Wanda Wasilewska

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Wanda Wasilewska
Wanda Wasilewska 2.JPG
Ganwyd 21 Ionawr 1905 Edit this on Wikidata
Kraków Edit this on Wikidata
Bu farw 29 Gorffennaf 1964 Edit this on Wikidata (59 oed)
Achos: trawiad ar y galon Edit this on Wikidata
Kiev Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Baner Rwsia Rwsia
Addysg Doethuriaeth Nauk mewn Athroniaeth Edit this on Wikidata
Alma mater
  • Uniwersytet Warszawski
  • Prifysgol Jagielloński Edit this on Wikidata
Galwedigaeth newyddiadurwr, ysgrifennwr, sgriptiwr, gwleidydd Edit this on Wikidata
Swydd aelod o Sofiet Goruchaf yr Undeb Sofietaidd Edit this on Wikidata
Arddull nofel Edit this on Wikidata
Plaid Wleidyddol Plaid Gweithwyr Gwlad Pwyl, Plaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd, Plaid Sosialaidd Gwlad Pwyl Edit this on Wikidata
Tad Leon Wasilewski Edit this on Wikidata
Priod Alexander Korneychuk Edit this on Wikidata
Gwobr/au Urdd Lenin, Medal "Am Waith Arbennig yn Rhtfel Mawr Gwladgarol 1941–1945", Cadlywydd Urdd Polonia Restituta, Urdd Croes Grunwald, dosbarth 1af, Gwobr Wladol Stalin Edit this on Wikidata

Awdures o Awstria-Hwngari, Gwlad Pwyl a'r Undeb Sofietaidd oedd Wanda Wasilewska (21 Ionawr 1905 - 29 Gorffennaf 1964) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel newyddiadurwr, sgriptiwr, gwleidydd a lladmerydd dros gydraddoldeb rhyw. Roedd yn weithredwr gwleidyddol asgell chwith a ddaeth yn gomiwnydd ymroddedig. Ffodd rhag ymosodiad yr Almaen ar Warsaw ym Medi 1939 a dechreuodd fyw yn Lviv a oedd dan feddiant y Sofietaidd, ac yna yn yr Undeb Sofietaidd.

Hi oedd sylfaenydd Undeb Gwladychwyr Gwlad Pwyl yno a chwaraeodd ran bwysig yn y gwaith o greu Is-adran Troedwyr 1af Tadeusz Pwylaidd Kościuszko, sef is adran filwrol. Datblygodd yn Fyddin y Pwyliaid a brwydrodd ar y Ffrynt Dwyreiniol yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd Wasilewska yn un o ymgynghorwyr Joseph Stalin ac roedd ei dylanwad yn hanfodol i sefydlu Pwyllgor Annibyniaeth Gwlad Pwyl yn Gorffennaf 1944, ac felly i ffurfio Gweriniaeth Gwlad Pwyl.[1]

Ganed Vanda Lvovna Vasilevskaya (Rwsieg: Ва́нда Льво́вна Василе́вская) yn Kraków ar 21 Ionawr 1905; bu farw yn Kiev ac fe'i claddwyd ym Mynwent Baikove o drawiad calon. Hi oedd trydedd ferch Leon Wasilewski, gwleidydd Plaid Sosialaidd Gwlad Pwyl (PPS) a gweinidog tramor cyntaf y Wlad Pwyl annibynnol newydd. Roedd ei mam, Wanda Zieleniewska, hefyd yn aelod o'r PPS ac roedd y Wasilewska ifanc wedi dod ei thrwytho mewn gwleidyddiaeth.[2] [3][4][5][6][7]

Astudiodd athroniaeth ym Mhrifysgol Warsaw a Phwyleg a Llenyddiaeth Bwylaidd ym Mhrifysgol Jagiellonian yn Kraków (o 1923 ymlaen).[8] Bu'n briod i Roman Szymański a chawsant ferch; ond bu farw yn 1931.

Gwaith[golygu | golygu cod y dudalen]

Ar ôl graddio, arhosodd yn Kraków gan gwbwlhau doethuriaeth yn 1927. Tra'n astudio, dechreuodd gydweithredu ag Undeb Ieuenctid Sosialaidd Annibynnol (ZNMS, ynghyd â'r PPS) a Chymdeithas Prifysgolion y Gweithwyr. O'r 1930au cynnar, roedd Wasilewska yn ymwneud yn gryf â materion menywod a chydraddoldeb rhyw. [9]

Bu'n aelod o Blaid Gweithwyr Gwlad Pwyl, Plaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd a Phlaid Sosialaidd Gwlad Pwyl.

Ar ôl gorffen ei hastudiaethau, dechreuodd Wasilewska weithio fel athrawes ysgol uwchradd yn Kraków, ond collodd ei swydd pan wrthododd awdurdodau'r ysgol ymestyn ei chontract oherwydd ei barn asgell chwith. Gyda'i gŵr Marian Bogatko hefyd wedi'i ddiswyddo, amrefnu streic, yn yr hydref 1934 symudon nhw i Warsaw, lle daeth Wasilewska yn rhan o adran Pwylaidd y Red Aid Rhyngwladol, sefydliad a oedd yn ymwneud â helpu carcharorion gwleidyddol a'u teuluoedd, a Chynghrair Gwlad Pwyl ar gyfer Amddiffyn Hawliau Dynol a Dinasyddion.

Ar gychwyn yr Ail Ryfel Byd roedd yn gefnogwr cadarn o'r Undeb Sofietaidd, a chredai mai dyma'r unig rym a allai atal ffasgiaeth. Yn 1931, priododd eilwaith, gyda Marian Bogatko, a ffurfiolwyd y briodas yn 1936 ond llofrddiwyd Bogatko yn 1940, yn Lviv. Ceir sawl barn am ei llofruddwyr, un farn yw mai asiant Sofietaidd oedd yn gyfrifol.

Yr Ail Ryfel Byd[golygu | golygu cod y dudalen]

Ar ôl Goresgyniad Gwlad Pwyl gan yr Almaen Natsïaidd ym Medi 1939, ffodd Wasilewska, fel cannoedd o filoedd o Bwyliaid eraill, i'r dwyrain a dilyn cyfarwyddiadau Stalin i Lviv (ar ôl goresgyniad Sofietaidd Gwlad Pwyl yn rhan o'r parth Sofietaidd).


Anrhydeddau[golygu | golygu cod y dudalen]


Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Halik Kochanski, The Eagle Unbowed, pp. 371–372. Cambridge, Massachusetts 2012, Harvard University Press, ISBN 978-0-674-06814-8.
  2. Sławomir Koper, Kobiety władzy PRL [Women of power in People's Poland], Wydawnictwo Czerwone i Czarne, Warszawa 2012, ISBN 978-83-7700-037-3, pp. 35–37
  3. Cyffredinol: http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb10065914s; ffeil awdurdod y BnF; dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
  4. Rhyw: Ffeil Awdurdodi Rhyngwladol, dynodwr VIAF 45098571, https://viaf.org/, adalwyd 4 Tachwedd 2018Wikidata Q54919 Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html Gemeinsame Normdatei, https://www.dnb.de/gnd, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html, adalwyd 27 Ebrill 2014Wikidata Q36578 http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb10065914s; ffeil awdurdod y BnF; dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
  5. Dyddiad geni: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html Gemeinsame Normdatei, https://www.dnb.de/gnd, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html, adalwyd 27 Ebrill 2014Wikidata Q36578 http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb10065914s; ffeil awdurdod y BnF; dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
  6. Dyddiad marw: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html Gemeinsame Normdatei, https://www.dnb.de/gnd, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html, adalwyd 27 Ebrill 2014Wikidata Q36578 Alexander Prokhorov, ed. (1969), Большая советская энциклопедия, Moscfa: Great Russian Entsiklopedia, JSC, OCLC 14476314Wikidata Q17378135 http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb10065914s; ffeil awdurdod y BnF; dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
  7. Man geni: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html Gemeinsame Normdatei, https://www.dnb.de/gnd, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html, adalwyd 12 Rhagfyr 2014Wikidata Q36578 Alexander Prokhorov, ed. (1969), Большая советская энциклопедия, Moscfa: Great Russian Entsiklopedia, JSC, OCLC 14476314Wikidata Q17378135
  8. Gwall cyfeirio: Tag <ref> annilys; ni osodwyd unrhyw destun ar gyfer y 'ref' Koper 37–39
  9. Man gwaith: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html Gemeinsame Normdatei, https://www.dnb.de/gnd, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html, adalwyd 30 Mawrth 2015Wikidata Q36578 Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html Gemeinsame Normdatei, https://www.dnb.de/gnd, https://www.dnb.de/EN/Home/home_node.html, adalwyd 30 Mawrth 2015Wikidata Q36578

[1]

  1. Sławomir Koper, Kobiety władzy PRL [Women of power in People's Poland], pp. 37–39