Theatr Genedlaethol Frenhinol

Theatr Genedlaethol Frenhinol

Y Ganolfan o Bont Waterloo
Enwau blaenorol	National Theatre Company (while based at the Old Vic from 1963)
Cyfeiriad	Upper Ground, South Bank Llundain Prydain
Dynodiad	Grade II*
Math	National theatre
Eisteddleoedd	Theatr Olivier: 1,160 seddau Lyttelton: 890 seddau Dorfman: 400 seddau
Cost codi
Agorwyd	1976 (1976) (building)
Pensaer/i	Denys Lasdun Peter Softley
Website
nationaltheatre.org.uk

Cwmni Theatr Cenedlaethol Lloegr a lleoliad cyflwyno'r celfyddydau yn Llundain yw'r Theatr Genedlaethol Frenhinol (Saesneg: National Theatre (NT) neu Royal National Theatre ers 1988, ac weithiau'n cael ei galw'n National Theatre of Great Britain). Sefydlwyd y cwmni a'r sefydliad gan Laurence Olivier ym 1963 ac mae llawer o actorion adnabyddus wedi perfformio gyda hi ers hynny, gan gynnwys actorion amlwg o Gymru fel Michael Sheen, Christopher Timothy a Syr Anthony Hopkins.

Hyd 1976, roedd y cwmni wedi'i leoli yn theatr yr Old Vic yn Waterloo. Mae'r adeilad presennol wedi'i leoli ger yr afon Tafwys yn ardal South Bank yng nghanol Llundain, ac yn cynnwys tair theatr unigol - Yr Olivier, Y Lyttleton a'r Dorfman. Yn ogystal â pherfformiadau yn y ganolfan ei hun, bu'r cwmni yn teithio cynyrchiadau i theatrau ledled y Deyrnas Unedig. Trosglwyddwyd nifer o gynyrchiadau i Broadway a rhai wedi teithio cyn belled â Tsieina, Awstralia a Seland Newydd. Ataliwyd cynyrchiadau teithiol i ddinasoedd Ewropeaidd ym mis Chwefror 2021 oherwydd pryderon ynghylch ansicrwydd trwyddedau gwaith, costau ychwanegol ac oedi oherwydd Brexit.

Cafwyd caniatâd i arddel ac ychwanegu'r rhagddodiad "Royal" at enw'r theatr ym 1988, ond anaml y defnyddir y teitl llawn. Mae'r theatr yn cyflwyno rhaglen amrywiol, gan gynnwys Shakespeare, dramâu clasurol rhyngwladol a dramâu newydd gan ddramodwyr cyfoes. Gall pob awditoriwm yn y theatr gynnal hyd at dair sioe yn y repertoire, gan ehangu ymhellach nifer y dramâu y gellir eu perfformio yn ystod unrhyw un tymor.

Ym mis Mehefin 2009, sefydlwyd National Theatre Live (NT Live) sef rhaglen o ddarllediadau cydamserol o gynyrchiadau byw i sinemâu, yn gyntaf yn y Deyrnas Unedig ac yna'n rhyngwladol. Dangosir cynyrchiadau o Lundain mewn sinemâu a chanolfanau yng Nghymru yn ogystal.

Cyfarwyddyddion Artistig

• Laurence Olivier (1963–1973)
• Peter Hall (1973–1988)
• Richard Eyre (1988–1997)
• Trevor Nunn (1997–2003)
• Nicholas Hytner (2003–2015)
• Rufus Norris (2015–2025)
• Indhu Rubasingham (2025–presennol)

Cefndir

1948 - 1977

Fel gyda hanes sefydlu Theatr Genedlaethol Cymru yn 2003 a National Theatre Wales yn 2009, bu cryn drafod a chrefu am Theatr Genedlaethol yn Lloegr yn ogystal. Ym 1948, cyflwynodd Cyngor Sir Llundain (LCC) safle gerllaw Neuadd y Festival Hall at y diben, a pasiwyd Deddf Theatr Genedlaethol 1949 gan gynnig cefnogaeth ariannol, gan y Senedd. Ddeng mlynedd ar ôl gosod y garreg sylfaen ym 1951, datganodd y llywodraeth na allai'r genedl fforddio Theatr Genedlaethol; mewn ymateb, cynigiodd yr LCC hepgor unrhyw rent a thalu hanner y costau adeiladu. Ym mis Gorffennaf 1962, sefydlwyd Bwrdd i oruchwylio'r gwaith adeiladu, a ffurfiwyd Bwrdd ar wahân i redeg y Cwmni Theatr Cenedlaethol arfaethedig a fyddai'n prydlesu theatr yr Old Vic yn y cyfamser. Agorodd y Cwmni Theatr Cenedlaethol ar 22 Hydref 1963 gyda chynhyrchiad o Hamlet, gyda Peter O'Toole yn serennu. Sefydlwyd y cwmni gan Laurence Olivier, a ddaeth yn gyfarwyddwr artistig cyntaf y cwmni. Ymhlith yr ensemble cyntaf o actorion y cwmni roedd Maggie Smith, Joan Plowright, Michael Gambon, Lynn Redgrave a Michael Redgrave. Yn y cyfamser, ymlaen aeth yr adeiladu o'r brif ganolfan theatr barhaol gyda dyluniad gan y penseiri Syr Denys Lasdun a Peter Softley a'r peirianwyr strwythurol Flint & Neill yn cynnwys tair llwyfan, a agorwyd yn unigol rhwng 1976 a 1977.

Cynyrchiadau nodedig

Cyfnod Laurence Olivier

• Hamlet, wedi'i gyfarwyddo gan Laurence Olivier, gyda Peter O'Toole yn y brif ran (1963)
• The Recruiting Officer, wedi'i gyfarwyddo gan William Gaskill gyda Laurence Olivier fel Captain Brazen a Maggie Smith fel Sylvia (1963).
• Othello, wedi'i gyfarwyddo gan John Dexter, gyda Laurence Olivier a Maggie Smith (1964)
• The Royal Hunt of the Sun gan Peter Shaffer, wedi'i gyfarwyddo gan John Dexter (1964)
• Hay Fever, wedi'i gyfarwyddo gan Noël Coward gydag Edith Evans (1964).
• Much Ado About Nothing, wedi'i gyfarwyddo gan Franco Zeffirelli gyda Maggie Smith, Ian McKellen, Lynn Redgrave, Albert Finney (1965).
• Miss Julie gan August Strindberg, wedi'i gyfarwyddo gan Michael Elliott (1965/66)
• As You Like It wedi'i gyfarwyddo gan Clifford Williams, gyda chast gwrywaidd (1967)
• Rosencrantz and Guildenstern Are Dead gan Tom Stoppard, wedi'i gyfarwyddo gan Derek Goldby (1967)
• The Dance of Death gan August Strindberg, gyda Laurence Olivier (1967)
• Oedipus gan Seneca cyfieithiad Ted Hughes, wedi'i gyfarwyddo gan Peter Brook, gyda John Gielgud (1968)
• The Merchant of Venice, wedi'i gyfarwyddo gan Jonathan Miller, gyda Laurence Olivier a Joan Plowright (1970)
• Hedda Gabler gan Henrik Ibsen, wedi'i gyfarwyddo gan Ingmar Bergman, gyda Maggie Smith (1970)
• Long Day's Journey into Night gan Eugene O'Neill, wedi'i gyfarwyddo gan Michael Blakemore, gyda Laurence Olivier (1971)
• Jumpers gan Tom Stoppard (1972)
• The Misanthrope gan Molière gyda Diana Rigg (1973–74)

Cyfnod Peter Hall

• The Tempest gyda John Gielgud (1974)
• Eden End gan J.B. Priestley gyda Joan Plowright (1974)
• No Man's Land gan Harold Pinter gyda Ralph Richardson a John Gielgud (1975)
• Illuminatus!, cynhyrchiad 8 awr gan Ken Campbell The Science Fiction Theatre of Liverpool (1977)
• Bedroom Farce gan Alan Ayckbourn (1977)
• Plenty gan David Hare (1978)
• Amadeus gan Peter Shaffer gyda Paul Scofield a Simon Callow (1979–80)
• Galileo gan Bertolt Brecht(1980)
• The Romans in Britain gan Howard Brenton wedi'i gyfarwyddo gan Michael Bogdanov - cynhyrchiad hynod o ddadleuol oherwydd ei noethni (1980)
• The Oresteia gan Aeschylus (1981)
• A Kind of Alaska drama un act gan Harold Pinter gyda Judi Dench (1982)
• Guys and Dolls - drama gerdd gynta'r cwmni wedi'i gyfarwyddo gan Richard Eyre, gyda Bob Hoskins, Julia McKenzie, Ian Charleson (1982)
• Glengarry Glen Ross gan David Mamet (1983)
• Fool for Love gan Sam Shepard, gyda Ian Charleson a Julie Walters, wedi'i gyfarwyddo gan y Cymro Peter Gill (1984)
• The Mysteries wedi'i gyfarwyddo gan Bill Bryden (1985)
• Pravda gan Howard Brenton a David Hare, gydag Anthony Hopkins (1985)
• The American Clock gan Arthur Miller (1986)
• Antony and Cleopatra gyda Anthony Hopkins a Judi Dench (1987)

Cyfnod Richard Eyre

• Cat on a Hot Tin Roof gan Tennessee Williams (1988)
• Fuente Ovejuna gan Lope de Vega (1989)
• Hamlet, gyda Daniel Day-Lewis (ac wedyn Ian Charleson) a Judi Dench (1989)
• Richard III gydag Ian McKellen (1990)
• Sunday in the Park with George gan Stephen Sondheim a James Lapine (1990)
• The Madness of George III gan Alan Bennett, cyfarwyddwr Nicholas Hytner, gyda Nigel Hawthorne (1991)
• Angels in America gan Tony Kushner (1991–92)
• Carousel gan Richard Rodgers ac Oscar Hammerstein II, cyfarwyddwr Nicholas Hytner (1993)
• An Inspector Calls gan J. B. Priestley, cyfarwyddwr Stephen Daldry (1992)
• Racing Demon, Murmuring Judges, a The Absence of War, gan David Hare (1993)
• Arcadia gan Tom Stoppard, cyfarwyddwr Trevor Nunn (1993)
• Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street gan Stephen Sondheim a Hugh Wheeler (1993)
• Hedda Gabler gyda Fiona Shaw, cyfarwyddydd Deborah Warner (1993)
• Les Parents Terribles gan Jean Cocteau, cyfarwyddwr Sean Mathias (1994)
• Women of Troy gan Euripides (1995)
• A Little Night Music gan Stephen Sondheim a Hugh Wheeler, cyfarwyddwr Sean Mathias, gyda Judi Dench(1995)
• Anna Karenina addasiad Helen Edmundson, gyda Anne-Marie Duff (1996)
• King Lear gydag Ian Holm (1997)
• The Caucasian Chalk Circle gan Bertolt Brecht, cyfieithiad Frank McGuinness, cyfarwyddwr Simon McBurney(1997)

Cyfnod Trevor Nunn

• Copenhagen gan Michael Frayn, cyfarwyddwr Michael Blakemore (1998)
• Oklahoma! gan Richard Rodgers ac Oscar Hammerstein, cyfarwyddwr Trevor Nunn, gyda Maureen Lipman a Hugh Jackman (1998)
• Our Lady of Sligo gan Sebastian Barry, cyfarwyddwr Max Stafford-Clark, gyda Sinéad Cusack (1998)
• An Enemy of the People gab Henrik Ibsen, gyda Ian McKellen a Charlotte Cornwall(1998)
• Candide gan Leonard Bernstein, cyfarwyddwr John Caird (1999)
• The Merchant of Venice gyda Henry Goodman (1999)
• Summerfolk gan Maxim Gorky, cyfarwyddwr Trevor Nunn (1999)
• Blue/Orange gan Joe Penhall cyfarwyddwr Roger Michell, gyda Chiwetel Ejiofor, Bill Nighy ac Andrew Lincoln (2000)
• The Island gan Athol Fugard, John Kani, a Winston Ntshona, cyfarwyddwr Peter Brook (2000)
• Far Side of the Moon gan Robert Lepage (2001)
• Humble Boy gan Charlotte Jones cyfarwyddwr John Caird (2001)
• South Pacific gan Richard Rodgers ac Oscar Hammerstein, cyfarwyddwr Trevor Nunn (2001)
• The Winter's Tale gan William Shakespeare cyfarwyddwr Nicholas Hytner (2001)
• Vincent in Brixton gan Nicholas Wright (2002)
• The Coast of Utopia gan Tom Stoppard, Voyage, Shipwreck a Salvage (2002)
• Anything Goes gan Cole Porter, cyfarwyddwr Trevor Nunn, gyda John Barrowman a Sally Ann Triplett (2002)
• Dinner gan Moira Buffini cyfarwyddydd Fiona Buffini (2002)
• A Streetcar Named Desire gan Tennessee Williams, gyda Glenn Close, Iain Glen ac Essie Davis, directed (2002)

Cyfnod Nic Hytner

• Henry V gan William Shakespeare gydag Adrian Lester (2003)
• Jerry Springer: The Opera, drama gerdd gan Stewart Lee a Richard Thomas (2003)
• His Dark Materials, addasiad o waith Philip Pullman, Anna Maxwell Martin, Dominic Cooper, Patricia Hodge a Niamh Cusack (2003)
• The History Boys gan Alan Bennett gyda Richard Griffiths, Frances de la Tour a Dominic Cooper (2004)
• Coram Boy gan Helen Edmundson, gyda Bertie Carvel a Paul Ritter (2005–2006)
• War Horse addasiad o nofel Michael Morpurgo, cyfarwyddyddion Marianne Elliott a Tom Morris ar y cyd â chwmni Handspring (2007–2009)
• Much Ado About Nothing, gyda Simon Russell Beale a Zoë Wanamaker (2007–2008)
• Never So Good gan Howard Brenton, cyfarwyddwr Howard Davies gyda Jeremy Irons (2008)
• Mother Courage and Her Children, gan Bertolt Brecht, gyda Fiona Shaw (2009)
• Phèdre gyda Helen Mirren, Margaret Tyzack a Dominic Cooper (2009)
• The Habit of Art, gan Alan Bennett, gyda Richard Griffiths (2010)
• Frankenstein, cyfarwyddwr Danny Boyle gyda Benedict Cumberbatch a Jonny Lee Miller (2011)
• One Man, Two Guvnors, yn seiliedig ar Servant of Two Masters gan Richard Bean, gyda James Corden ac yn ddiweddarach y Cymro Owain Arthur (2011)
• London Road, drama gerdd gan Alecky Blythe ac Adam Cork, cyfarwyddwr Rufus Norris (2011)

The Curious Incident of the Dog in the Night-Time gan Simon Stephens, addasiad o'r nofel gyda Luke Treadaway, Nicola Walker, Niamh Cusack a Paul Ritter (2012). Mewn cynhyrchiad diweddarach, bu'r actor o Gymru Siôn Daniel Young yn y brif ran.

• Othello gan William Shakespeare gyda Adrian Lester a Rory Kinnear (2013)
• National Theatre: 50 Years on Stage. Dathliad o 50 mlynedd (2013)
• King Lear gan William Shakespeare, gyda Simon Russell Beale, cyfarwyddwr Sam Mendes (2014)

Cyfnod Rufus Norris

• Everyman addasiad Carol Ann Duffy, gyda Chiwetel Ejiofor (2015)
• People, Places & Things gan Duncan MacMillan, cyfarwyddwr Jeremy Herrin (2015)
• Cleansed gan Sarah Kane, cyfarwyddydd Katie Mitchell (2016)
• The Deep Blue Sea gan Terence Rattigan, cyfarwyddydd Carrie Cracknell (2016)
• Amadeus gan Peter Shaffer, cyfarwyddwr Michael Longhurst, gyda Lucian Msamati ac Adam Gillen (2016 a 2018)
• Hedda Gabler gan Henrik Ibsen, cyfarwyddwr Ivo van Hove, gyda Ruth Wilson, (2016)
• Les Blancs gan Lorraine Hansberry, cyfarwyddydd Yaël Farber, gyda Siân Phillips (2016)
• Angels in America gan Tony Kushner, cyfarwyddydd Marianne Elliott, gydag Andrew Garfield, Denise Gough, James McArdle, Russell Tovey (2017)
• Follies, gan Stephen Sondheim a James Goldman, cyfarwyddwr Dominic Cooke, gydag Imelda Staunton (2017)
• Beginning gan David Eldridge, cyfarwyddydd Polly Findlay (2017)
• Network, gan Ivo van Hove, wedi'i seilio ar y ffilm Network (1976) gyda Bryan Cranston (2017)
• Translations gan Brian Friel, cyfarwyddwr Ian Rickson, gyda Colin Morgan a Ciarán Hinds (2018)
• Julie gan Polly Stenham, cyfarwyddydd Carrie Cracknell, gyda Vanessa Kirby ac Eric Kofi Abrefa (2018)
• The Lehman Trilogy gan Stefano Massini, cyfarwyddwr Sam Mendes, gyda Adam Godley, Ben Miles, a Simon Russell Beale (2018)
• Pericles gan William Shakespeare, cyfarwyddydd Emily Lim (2018)
• Antony and Cleopatra gan William Shakespeare, gyda Ralph Fiennes a Sophie Okonedo (2018)
• Hadestown, gan Anaïs Mitchell, (2018)
• The Ocean at the End of the Lane gan Neil Gaiman (2019)
• The Crucible gan Arthur Miller, cyfarwyddydd Lyndsey Turner (2022)
• Standing at the Sky's Edge gan Chris Bush a Richard Hawley (2023)
• Dear England gan James Graham cyfarwyddwr Rupert Gould (2023)
• The Witches gan Roald Dahl, drama gerdd gan Dave Malloy a Lucy Kirkwood cyfarwyddydd Lyndsey Turner (2023)
• The House of Bernarda Alba, addasiad Alice Birch, cyfarwyddydd Rebecca Frecknall (2023)
• Dear Octopus, gan Dodie Smith, cyfarwyddydd Emily Burns
• Nye gan Tim Price, cyfarwyddwr Rufus Norris, gyda Michael Sheen (2024)
• The Importance of Being Earnest gan Oscar Wilde, gyda Sharon D. Clarke a Ncuti Gatwa (2024)
• Here We Are, gan Stephen Sondheim a David Ives, cyfarwyddwr Joe Mantello (2025)
• Inter Alia, gan Suzie Miller, gyda Rosamund Pike (2025 a 2026)

Cyfnod Indhu Rubasingham

• Bacchae addasiad Nima Taleghani (2025)
• The Playboy of the Western World gan John Millington Synge (2025)
• Les Liaisons Dangereuses, addasiad Christopher Hampton (2026)
• The Misanthrope, addasiad Martin Crimp (2026)