Trychineb Rheilffordd Trehopcyn
| Enghraifft o: | damwain trên  |
|---|---|
| Dyddiad | 23 Ionawr 1911 |
| Lladdwyd | 11 |
| Lleoliad | Trehopcyn |
 | |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig |
| Dynodwyr | |
Ar Ddydd Llun 23 Ionawr 1911, bu gwrthdrawiad ar Reilffordd Cwm Taf rhwng trên glo disymud a thrên teithwyr yn Nhrehopcyn, Rhondda Cynon Taf (Sir Forgannwg bryd hynny). O ganlyniad, collwyd 11 o fywydau, gyda nifer mwy wedi'u hanafu[1] (deuddeg yn ôl yr adroddiad swyddogol).[2] Gelwir y digwyddiad yn Drychineb Rheilffordd Trehopcyn — er mai dyma'r ail drychineb yn Nhrehopcyn wedi i ddamwain gyntaf a thebyg ym mis Hydref 1878.[3]
Roedd Trychineb Rheilffordd Trehopcyn yn ddigwyddiad allweddol yn hanes diwygio diogelwch rheilffyrdd yng Nghymru a Phrydain, yn arbennig o ran newidiadau datblygu signalau a'r arferion cyffelyb. Canfu'r ymchwiliad swyddogol taw camgymeriad oedd wedi achosi’r ddamwain, gan fod signal ar gyfer y trên teithwyr i fyned i’r orsaf wedi'i arddangos er nad oedd y trac yn glir, gan fod y trên glo heb adael. Tynnodd y ddamwain sylw at beryglon system signal â llaw, yr angen am systemau bloc mwy dibynadwy gyda'r gall i gyd-gloi, a phwysigrwydd gwelededd effeithiol ar draciau crwm.
Mae'r ddamwain hon hefyd yn adlewyrchu cynnydd dramatig ffotograffiaeth y wasg,a chyfnod pan oedd damweiniau rheilffordd yn ddigwyddiadau newyddion cenedlaethol mawr. Cafodd ffotograffwyr eu hanfon i'r lleoliad ar frys — sy’n esbonio pam mae cymaint o ddelweddau o'r ddamwain yn bodoli — yn gyfochr â'r ffaith bod angen cofnodion gweledol ar ymchwiliadau damweiniau rheilffordd.
Mae'r lleoliad yn rhan o Lwybr Treftadaeth Rhondda Cynon Taf.
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ Gwyddoniadur Cymru yr Academi Gymreig (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2008), "Rheilffyrdd", t.803
- ↑ Board of Trade; Lt Col E. Druitt (1911). Report on the fatal collision that occurred on the 23rd January, 1911 (PDF). HMSO.
- ↑ Hopkinstown rail disaster Archifwyd 5 Mehefin 2011 yn y Peiriant Wayback Rhondda Cynon Taf, library service