Troedrhiw'r-fuwch
| Math | anheddiad dynol  |
|---|---|
| Daearyddiaeth | |
| Sir | Bwrdeistref Sirol Caerffili, Merthyr Tudful |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 51.72794°N 3.26105°W |
| Cod OS | SO1304 |
 | |
Pentref gwag yw Troedrhiw'r-fuwch (
ynganiad ; hefyd Troedrhiwfuwch neu Troedy ar lafar).[1] Mae yn rhan o Fwrdeisdref Sirol Caerffili ac yn eistedd o fewn cymuned Tredegar Newydd.[2] Cyn i'r siroedd gael eu hail-drefnu ym 1974, roedd yn rhan o'r hen Sir Forgannwg.
Mae Troedrhiw'r-fuwch oddeutu 18 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Rhymni (2 filltir). Y ddinas agosaf yw Casnewydd.
Sefydlwyd y pentre yn yr 1850au fel cymuned ar gyfer gweithwyr glo yr ardal. Roedd y pentre yn cynnwys capel, tafarn, siopau, swyddfa post ac ysgol. Ar ei anterth roedd 100 o dai a 600 o drigolion yn byw yno.[3]
Yn 1906 cafwyd yr adroddiadau cyntaf am y peryglon o dir-lithriadau o'r mynydd uwchben y pentre. Erbyn yr 1970au roedd y cyngor lleol yn ofni y gallai tir-lithriad mawr ddinistrio y pentre a pheryglu bywyd. Fe ail-leolwyd y trigolion ac erbyn 1985 fe ddymchwelyd rhan fwyaf o'r tai. Dim ond dau dŷ sy'n sefyll yno heddiw.[4]
Mae symudiad y tir yn cael ei fonitro ers 2014. Yn dilyn tywydd gwael yn 2020, dywedir fod y llithriad yn un 'gweithredol'. Mae'r symudiad hefyd yn bygwth prif ffordd yr A469 sy'n rhedeg drwy'r ardal ac mae gwaith yn cael ei wneud i ddiogelu y ffordd erbyn 2028.[5]
Gwleidyddiaeth
[golygu | golygu cod]Cynrychiolir Troedrhiw'r-fuwch yn Senedd Cymru gan Dawn Bowden (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Gerald Jones (Llafur).[6]
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Troedrhiw'r-fuwch". www.comisiynyddygymraeg.cymru. Cyrchwyd 2026-01-05.
- ↑ StreetCheck. "Gwybodaeth defnyddiol am yr ardal yma". StreetCheck (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-08-23.
- ↑ "Vanished Wales: Remembering Troedrhiwfuwch, the village lost to a moving mountain". ITV Cymru Wales. 31 Mawrth 2023. Cyrchwyd 2026-01-04.
- ↑ "War memorial left in abandoned Troedrhiwfuwch village". BBC News (yn Saesneg). 2015-05-07. Cyrchwyd 2026-01-04.
- ↑ "Pryderon tirlithiad i gau ffordd yr A469 am ddwy flynedd". BBC Cymru Fyw. 2026-01-05. Cyrchwyd 2026-01-05.
- ↑ "Dod o hyd i Aelod o'r Senedd". senedd.cymru. Cyrchwyd 2022-08-23.
Trefi
Aber-carn · Bargod · Bedwas · Caerffili · Coed-duon · Crymlyn · Rhisga · Rhymni · Ystrad Mynach
Pentrefi
Aberbargoed · Abertridwr · Abertyswg · Argoed · Bedwellte · Brithdir · Cefn Hengoed · Cwm-carn · Draethen · Fochriw · Gelli-gaer · Y Groes-wen · Hengoed · Llanbradach · Machen · Maesycwmer · Nelson · Pengam · Penpedairheol · Pontlotyn · Pontllan-fraith · Pont-y-meistr · Rhydri · Senghennydd · Trecelyn · Tredegar Newydd · Tretomos · Ty'n-y-coedcae · Wyllie · Ynys-ddu
Eginyn erthygl sydd uchod am Fwrdeistref Sirol Caerffili. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato