Santes Denyw
| Santes Denyw | |
|---|---|
| Ganwyd | 6 g  Traprain Law |
| Bu farw | 7 g |
| Galwedigaeth | ysgrifennwr |
| Dydd gŵyl | 18 Gorffennaf |
| Priod | Owain ab Urien |
| Plant | Cyndeyrn |
Santes a anwyd yn y 6g oedd Denyw (weithiau Teneu (Lladin: Theneva), Denw, Enoch, Dwynwen, ayyb.) a gafodd ei barchu yn Glasgow yn yr Oesoedd Canol.
Yn draddodiadol roedd hi'n dywysoges Brythonaidd o'r chweched ganrif o deyrnas hynafol Gododdin (yn yr hyn a ddaeth yn Lothian ) ac yn fam i Sant Mungo, apostol i Brythoniaid o Ystrad Clud a sylfaenydd dinas Glas Ghu (Glasgow). Mae hi'n cael ei choffau'n flynyddol ar 18 Gorffennaf.
Enw
[golygu | golygu cod]Yn yr hagiograffeg gyntaf a gofnodwyd am ei mab, rhoddir ei henw fel Thaney . [1] Mae'r Vita Kentigerni ("Bywyd Sant Mungo"), a gomisiynwyd gan yr Esgob Jocelin o Glasgow ac a olygwyd yn ddiweddarach (circa 1185) gan y mynach Jocelyn o Furness, yn rhoi ei henw fel Taneu ; yn ogystal John Capgrave yn rhoi ei henw fel Taneu, a argraffwyd ym 1516. [1] Mae amrywiadau o'r enw yn cynnwys Thenewe, a roddir gan Frefiari Aberdeen ; Thennow o Galendr Adam King ; ac mae Bonedd y Saint yn ei galw'n Denyw (neu Dwynwen ). [1] Ym 1521, ymddangosodd yng nghronicl John Mair, Historia Majoris Britanniae, gyda'r enw Thametes, merch y Brenin Lot a chwaer Gawain . Weithiau rhoddir ei henw fel Thameta neu Thenelis . Mae Alex Woolf wedi awgrymu bod Denyw yn deillio o Danaë, mam Perseus yn Fabulae o Gaius Julius Hyginius.
Chwedl
[golygu | golygu cod]Dywedir mai Denyw yw'r dioddefwr treisio cyntaf i gael ei gofnodi yn hanes yr Alban[1]. Roedd Denyw hefyd yn ddioddefwr ymosodiad domestig ac yn fam ddi-briod. Ganwyd ei mab, Cyndeyrn, ar ôl y tywysog Cymreig Owain mab Urien ei threisio. Roedd Owain mewn cuddwisg fel dynes a drysu Denyw drwy ddweud "Paid â chrio, fy chwaer, dw i ddim wedi dy adnabod di fel dyn yn adnabod morwyn. Onid ydw i'n ddynes fel ti dy hun?"[2] Ar ôl darganfod bod ei ferch Denyw yn feichiog, dedfrydodd Brenin Lleuddun hi i farwolaeth a chafodd ei thaflu o Traprain Law.[3]
Yn wyrthiol, chafodd Denyw ei darganfod wrth droed y clogwyn, yn fyw. Teithiodd hi i Culross mewn cwrwgl, trwy Moryd Forth. Rhoddodd enedigaeth i Cyndeyrn yng nghymuned Sant Serf. Rhoddodd Sant Serf y llysenw Mungo (un hoffus iawn) i Cyndeyrn.
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- 1 2 3 4 Durkan, J. (2000). "What's in a Name? Thaney or Enoch". Innes Review 51: 80–00. doi:10.3366/inr.2000.51.1.80.
- ↑ Schulenburg, Jane Tibbetts. Forgetful of Their Sex: Female Sanctity and Society, ca. 500-1100. Harvard University Press, 1998, p. 226.
- ↑ Bromwich, Rachel (2006). Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain. University of Wales Press. t. 414-415. ISBN 0-7083-1386-8.