William Salesbury

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
'Cofeb y Cyfieithwyr', Llanelwy: gwelir cerflun o William Salesbury yn y canol

William Salesbury (hefyd 'Salusbury'; tua 1520 - tua 1584) oedd un o ysgolheigion mwyaf Cymru yng nghyfnod y Dadeni Dysg, a fu'n gyfrifol, gyda Thomas Huet, am wneud y cyfieithiad cyntaf cyflawn o'r Testament Newydd i'r Gymraeg, a gyhoeddwyd ym 1567.

Ffwg Salesbury (d. 1520) and Annes, daughter of Wiliam ap Gruffydd ap Robin o Gochwillan. By 1540 he had moved to Plas Isa, Llanrwst; this had been the residence of both his father and his brother.

Ei flynyddoedd cynnar[golygu | golygu cod y dudalen]

Adfeilion Plas Isa, Llanrwst, tua 1900 (darlun gan S. Maurice Jones)

Cafodd ei eni yn Llansannan, yn yr hen Sir Ddinbych yn fab i Ffwg Salesbury (m. 1520) ac Annes, merch Wiliam ap Gruffydd ap Robin o Gochwillan. Erbyn 1540 roedd wedi symud i Blas Isa ar gyrion Llanrws lle treuliodd ran helaeth o'i lencyndod. Fe'i addysgwyd ym Mhrifysgol Rhydychen lle astudiodd Hebraeg, Groeg a Lladin; yno, arhosai, mae'n debyg yn Broadgates Hall. Yno hefyd daeth yn ymwybodol o lyfrau gwaharddiedig Martin Luther a William Tyndale a thechnegau argraffu. Nid oes tystiolaeth iddo dderbyn gradd yn Rhydychen ond erbyn 1550 roedd yn Thavies Inn.

Priododd Catrin Llwyd (m. 1572), chwaer Ellis Price.

Sgwennu a Cyfieithu[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 1547 cyhoeddodd geiriadur Saesneg-Cymraeg yn 1547 ac Oll synnwyr pen Kembero ygyd, casgliad o ddiarhebion Cymreig a wnaed gan y bardd Gruffudd Hiraethog.

Fel Erasmus a Martin Luther, credai William Salesbury yn gryf mewn gwneud y Beibl ar gael i bawb yn eu mamiaith. Cyhoeddoedd gyfieithiad Cymraeg y darlleniadau o'r Efengylau a'r Epistolau sydd yn y Llyfr Gweddi Gyffredin Saesneg dan y teitl Kynniver Llith a Ban (1551).

Bu William Salesbury, a oedd yn Brotestant i'r carn, yn cuddio mewn lloches drwy gydol teyrnasiad y frenhines Babyddol Mari I, felly nid argraffwyd dim byd ganddo yn y cyfnod hynny. Dechreuodd ei gyfieithu unwaith eto gydag esgyniad y Frenhines Elisabeth i'r orsedd. Yn 1563 argymhellodd i'r Senedd basio deddf a wnâi cyfieithu'r Beibl i'r Gymraeg yn un o flaenoriaethau esgobion Cymru a Henffordd. Mae'n gyfrifol hefyd am un o'r ceisiadau cynharaf i ddisgrifio seiniau'r iaith Gymraeg yn ei A briefe and a playne introduction, teachyng how to pronounce the letters in the British tong (1550, ailargraffwyd 1567).

Ei effaith ar yr iaith Gymraeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Cofeb i William Salesbury ac enwogion eraill o'r fro, yn Llansannan

Ymdrechai William Salesbury i wneud y Gymraeg yn iaith safonol a fyddai'n dderbyniol gan ysgolheigion drwy ei Lladineiddio. Er enghraifft, roedd y rhagenw gwrthrychol gwrywaidd yn cael ei ynganu [i] (fel y mae'n dal i fod heddiw), ond fe'i sillafwyd ei gan William Salesbury er mwyn gwneud y cysylltiad tybiedig rhyngddo a'r Lladin eius yn fwy amlwg. Mae'r sillafiad honno wedi ennill y dydd, ond mae sillafiadau eraill ganddo, megis eccles am eglwys a discipulon am disgybl(i)on, wedi diflannu'n llwyr, ac, ar y cyfan, nid yw ei system sillafu wedi goroesi.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Gwaith Salesbury[golygu | golygu cod y dudalen]

Astudiaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • D.R. Thomas, The Life and Work of Bishop Davies and William Salesbury (1902)
  • Isaac Thomas, William Salesbury a'i Destament (1967)
  • idem, Y Testament Newydd Cymraeg 1551-1620 (1976)

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]