Torth felen

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Torth felen
Hypholoma fasciculare
Hypholoma fasciculare LC0091.jpg
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Fungi
Dosbarth: Basidiomycota
Urdd: Agaricales
Teulu: Strophariaceae
Genws: Hypholoma[*]
Rhywogaeth: Hypholoma fasciculare
Enw deuenwol
Hypholoma fasciculare

Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r Strophariaceae yw'r Torth felen (Lladin: Hypholoma fasciculare; Saesneg: Sulphur Tuft) sy'n tyfu mewn coedlannau.[1] Y Torthau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Lluosog torth (o fara) yw 'torthau', gair a gofnodir yn gyntaf yn y 9g. Ceir enw Cymraeg arall ar y rhywogaeth hon, sef Torthau'r tylwyth teg. Mae'r teulu Strophariaceae yn gorwedd o fewn urdd yr Agaricales.

Mae'n chwerw a gwenwynig; gall ei fwyta achosi chwydu, dolur rhydd a chonfylsiynau. Y prif docsin yn steroid o'r enw 'fasciculol E'.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop a Gogledd America ac yn tyfu pan nad oes yr un fadarchen arall i'w gweld yn unman. Mae'n tyfu'n aml mewn clystyrau mawr ar fonion, gwreiddiau marw neu foncyffion pydredig coed llydanddail.

Lliw sborau'r fadarchen hon yw brown. O ran siâp, disgrifir y capan, neu gap y fadarchen fel un amgrwm. Gelwir y rhan oddi tan y capan yn hadbilen (neu'n 'hymeniwm') a cheir sawl math: arwyneb llyfn, tegyll, chwarennau (tyllau bychan), rhychau ayb; mae gan y fadarchen hon yr hyn a elwir yn: tegyll. O ran y broses o gymeryd maeth, fe'i disgrifir fel maethiad saproffytig.

Ffyngau[golygu | golygu cod y dudalen]

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion.[2] Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (mykes) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd.[3] Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Strophariaceae[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gan Torth felen ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

Rhestr Wicidata:


rhywogaeth enw tacson delwedd
Psilocybe columbiana Panaeolus columbiana
Psilocybe coprinifacies Panaeolus coprinifacies
Psilocybe cordispora Psilocybe cordispora
Psilocybe cyanofibrillosa Psilocybe cyanofibrillosa
Psilocybe cyanofibrillosa.jpg
Psilocybe dumontii Psilocybe dumontii
Psilocybe egonii Psilocybe egonii
Psilocybe fagicola Psilocybe fagicola
Psilocybe fagicola 173476.jpg
Psilocybe farinacea Psilocybe farinacea
Psilocybe ferrugineolateritia Psilocybe ferrugineolateritia
Psilocybe fuliginosa Psilocybe fuliginosa
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Gwefan y Bywiadur; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
  2. Erthygl Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr Microbiology Spectrum, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
  3. Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.
Safonwyd yr enw Torth felen gan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran Bywiadur, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.