Thomas Roberts, Llwyn'rhudol

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Thomas Roberts, Llwyn'rhudol
Ganwyd1765 Edit this on Wikidata
Bu farw24 Mai 1841 Edit this on Wikidata
Galwedigaethysgrifennwr Edit this on Wikidata

Awdur Cymraeg radicalaidd oedd Thomas Roberts (1765/6 - 24 Mai 1841[1]), a chwaraeodd ran flaenllaw ym mywyd gwleidyddol a diwylliannol Cymry Llundain ac a gofir fel awdur y bamffled ddylanwadol Cwyn yn erbyn gorthrymder ac fel un o sefydlwyr Cymdeithas y Cymreigyddion. Cyfeirir ato gan amlaf fel Thomas Roberts, Llwyn'rhudol. Roedd yn wladgarwr pybyr.

Bywgraffiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganed Thomas Roberts yn Llwyn'rhudol (hefyd: Llwynrhudol) ym mhlwyf Abererch, ger Pwllheli, Eifionydd, yn 1765 neu 1766. Cyfreithiwr cefnog oedd ei dad, Robert Williams o'r Llwyndu, Llanllyfni. Bu farw rhieni Thomas yn bur gynnar ac aeth i fyw a gweithio yn Llundain cyn cyrraedd ei 14 oed. Gweithiai fel eurof yno. Crynwr oedd o ran ei ddaliadau crefyddol.[2]

Ymunodd ym mwrlwm bywyd cymdeithasol, diwylliannol a gwleidyddol Cymreig Llundain. Bu'n un o sefydlwyr Cymdeithas y Cymreigyddion, gyda Jac Glan-y-gors ac eraill, yn 1793. Yn 1794, bu'n un o'r deg a sefydlodd Gymdeithas y Cymreigyddion.

Enw ei wraig oedd Mary, yn enedigol o Swydd Warwick. Cawsant bedwar o blant.

Gwaith llenyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ei bamffled Cwyn yn erbyn gorthrymder, a gyhoeddwyd yn 1798, gwelir dylanwad amlwg radicaliaeth herfeiddiol yr oes a syniadau'r Chwyldro Ffrengig. Daw Eglwys Loegr a'r Methodistiaid fel ei gilydd dan ei lach am fod mor geidwadol. Ond yn nes ymlaen, yn 1806, amddiffynnodd y Methodistiaid yn erbyn ymosodiad enllibus Edward Charles (Siamas Gwynedd).

Mae ei gyhoeddiadau eraill yn cynnwys llyfrau wedi'u anelu at y nifer gynyddol o Saeson oedd yn ymweld â Chymru er mwyn eu galluogi i ddeall y Gymraeg a'i diwylliant. Addasodd gyfrol Benjamin Franklin, Poor Richard's Almanack i'r Gymraeg wrth y teitl Y Ffordd i Gaffael Cyfoeth (1839).

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Cwyn yn erbyn gorthrymder : yn ghyd a sylwiadau ar hawl Esgobion, a'u Gweinidogion i ddegymau, &c. / wedi ei ysgrifenu er mwyn gwerinos Cymru (Llundain, 1798; adargraffiad gan Wasg Prifysgol Cymru, 1928)
  • Amddiffyniad y Methodistiaid (Caerfyrddin, 1806)
  • An English and Welsh Vocabulary (Llundain, 1827). Geiriadur cryno ar gyfer ymwelwyr.
  • The Welsh Interpreter (Llundain, 1831). Cyflwyniad i'r Gymraeg a hanes a diwylliant Cymru.
  • Y Ffordd i Gaffael Cyfoeth (1839)

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Bywgraffiadur Arlein
  2. John James Evans, Cymry enwog y ddeunawfed ganrif (Gwasg Aberystwyth, 1937). Pennod IV.2.