Saparmurat Niyazov

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Saparmurat Niyazov
Saparmurat Niyazov in 2002.jpg
Ganwyd 19 Chwefror 1940 Edit this on Wikidata
Gypjak Edit this on Wikidata
Bu farw 21 Rhagfyr 2006 Edit this on Wikidata (66 oed)
Achos: trawiad ar y galon Edit this on Wikidata
Ashgabat Edit this on Wikidata
Alma mater
  • Saint Petersburg State Polytechnical University
Galwedigaeth gwleidydd, hunangofiannydd Edit this on Wikidata
Swydd President of Turkmenistan, people's deputy of SSSR Edit this on Wikidata
Gwaith nodedig Ruhnama, Garaşsyz, Bitarap, Türkmenistanyň Döwlet Gimni Edit this on Wikidata
Plaid Wleidyddol Plaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd, Democratic Party of Turkmenistan Edit this on Wikidata
Tad Q24350866 Edit this on Wikidata
Mam Gurbansoltan Eje Edit this on Wikidata
Priod Muza Niyazova Edit this on Wikidata
Plant Murat Niyazov Edit this on Wikidata
Gwobr/au Hero of Turkmenistan, Hero of Turkmenistan, Hero of Turkmenistan, Hero of Turkmenistan, Hero of Turkmenistan, Q4335952, Q4335857, Q30894224, Urdd Cyfeillgarwch y Bobl, Medal "For Labour Valour, Medal Jiwbili "I Goffáu 100fed Pen-blwydd Geni Vladimir Ilyich Lenin" (10 gair / words), Order of St. Mesrop Mashtots, Urdd Tywysog Yaroslav Gall, Dosbarth 1af, Order of Holy Prince Daniel of Moscow 1st class Edit this on Wikidata

Saparmurat Atayevich Niyazov (19 Chwefror 194021 Rhagfyr 2006) oedd arlywydd cyntaf Tyrcmenistan. Bu'n arlywydd ei wlad o 1991 hyd ei farwolaeth o drawiad calon yn 2006. Cyn ei dymor fel arlywydd rheolai'r wlad fel Prif Ysgrifennydd Plaid Gomiwnyddol Tyrcmenistan o 1981 ymlaen. Un o'i enwau swyddogol oedd Twrcmenbashi, sef "Tad y Tyrcmeniaid".

Roedd yn arweinydd awdurdodaidd iawn a fu'n gyfrifol am sawl weithred ormesol yn erbyn ei wrthwynebwyr. Mae Global Witness, sefydliad hawliau dynol sy'n gweithredu o Llundain, yn amcangyfrif fod gan Niyazov ffortiwn personol, mewn banciau tramor, o dros 3 biliwn o ddoleri ($2 biliwn ohono yn fuddsoddiedig yn Foreign Exchange Reserve Fund y Deutsche Bank yn yr Almaen). Er gwaethaf ei record fe'i cefnogwyd gan yr Unol Daleithiau a'r Deyrnas Unedig fel cynghreiriad pwysig yn y "Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth."

Cefndir[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu farw tad Niyazov yn ymladd yr Ail Ryfel Byd, ac fe fu gweddill ei deulu mewn daeargryn yn Aşgabat ym 1948. Cafodd ei fagu mewn cartref plant amddiffad Sofietaidd, nes i'r awdurdodau ei roi dan warchodaeth perthynas pell.

Ymunodd â'r Blaid Gomiwnyddol ym 1962. Esgynodd yn bur gyflym trwy'r blaid, nes ddod yn bennaeth Plaid Gomiwnyddol y Weriniaeth Sofietaidd Sosialaidd Tyrcmenaidd ym 1985.

Roedd yn briod â Muza, a chawsant fab o'r enw Murat a merch o'r enw Irina.

Addoliad ei bersonoliaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Ordinhadau Arlywyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Tra'n Arlywydd-hyd-ei-oes, gosododd lawer o ordinhadau dadleuol ac anarferol ar y bobl Dyrcmenaidd:

  • Ym mis Ebrill 2001, gwaharddwyd ballet ac opera.
  • Yn 2004, gwaharddwyd dynion ifanc rhag tyfu barfau neu wallt hir.
  • Ym mis Mawrth 2004, ymddiswyddwyd 15,000 o weithwyr iechyd gan gynnwys nyrsys, bydwragedd, ac ymwelwyr iechyd. Fe'u disodlwyd gan orfodogion milwrol.
  • Ym mis Ebrill 2004 annogwyd i bobl ifanc Tyrcmenistan gnoi ar esgyrn er mwyn ddiogelu eu dannedd, yn hytrach na mewnosod dannedd neu gapiau aur.
  • Ym mis Ebrill 2004 gorchmynwyd i balas o rew gael ei adeiladu ger Aşgabat.
  • Ers 2004, bu'n rhaid pasio prawf moesoldeb er mwyn cael trwydded yrru.
  • Yn 2004 gwaharddwyd cyflwynwyr newyddion rhag wisgo colur.
  • Ym mis Chwefror 2005 gorchmynwyd cau pob ysbyty y tu allan i Aşgabat, ac y dylai pawb mynd i'r brifddinas am driniaeth.
  • Ym mis Tachwedd 2005 gorfodwyd i feddygon tyngu llw i'r Arlywydd, yn hytrach na'r llw Hipocrataidd.
  • Ym mis Rhagfyr, gwaharddwyd gemau fideo, am iddynt cael eu hystyried yn rhy dreisgar i Dyrcmeniaid ifanc.
  • Ym mis Ionawr 2006, atalwyd pensiynau trean o hen bobl y wlad, a gostyngwyd pensiynau 200,000 arall. Gorchmynwyd iddynt ad-dalu'r taliadau o'r dwy flynedd blaenorol i'r wladwriaeth.
  • Ym mis Medi 2006, gorchmynwyd y dylid peidio â dyrchafu (neu ymddiswyddo hyd yn oed) athrawon nad oeddynt yn clodforio'r Arlywydd yn gyhoeddus.
  • Ym mis Hydref 2006, honodd yr awdurdoau Tyrcmenaidd iddynt rhyddhau 10,056 o garcharorion, digwyddiad a gelwid yn Noson Hollalluogaeth.
  • Newidwyd yr enwau Tyrcmenaidd am fara a mis Ebrill i enw ei ddiweddar fam, Gurbansoltanedzhe.
  • Gwaharddwyd radios mewn ceir a cherddoriaeth wedi ei recordio.
  • Gorchmynwyd fod presenoldeb sgrîn fideo yn anghenreidiol ym mhob lle cyhoeddus.

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]