Tŵr Cam Pisa
_-_2022-08-31_-_20.jpg) | |
| Math | tŵr eglwys, tŵr goleddfol  |
|---|---|
| Enwyd ar ôl | Pisa, tŵr, tŵr goleddfol |
| Agoriad swyddogol | 1373 |
| Sefydlwyd |
|
| Daearyddiaeth | |
| Rhan o'r canlynol | Eglwys Gadeiriol Pisa |
| Gwlad |  Yr Eidal |
| Arwynebedd | 500 m² |
| Uwch y môr | 210 metr |
| Cyfesurynnau | 43.72301°N 10.396624°E |
| Cod post | 56100 |
 | |
| Arddull pensaernïol | pensaernïaeth Romanésg |
| Perchnogaeth | Opera della Primaziale Pisana |
| Statws treftadaeth | ased diwylliannol yr Eidal, rhan o Safle Treftadaeth y Byd |
| Manylion | |
| Deunydd | marmor, carreg |
| Esgobaeth | Roman Catholic Archdiocese of Pisa |
Clochdy eglwys gadeiriol Pisa yw Tŵr Cam Pisa neu Tŵr Gogwyddol Pisa[1] (Eidaleg: torre pendente di Pisa[2]). Mae'n adnabyddus am bwyso tua 4 gradd allan o'i blwm, o ganlyniad i sylfaen ansefydlog sydd wedi peri iddo wyro fwyfwy dros amser. Mae'r tŵr yn un o dri strwythur yn Sgwâr Eglwys Gadeiriol Pisa (Piazza del Miracoli, neu Piazza del Duomo gynt), sydd hefyd yn cynnwys yr eglwys gadeiriol a Bedyddfa Pisa. Mae'r tŵr wedi dod yn un o'r atyniadau twristaidd mwyaf poblogaidd yn y byd yn ogystal ag eicon pensaernïol yr Eidal, gan dderbyn dros 5 miliwn o ymwelwyr bob blwyddyn.[3] Mae'n rhan o Safle Treftadaeth y Byd UNESCO ers 1987.[4]
Bu gwaith mawr i sythu'r tŵr rywfaint yn yr 20fed ganrif – cyn y gwaith roedd yn gwyro gymaint â 5.5 gradd.[5]
Hanes
[golygu | golygu cod]Adeiladu'r tŵr
[golygu | golygu cod]Erbyn y 1110au roedd Pisa yn dref annibynol a chyfoethog, diolch i'w lleoliad perffaith ar arfordir Twscani. Fel oedd yn gyffredin yn yr Eidal bryd hynny, roedd pendefigion y dref am ddangos pŵer a chyfoeth Pisa drwy gomisiynu clochdy mawreddog (campanile yn Eidaleg). Nid ydym yn gwbl siŵr pwy oedd y pensaer, ond mae'n debyg taw Bonanno Pisano ydoedd. Dechreuodd y gwaith adeiladu ym 1173.[6]
Marmor yw prif ddeunudd y tŵr. Gosodwyd ei sylfaen ddeg troedfedd islaw lefel y ddaear; dylai wedi bod llawer dyfnach i gynnal pwysau'r tŵr, ond roedd y pridd yn rhy wlyb a chorsiog i gladdu ymhellach. Defnyddiwyd clai i geisio atgyfnerthu'r seiliau, ond roedd hyn yn ddewis trychinebus: wrth i bwysau'r tŵr gynyddu, roedd yn gwasgu'r clai. Gallai'r gweithwyr weld y broblem erbyn cyrraedd y trydydd llawr ym 1178, a gwnaed ymgais i gywiro ymddangosiad y tŵr drwy adeiladu'r colofnau a'r ffenestri yn gwyro i'r ffordd arall. Wedi i'r adeiladu gyrraedd y pedwerydd llawr ym 1185, daeth yn amlwg fod y tŵr yn gwyro'n sylweddol ac fe ataliwyd y gwaith am bron i ganrif.[6][5]
Ail-ddechreuwyd ar y gwaith ym 1284 wedi cyfnod o ryfel, ond digwyddodd yr un peth eto – suddo pellach, ceisio creu twyll gweledol drwy roi colofnau byrrach ar un ochr, yna gwyro pellach a rhoi stop ar y gwaith am ddegawdau. Gorffenwyd y seithfed llawr ym 1319. Ym 1372, cwblhawyd y siambr glychau ar ben y tŵr.[6]
Cynnal a chadw
[golygu | golygu cod]Roedd Pisa a'r tŵr yn gyrchfan poblogaidd i dwristiaid ar y "Grand Tour" erbyn y 19eg ganrif. Ym 1902 cwympodd clochdy hynafol San Marco yn Fenis. Arewiniodd hyn at bryderon am ddyfodol Tŵr Cam Pisa, a llu o gynlluniau ac ymgeision i'w atal rhag gwyro ymhellach.[7]
Ym 1934 ceisiodd llywodraeth Benito Mussolini sythu'r tŵr trwy chwistrellu 200 tunnell o goncrit dan y sylfaen, ond achosodd hyn i'r tŵr wyro hyd yn oed mwy. O'r diwedd, cafodd y tŵr ei gau ym 1990 ar gyfer gwaith cynnal a chadw sylweddol. Erbyn 2001 roedd y tŵr wedi ei sythu rywfaint (at 4 gradd) a'i sefydlogi.[6][7]
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Geiriadur yr Academi | The Welsh Academy English-Welsh Dictionary". Cyrchwyd 2026-07-25.
- ↑ "DiPI Online". Dizionario di Pronuncia Italiana (yn Eidaleg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 30 Hydref 2020. Cyrchwyd 26 Rhagfyr 2020.
- ↑ Bronzini, Andrea. "Tower Facts". Leaning Tower Pisa (yn Saesneg). Cyrchwyd 12 Ionawr 2025.[dolen farw]
- ↑ Centre, UNESCO World Heritage. "Piazza del Duomo, Pisa". UNESCO World Heritage Centre (yn Saesneg). Cyrchwyd 2026-07-25.
- 1 2 "Leaning Tower of Pisa | History, Architecture, Foundation & Lean | Britannica". www.britannica.com (yn Saesneg). 2026-06-15. Cyrchwyd 2026-07-25.
- 1 2 3 4 "Leaning Tower of Pisa | History | Research Starters | EBSCO Research". EBSCO (yn Saesneg). Cyrchwyd 2026-07-25.
- 1 2 "Why Not Let the Leaning Tower of Pisa Collapse? | Institute of Historical Research". www.history.ac.uk (yn Saesneg). 2022-05-12. Cyrchwyd 2026-07-25.