhychau ayb; mae gan y fadarchen hon yr hyn a elwir yn: mandyllog. O ran y broses o gymeryd maeth, fe'i disgrifir fel Arfilyn.

Ffyngau[golygu | golygu cod y dudalen]

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion.[2] Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (mykes) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd.[3] Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Fomitopsidaceae[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gan Ysgwydd y fedwen ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

Rhestr Wicidata:


rhywogaeth enw tacson delwedd
Anomoloma rhizosum Anomoloma rhizosum
Antrodia albida Antrodia albida
Antrodia albida 37617.jpg
Antrodia serialiformis Antrodia serialiformis
Antrodia serialis Antrodia serialis
Antrodia serialis 37619.jpg
Antrodia sinuosa Antrodia sinuosa
Holzschaedlinge-09.jpg
Carn pinwydd Fomitopsis pinicola
Fomitopsis pinicola 109142.jpg
Fomitopsis cajanderi Fomitopsis cajanderi
Rosy Polypore (4503093972).jpg
Fomitopsis palustris Fomitopsis palustris
Fomitopsis spraguei Fomitopsis spraguei
Fomitopsis spraguei 49357.jpg
Ysgwydd rosliw Fomitopsis rosea
Fomitopsis rosea.JPG
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Gwefan y Bywiadur; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
  2. Erthygl Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr Microbiology Spectrum, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
  3. Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.
Safonwyd yr enw Ysgwydd y fedwen gan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran Bywiadur, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.