Stanislau Shushkevich

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Stanislav Shushkevich
Šuškievič bchd.jpg
Shushkevich in 2009
Cadeirydd Uwch Sofiet Gweriniaeth Sofiet Sosialaeth Belarws
Yn ei swydd
25 Awst 1991 – 26 Ionawr 1994
Acting to 18 Medi 1991
Prif WeinidogVyacheslav Kebich
Rhagflaenwyd ganMikalay Dzyemyantsyey (as Chairman of the Supreme Soviet of the Byelorussian SSR)
Dilynwyd ganVyacheslav Nikolayevich Kuznetsov (acting)

Myechyslaw Hryb

Alexander Lukashenko (fel Arlywydd Gweriniaeth Belarws)
Manylion personol
Ganwyd(1934-12-15)15 Rhagfyr 1934
Minsk, Gweriniaeth Sofiet Sosialaidd Belarws, Undeb Sofietaidd
Bu farw3 Mai 2022(2022-05-03) (87 oed)
Minsk, Belarws
Plaid wleidyddolPlaid Gomiwnyddol Belarws Belarusian Social Democratic Assembly
Plant2
Alma materPrifysgol Talaith Belarws
GalwedigaethGwyddonydd
GwobrauRibbon-BNR 100 Jubilee Medal.png Medal 100fed Jiwbili Gweriniaeth Pobl Belarws (2018)

Roedd Stanislav Stanislavovich Shushkevich (Belarwseg: Станісла́ў Станісла́вавіч Шушке́віч, wyddor Ladin: Stanisláŭ Stanislávavič Šuškiévič; Rwsieg: Станисла́в Станисла́вович Шушке́вич; 15 Rhagfyr 19343 Mai 2022) yn wleidydd Belarwsieg. Rhwng 25 Awst 1991 a 26 Ionawr 1994, ef oedd pennaeth gwladwriaeth annibynnol Belarws ar ôl iddi ymwahanu o'r Undeb Sofietaidd, gan wasanaethu fel Cadeirydd y Goruchaf Sofiet (a elwir hefyd yn gadeirydd y Senedd neu'n arlywydd). Cefnogodd ddiwygiadau democrataidd cymdeithasol a chwaraeodd ran allweddol wrth greu Cymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol.

Fel gwyddonydd, roedd yn aelod cyfatebol o Academi Gwyddorau Belarws, Doethur mewn Ffiseg a Mathemateg, derbynnydd amrywiol wobrau'r wladwriaeth, athro ac awdur a chychwynnwr gwerslyfrau a thros 150 o erthyglau a 50 o ddyfeisiadau.

Trosolwg[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganed Shushkevich ar 15 Rhagfyr 1934, ym Minsk. Athrawon o deuluoedd gwerinol oedd ei rieni. Arestiwyd ei dad, Stanislav Petrovich Shushkevich (ganwyd 19 Chwefror 1908 ym Minsk) yn y 1930au a chafodd ei ryddhau o'r carchar yn 1956 (ond dim ond ym 1975 y cafodd ei ryddhau'n llwyr). Roedd ei fam, Helena Romanowska, yn Bwyles ethnig ac roedd gan ei theulu wreiddiau szlachta (bonheddig). Yn ystod yr Ail Ryfel Byd bu Shushkevich yn byw gyda'i fam a'i nain ym Misg a feddiannwyd gan y Natsïaid, gyda bachgen Iddewig yn cuddio yn eu tŷ.[1]

Ar ôl gorffen yn yr ysgol gyda medal ym 1951, ymunodd â Chyfadran Ffiseg a Mathemateg Prifysgol Taleithiol Belarws a graddiodd ym 1956. Wedi hynny astudiodd yn ysgol raddedig Sefydliad Ffiseg Academi Gwyddorau Belarws, gan gynnal ymchwil yn y maes electroneg radio.[2]

Yn y 1960au cynnar, tra'n gweithio fel peiriannydd mewn ffatri electroneg, bu'n gyfrifol am ddysgu Rwsieg i Lee Harvey Oswald (llofrudd Arlywydd yr UDA, John F. Kennedy, pan oedd Oswald yn byw ym Minsk.[3][4]

Roedd Shushkevich yn briod â'i wraig Irina o 1976 ymlaen. Yn ôl iddo, fe'i gorfododd i ddechrau ffordd iach o fyw. Roedd ganddo fab o'r enw Stanislav a merch o'r enw Elena.[5][6]

Derbyniwyd Shushkevich i'r ysbyty a'i roi mewn uned gofal dwys ym mis Ebrill 2022, oherwydd cymhlethdodau yn sgil COVID-19.[7] Ar noson 3 Mai, bu farw Stanislav Shushkevich ym Minsk.[8][9]

Gyrfa gwleidyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Llofnodi'r Cytundeb i ddileu'r Undeb Sofietaidd a sefydlu Cymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol

Pan gafodd cadeirydd y Goruchaf Sofietaidd Mikalay Dzyemyantsyey ei ddiarddel am ei gefnogaeth i ymgais y gamp ar 25 Awst, daeth Shushkevich yn siaradwr interim,[10] a llywyddodd Byelorussia gan bleidleisio i ymwahanu o'r Undeb Sofietaidd. Felly daeth yn arweinydd cyntaf y genedl newydd ei bathu. Ar 18 Medi, etholwyd Shushkevich yn Gadeirydd y Goruchaf Sofietaidd.[11]

Ar 8 Rhagfyr 1991, yn Belavezhskaya Pushcha ac ynghyd ag arweinwyr Ffederasiwn Rwsia (Boris Yeltsin) a'r Wcráin (Leonid Kravchuk), arwyddodd ddatganiad bod yr Undeb Sofietaidd wedi'i ddiddymu a'i ddisodli gan Gymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol; yn ddiweddarach daeth y datganiad i gael ei adnabod fel y "Belavezha Accords".

Cafodd Shushkevich arfdy niwclear gweddiliol niwclear o'r cyfnod Sofietaidd (tactegol a strategol) ei dynnu'n ôl o Belarws, heb ragamodau nac iawndal gan Rwsia na'r Gorllewin. Fodd bynnag, daeth diwygiadau eraill i stop oherwydd gwrthwynebiad gan senedd elyniaethus yn ogystal â'r Prif Weinidog Vyacheslav Kebich.

Ar ddiwedd 1993, cyhuddodd Alexander Lukashenko, cadeirydd pwyllgor gwrth-lygredd senedd Belarwseg ar y pryd, 70 o uwch swyddogion y llywodraeth, gan gynnwys Shushkevich, o lygredd, gan gynnwys dwyn arian y wladwriaeth at ddibenion personol. Gorfododd cyhuddiadau Lukashenko bleidlais o hyder, a gollodd Shushkevich. Disodlwyd Shushkevich gan Vyacheslav Kuznetsov ac yn ddiweddarach gan Myechyslau Hryb.

Stanislav Shushkevich ar adeg arwyddo Cytundebau Belovezh gyda Leonid Kravchuk a Boris Yeltsin yn 1991

Ym mis Gorffennaf 1994 cynhaliwyd yr etholiadau arlywyddol uniongyrchol cyntaf yn Belarws. Safodd chwe ymgeisydd, gan gynnwys Lukashenko, Shushkevich a Kebich, gyda'r olaf yn cael ei ystyried fel y ffefryn amlwg. Yn y rownd gyntaf enillodd Lukashenko 45% o'r bleidlais yn erbyn 17% i Kebich, 13% i Paznyak a 10% i Shushkevich.

Yn 2002 dysgodd y byd am achos llys hynod anarferol. Siwiodd Shushkevich Weinyddiaeth Lafur a Nawdd Cymdeithasol Belarwseg: oherwydd chwyddiant, roedd ei bensiwn ymddeol fel cyn bennaeth y wladwriaeth yn cyfateb i US$1.80 y mis.[12][13] Er mwyn ennill incwm, bu Shushkevich yn darlithio'n helaeth mewn prifysgolion tramor gan gynnwys yng Ngwlad Pwyl, yr Unol Daleithiau a gwledydd Asia.

Yn 2004 ceisiodd gymryd rhan mewn etholiadau seneddol, ond gwrthodwyd cofrestriad gan y comisiwn etholiadol.

Mewn cyfweliad yn 2016 rhybuddiodd ei bobl o ddicell Lukashenka, meddai. "Er mwyn cadw ei afael ar bŵer, bydd ein harlywydd anghyfreithlon presennol - ailadroddaf, anghyfreithlon -- yn gwerthu popeth, gan gynnwys Belarus."[14]

Parhaodd i fod yn weithgar mewn gwleidyddiaeth,[3][15] gan arwain plaid Cynulliad Democrataidd Cymdeithasol Belarws o 1998 tan 2018.

Marwolaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu farw Shushkevich ynghanol Rhyfel Rwsia ar Wcráin o'r clefyd Covid-19. Talwyd teyrngedau iddo gan sawl gwleidydd gan gynnwys Sviatlana Tsikhanouskaya y person a etholwyd yn Arlywydd Belarws yn 2020 ond a nacawyd y swydd hynny gan yr unben Alexender Lukashenko.[16] Ef oedd yr person olaf i basio arweinyddiaeth Belarws mewn modd ddemocrataidd trwy bleidlais gyhoeddus deg. Claddwyd ef ar 7 Mai yn Eglwys Gadeiriol Enw'r Mair Fendigaid yn y brifddinas, Minsg. Daeth torf i'r Gadeirlan a thu allan i dalu gwrogaeth, rhoddwyd torch o flodau coch-gwyn-gwyrdd, lliwiau baner annibynnol Belarws.[17]

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "First leader of independent Belarus Stanislau Shushkevich has died. The life story of personality and politician (Памёр першы кіраўнік незалежнай Беларусі Станіслаў Шушкевіч. Шлях асобы і палітыка)(in Belarusian)". Cyrchwyd 4 May 2022.
  2. "First leader of independent Belarus Stanislau Shushkevich has died. The life story of personality and politician (Памёр першы кіраўнік незалежнай Беларусі Станіслаў Шушкевіч. Шлях асобы і палітыка)(in Belarusian)". Cyrchwyd 4 May 2022.
  3. 3.0 3.1 Rice, Mark (10 June 2014). "Back in the USSR: Belarusian leader who helped bury Soviet Union says it is making a comeback". The Guardian (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 September 2019. Cyrchwyd 1 August 2019.
  4. "2013 interview with Shushkevich about Lee Harvey Oswald" (yn Rwseg). 22 November 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 23 February 2019. Cyrchwyd 22 February 2019.
  5. правды», Татьяна ШАХНОВИЧ | Сайт «Комсомольской (4 December 2014). "Станислав Шушкевич: "Я до сих пор человек Ельцина, а с Кебичем помирюсь - если извинится!"". KP.RU - сайт «Комсомольской правды» (yn Rwseg).
  6. ""Мой папа убил Михоэлса". Кем стали дети руководителей Беларуси". TUT.BY (yn Rwseg). 4 October 2016. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 8 November 2019. Cyrchwyd 1 August 2019.
  7. "First Leader Of Independent Belarus, Stanislau Shushkevich, In Intensive Care". RadioFreeEurope/RadioLiberty (yn Saesneg). Cyrchwyd 26 April 2022.
  8. Умер первый глава независимой Белоруссии Станислав Шушкевич
  9. Ex-Belarus leader Shushkevich, the man who sacked Gorbachev, dies at 87
  10. "Высшие органы государственной власти Белорусской ССР". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 24 October 2018. Cyrchwyd 29 June 2021.
  11. "Беларусь свободна. Назло надменному соседу". 23 September 1991. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 16 July 2021. Cyrchwyd 16 July 2021.
  12. Как поживают экс-президенты стран СНГ [Life of the Ex-presidents of CIS Countries] (yn Rwseg). Trud. 3 March 2005. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 September 2007.
  13. Шарый, Андрей (11 March 2002). "Stanislav Shushkevich". Radio Liberty (yn Rwseg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 December 2008. Cyrchwyd 20 July 2007.
  14. "Russia & Me: Stanislau Shushkevich". Radio Free Europe/Radio Liberty. 22 Chwefror 2022.
  15. Ramani, Samuel (17 April 2017). "Interview with Belarus's First President Stanislav Shushkevich on Lukashenka's Rise and Belarus's Political Future". HuffPost (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 29 March 2020. Cyrchwyd 1 August 2019.
  16. "The pass away of Stanislau Shushkevich is a big loss for the Belarusian people & the democratic world. ..." Twitter @Tsihanouskaya. 2022-05-04.
  17. "Belarusians Mourn Shushkevich, First Leader Of Independent Belarus". Radio Free Europe/Radio Liberty. 2022-05-07.
Flag of Belarus.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Felarws. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.