Rhestr Cymry enwog

Dyma restr o Gymry enwog; nid yw'n gyflawn, wrth gwrs, ac mae'n cael ei diweddaru'n rheolaidd. Mae rhai pobl yn dod o dan mwy nag un pennawd. Maen nhw wedi'u gosod yn nhrefn yr wyddor y cyfenw.

Arweinwyr

Brenhinoedd a thywysogion

Am restrau llawn o frenhinoedd a thywysogion gweler yr erthyglau ar deyrnasoedd Brycheiniog, Ceredigion, Deheubarth, Gwent, Gwynedd, Powys a Morgannwg.

• Cadwallon ap Cadfan (m. 633), Brenin Gwynedd
• Cunedda Wledig (fl. 400-450), Brenin Gwynedd
• Dafydd ap Gruffudd (m. 1283), Tywysog Cymru
• Y Dywysoges Gwenllian (1282 - 1337), Merch Llywelyn Ein Llyw Olaf
• Gruffudd ap Cynan (c.1035–1137), Brenin Gwynedd
• Harri Tudur (1457–1509), y brenin Tuduraidd cyntaf
• Hywel Dda (887-950), Tywysog Deheubarth
• Idwal Iwrch ap Cadwaladr (c.650-720), Brenin Gwynedd
• Llywelyn Ein Llyw Olaf (c.1225–1282), Tywysog Cymru
• Llywelyn Fawr (1173–1240), Tywysog Cymru
• Madog ap Gruffudd (m. 1236), Tywysog Powys Fadog
• Maelgwn Gwynedd (c. 490 - 547), Brenin Gwynedd
• Owain Glyn Dŵr (1359–1416), Tywysog Cymru
• Owain Gwynedd (1100–1170), Brenin Gwynedd
• Rhodri Mawr (c. 820-878), Brenin Gwynedd a Deheubarth
• Yr Arglwydd Rhys (1132–1197), Tywysog Deheubarth
• Trahaearn ap Caradog (m. 1081), Brenin Gwynedd

Arweinwyr crefyddol

Gweler hefyd Rhestr o seintiau Cymru.

• Howell Harris (1714–1773), arweinydd y Diwygiad Methodistaidd
• Robert Arthur Hughes (1910–1996), meddyg cenhadol yn Shillong
• John Jones, Talysarn (1796–1857), pregethwr
• R. Tudur Jones (1921–1998) Hanesydd a diwynydd
• Dewi Sant (m. 601?), arweinydd crefyddol
• William Salesbury (c.1520–1584?) cyfieithydd Y Testament Newydd i'r Gymraeg
• William Morgan (1545–1604) cyfieithydd Y Beibl i'r Gymraeg
• Daniel Rowland (1713–1790), arweinydd y Diwygiad Methodistaidd
• Robin Williams (1923–2004), pregethwr, cyflwynydd teledu ac awdur
• Rowan Williams (g. 1950) (Archesgob Caergaint)

Arweinwyr diwydiannol

• David Davies (Llandinam) (1818–1890), diwydiannwr
• Dr Emrys Evans (1924–2004), bancwr
• Syr Pryce Pryce-Jones (1834–1920), arloeswr busnes
• Robert Owen (1771–1858), perchennog ffatrioedd a chymwynaswr gweithwyr
• Charles Stewart Rolls (1877–1910), gwneuthurwr ceir ac awyrennau
• David Alfred Thomas (1856–1918) diwydiannwr a gwleidydd

Barnwyr a gwleidyddion

• Aneurin Bevan (1897–1960), gwleidydd
• Dafydd Elis-Thomas (1946–2025), gwleidydd
• Gwynfor Evans (1912–2005), aelod seneddol cyntaf Plaid Cymru
• James Griffiths (1890–1975), gwleidydd ac Ysgrifennydd Cyntaf Cymru (1964–1966).
• Michael Heseltine (g. 1933), gwleidydd
• Geoffrey Howe (1926–2015), gwleidydd
• Geraint Howells (1925–2004), gwleidydd
• George Jeffreys (1648–1689), barnwr crogi
• Roy Jenkins (1977–1980), gwleidydd ac awdur
• Neil Kinnock (g. 1942), gwleidydd
• David Lloyd George (1863–1945), gwleidydd
• Rhodri Morgan (1939–2017), gwleidydd
• Dafydd Orwig (1928–1996), cenedlaethwr brwd
• Nic Parry (g. 1958), barnwr a sylwebydd radio.
• George Thomas (1909–1997), gwleidydd
• Dafydd Wigley (1943– ), gwleidydd
• William Williams (1634–1700), gwleidydd

Arloeswyr, fforwyr a milwyr

• David Tannatt William Edgeworth (1858–1934), fforiwr a daearegydd
• George Everest (1790–1866), fforiwr
• Michael D. Jones (1822–1898) arloeswr
• T. E. Lawrence (Lawrence o Arabia) (1888–1935), milwr
• Syr Henry Morgan (tua 1635–1688), preifatîr
• Bartholomew Roberts (Barti Ddu), mor-leidr
• Henry Morton Stanley (John Rowlands) (1841–1904), fforiwr
• Simon Weston (g. 1961), arwr rhyfel

Athrawon a gwyddonwyr

Athronwyr

• David Adams (1845–1923) ganed yn Nhal-y-bont; athro a gweinidog; arloeswr y ddiwynyddiaeth ryddfrydol yng Nghymru.
• Lewis Edwards (1809–1887) sgwennodd Athrawiaeth yr Iawn (1860)
• Thomas Charles Edwards Prifathro a Chadair athroniaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth a sefydlwyd yn 1872.
• D. Emrys Evans (1891–1966) ganed yng Nghlydach; Prifathro Coleg y Brifysgol, Bangor.
• Edward Herbert (1583–1648), awdur De Veritate (1623)
• Henry Jones (athronydd) (1852–1922), athro athroniaeth ym Mhrifysgol Bangor a aeth wedyn yn athro athroniaeth yn Glasgow.
• R. Tudur Jones, diwinydd ac athronydd Cristnogol Uniongred
• J. R. Jones–athronydd Cymreig
• Dewi Zephaniah Phillips (1934–2006), golygydd y cyfnodolyn Philosophical Investigations.
• Richard Price (1723–1791) syniadaeth newydd ar "gyfrifoldeb"; cefnogwr brwd o Chwyldro Ffrainc ac America.
• Rush Rhees darlithydd dylanwadol ym Mhrifysgol Abertawe
• Thomas Vaughan (c.1410–1483), athronydd
• Thomas Vaughan (1621–1666), athronydd
• David Williams (athronydd) (1738–1816), athronydd yr Oleuedigaeth

Gwyddonwyr

• Emrys George Bowen (1900–1983), daearyddwr
• Capten Syr Samuel Brown RN (1774–1851), creu ceblau cadwynog ar gyfer llongau
• David Brunt (1886–1965), meteorolegydd
• Yr Athro Anthony Campbell (g. 1945, Bangor), biocemeg feddygol ym Mhrifysgol Caerdydd; signalau mewngellog a chemoleuedd a bio-oleuedd
• Donald Watts Davies (1924–2000), ffiseg, cyfrifiadureg 'packet switching'
• John Davies (peiriannydd) (1783 – 1855) o Lanbryn-mair
• Rhisiart Morgan Davies (1903–1958), gwyddonydd ac athro ffiseg
• John S. Davies (cemegydd) (m. 22 Ionawr 2016), ysgrifennydd Cymdeithas Peptid a Phrotein Ewrop
• Richard Owen Davies (1894–1962), gwyddonydd, ac athro cemegau amaethyddol
• John Dee (1527-?), alcemydd, mathemategydd, seryddwr
• Sam Edwards (g. 1 Chwefror 1928); ffiseg, Caergrawnt a Havard; yn wreiddiol o Abertawe
• Griffith Evans (1835–1935), bacteriolegydd
• Syr Chris Evans (g. 1957 Port Talbot), biotechnoleg, genynnau a micro-organeddau
• Dr Lyn Evans (ganed 1945), cyfarwyddwr y prosiect CERN yn Genefa
• Syr William Robert Grove (1811–1896), cemegydd a chyfreithiwr; y gell danwydd
• John Hanbury (1664–1734), dyfeisydd a ailddyluniodd melin tunplat a lacr Pont-y-pwl
• Yr Athro Karen Holford: peiriannydd a ffisegydd siartredig sydd wedi arwain ymchwil i gynllunio ceir e.e. Jaguar, Rover
• Donald Holroyde Hey (1904–1987), cemegydd
• Syr John Houghton (g.1931, Dyserth), awdurdod ar gynhesu byd-eang; cyfarwyddwr y Swyddfa Feteorelegol (1983 - 1991)
• David Edward Hughes (1831–1900), ffisegydd, creu'r microffon; byw yn Kentucky
• Edward David Hughes (1906–1963), gwyddonydd ac Athro cemeg yng Ngholeg Prifysgol Llundain
• Griffith Hughes (1707–1758), naturiaethwr
• R. Elwyn Hughes (1928–30 Tachwedd 2015), Biocemegydd yn arbenigo mewn fitamin C
• John Gwyn Jeffreys (1809–1885), beiolegydd, molwsgiaid
• Thomas James Jenkin (1885–1965), bridiwr planhigion ac Athro Botaneg
• Calvert Jones (1802–1877), ffotograffydd
• Ernest Jones (1879–1958), seico-analydd, cyfaill i Freud
• Dr Tom Parry Jones (1935-2013), dyfeisydd mesuryddion e.e. yr Alcoholmedr
• Syr Robert Armstrong-Jones (1917–1943), seicolegydd
• Steve Jones (ganed 1944), biolegydd, arbenigwr mewn genynnau
• Kenneth Glyn Jones (1915–1995), seryddwr
• Humphrey Owen Jones (1878–1912), ffisegydd, atomau
• Yr Athro Brian David Josephson (g. 1940, Caerdydd), ffisegydd a enillodd y Wobr Nobel yn 1973; ffenomenau ffiseg tymheredd isel e.e. tra-dargludyddion ac ynyswyr
• Syr Bernard Knight (g.1931, Bro Gŵyr), un o brif batholegwyr fforensig y byd
• Edward Lhuyd (1660–1709), botanegydd, daearegydd, ieithydd
• John Dilwyn Llywelyn (1810–1882), ffotograffydd cynnar
• Syr John Maddox (1925–1009), cemegydd a biolegydd; golygydd y cylchgrawn Nature
• Yr Arglwydd Walter Marshall (ganed 1932, Rhymni), ffisegwr a chyfarwyddwr y Sefydliad Ymchwil Ynni Atomig yn Harwell ac yna'n Gadeirydd y Bwrdd Cynhyrchu Trydan Canolig
• Syr Terry Matthews (g. 1943 Trecelyn), entrepreneur ym maes telegyfathrebu a sylfaenydd Mitel
• William H. Miller (1801–1880, Llanymddyfri), crisialegydd. Cymhwysodd fathemateg at yr astudiaeth o risialau a dyfeisio "Mynegeion Miller".
• Syr Morien Morgan (1912–1978), peiriannydd awyrennau
• Michael Moritz (g. 1955, Caerdydd), ariannu peiriannau chwilio Google a Yahoo!
• Yr Athro Tavi Murray (g. 1965, Mwmbwls), fforiwr pegynol ac awdurdod ar astudiaeth rhewlifoedd a newid yn yr hinsawdd
• Syr Hugh Myddleton (1560–1631), peiriannydd ac eurych; bibellu dŵr i Lundain
• Yr Athro Jean Olwen Thomas (g. 1942), biocemegydd
• Gwilym Owen (1880–1940), gwyddonydd ac athro anianeg ym Mhrifysgol Aberystwyth
• Syr Richard Owen (1804–1892) swolegydd
• Richard Parry-Jones (g. 1951), prif swyddog technegol cwmni Ford
• Yr Athro Gwendolen Rees FRS (1906–1994), swolegydd a'r arbenigwraig mwyaf blaenllaw ym maes mwydod parasytic.
• Isaac Roberts (1829–1904), seryddwr
• Richard Roberts (1789–1864), peiriannydd, dyfeisydd peiriannau nyddu a gwehyddu a gwneud locomotifau.
• Robert Alun Roberts (1894–1969), Athro Llysieueg Coleg y Brifysgol Bangor, a naturiaethwr
• Charles Stewart Rolls (1877–1910), gwneuthurwr ceir ac awyrenau
• Syr Reginald George Stapledon (1882–1960), gwyddonydd amaethyddol
• Howard Stringer (g. 1942, Caerdydd), Cadeirydd a phrif swyddog Cwmni Sony
• Yr Athro Joseph R. Tanner (g. 21 Ionawr 1950), gofodwr Cymreig-Americanaidd
• John Meurig Thomas (1932–2020), cemegydd, catalysis heterogenaidd.
• John Lloyd Williams (1854–1945), botanegydd ac Athro ym Mhrifysgolion Bangor ac Aberystwyth
• D. Matthew Williams (Ieuan Griffiths) (1900–1970), gwyddonydd, dramodydd ac arolygydd ysgolion
• Evan James Williams (1903–1945), ffisegydd, Pelydr-X a ffiseg gronynnol
• Ernest Thompson Willows (1886–1926), llongau awyr

Mathemategwyr

• David Crighton (1942–2000), theori tonnau ac acwsteg aer
• Griffith Davies (1788–1855), actiwari o Landwrog; cywiro cynlluniau Telford ar Bont y Borth
• Brian Hayward Bowditch (g. 1961), geometreg a thopoleg; athro ym Mhrifysgol Warwick
• Evan Tom Davies (1904–1973)
• Clive W. J. Granger (g. 1934), enillydd gwobr Nobel; economegydd
• Gwilym Meirion Jenkins (1932–1982), mathemategydd
• Yr Athro Syr Vaughan Jones, mathemategydd, ei dad yn dod o Gwm Gwendraeth, Prifysgol Vanderbilt yn Nashville; un o fathemategwyr mwya'r byd yn 2015
• John Viriamu Jones (1856–1901), mathemategydd a ffisegydd, a phrifathro cyntaf Coleg y Brifysgol Caerdydd
• Thomas Jones (1756–1807) Coleg y Drindod, Caergrawnt
• William Jones (mathemategwr) (1675–1749), mathemategydd cyntaf i ddefnyddio'r symbol π (pi)
• John Trevor Lewis (1932 - 2004) o Abertawe; mesur cwantwm, anwedd Bose-Einstein a damcaniaeth gwyriadau mawr.
• William Hallowes Miller (1801–1880, Llanymddyfri), crisialegydd. Cymhwysodd fathemateg at yr astudiaeth o risialau a dyfeisio "Mynegeion Miller"
• Crispin Nash-Williams (1932–2001), mathemateg arwahanol
• Henry Owen (1716–1795) mathemategydd
• Richard Price (1723–1791), ystadegydd ac athronydd
• Robert Recorde (tua 1510–1558), mathemategydd a ddyfeisiodd y symbol (=)
• David Rees (1918–2013), Adran Ymchwil Enigma; un o dîm Satoshi a greodd Bitcoin; arbenigwr mewn algebra cymudol.
• Elmer Rees (g. 1941), mathemategydd
• Gary Francis Roach (1933–2012) cymhwyso mathemateg ar gyfer diwydiant; awdur llyfrau ar fathemateg
• Bertrand Russell (1872–1970), athronydd, mathemategydd a traethodwr
• Oliver Graham Sutton (1903–1977) meteoroleg; gwaith damcaniaethol ar drylediad atmosfferig ac am ei waith gyda Swyddfa Feteorolegol y Deyrnas Unedig a
• Mary Wynne Warner (1932 - 1998) arbenigwraig mewn topoleg niwlog (neu fuzzy)
• John William Thomas (Arfonwyson) (1805–1840), mathemategydd
• Yr Athro Emeritws Kenneth Walters, mathemategydd; Prifysgol Aberystwyth
• James Wiegold (1934–2009) o Drecenydd, Caerffili; damcaniaeth grwpiau gw. https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Wiegold/
• John Ffowcs Williams (1935–2020) aero acwsteg, yn arbennig am ei waith ar Concorde
• Evan James Williams (1903–1945) o Gwmsychbant, Ceredigion; yn Labordy Cavendish bu'n gweithio gydag Ernest Rutherford; cyflwynodd dystiolaeth o ragdybiaethau theori cwantwm

Meddygaeth, meddygon a nyrsys

• Leszek Borysiewicz; meddygaeth, is-Ganghellor Prifysgol Caergrawnt, yn enedigol o Gaerdydd
• Betsi Cadwaladr (1789–1860), nyrs
• Martha Hughes Cannon (1857–1932), ffisegydd a Suffragette amlwg yn yr Unol Daleithiau
• Joan Curran (1916–1999), ffisegydd o Abertawe
• Robert Geoffrey Edwards (1925–2013), arloeswr ym maes IVF
• Evan Jenkin Evans (1882–1944), ffisegydd ac athro prifysgol; spectroscopi
• Syr Horace Evans (1903–1963), ffisegwr brenhinol yn Lloegr
• Robert Arthur Hughes (1910–1996), meddyg cenhadol yn Shillong
• Edward Jones (1834–1900) meddyg ac arweinydd llywodraeth leol
• Ernest Jones (1879–1958), seiciatrydd
• Hugh Owen Thomas (1834–1891), llawfeddyg esgyrn
• Syr Robert Jones (1858–1933), llawfeddyg
• Yr Athro Syr Keith Peters o Borth Talbot, cyn-bennaeth Ysgol Feddygol Prifysgol Caergrawnt, a Llywydd y Gymdeithas Wyddoniaeth Feddygol
• Dr William Price, meddyg ecsentrig
• Syr Ifor Williams (g. 1937), ffisegwr brenhinol Lloegr
• Syr Clement Price Thomas (1893–1973), llawfeddyg y thoracs
• Syr James William Tudor Thomas (1893–1976), llawfeddyg

Dyfeiswyr

• Lewis Boddington (1907–1994), dyfeisydd y bwrdd hedfan onglog ar gyfer awyr-longau
• Edward George Bowen (1911–1991), dyfeisydd y radar awyren cyntaf
• Donald Watts Davies (1924–2000), dyfeisydd y dull 'switsio pecynnau' mewn trosglwyddo data cyfrifiaduron.
• William Davies Evans (1790–1872), dyfeisydd yr agoriad Gambit Evans mewn gwyddbwyll
• William Robert Grove (1811–1896), dyfeisydd y gell danwydd; barnwr.
• Robert Griffiths (1805–1883), dyfeisydd y propelar sgriw ar gyfer llongau
• John Hanbury (1664–1734), dyfeisydd a ailddyluniodd melin tunplat a lacr Pont-y-pwl
• David Edward Hughes (1831–1900), dyfeisydd y meicroffon a'r teledeipiadur
• William Jones (mathemategydd) (1675–1749), mathemategydd cyntaf i ddefnyddio'r symbol π (pi)
• Dr Tom Parry Jones (1935-2013), dyfeisydd mesuryddion e.e. yr Alcoholmedr
• Syr William Henry Preece (1834–1931), radio
• Syr Pryce Pryce-Jones (1834–1920), arloeswr busnes
• Robert Recorde (tua 1510–1558), mathemategydd a ddyfeisiodd y symbol (=)
• Richard Roberts (1789–1864, g. Llanymynech), Peiriannydd a dyfeisydd peiriannau nyddu a gwehyddu a gwneud locomotifau.
• Sidney Gilchrist Thomas (1850–1885), cynhyrchu dur yn y dull Basig [Cymro?]
• Philip Vaughan dyfeisiwr peli-feryn (ball bearings)

Athrawon

• Cranogwen (1839–1916), ysgolfeistres, bardd, dirwestwraig, golygydd a phregethwraig.
• Owen Morgan Edwards (1858–1920); AEM, hanesydd, llenor, ymgyrchwr dros y Gymraeg
• Idris Foster (1911–1984); ysgolhaig
• J. Gwyn Griffiths, {1911–2004}, ysgolhaig
• William Johns (1771–1845); athro Undodaidd, ac awdur
• Griffith Jones 'Llanddowror' (1683–1761); sylfaenydd yr Ysgolion Cylchynol
• Anna Leonowens (1834– 1914); athrawes yng Ngwlad Tai (Angen cyfeiriadaeth)
• Owain Owain (1929–1991); arweinydd y frwydr dros addysg ddwyieithog yng Nghymru
• Syr Hugh Owen (addysgwr) (1804–1881); addysgwr o Fôn
• Thomas Parry (ysgolhaig) (1904–1985); pennaeth Llyfrgell Genedlaethol Cymru a phrifathro ar Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth
• Watcyn Wyn Watkin Hezekiah Williams (1844–1903); pregethwr, bardd ac ysgolfeistr

Chwaraewyr

• Joe Calzaghe (g. 1972), pencampwr bocsio y byd
• John Charles (1931–2004), pêl-droediwr
• Nicole Cooke (g. 1983), seiclwraig
• Ryan Giggs (g. 1973), chwaraewr pêl-droed
• Ray Gravell (g. 1951) chwaraewr rygbi
• Tanni Grey-Thompson (g. 1969), athletwraig cadair olwyn
• Terry Griffiths (g. 1947), chwaraewr snwcer
• Guto Nyth Bran (g. 1700) rhedwr
• John Hartson (g. 1975), pêl-droediwr
• Owen Glynne Jones (1867–1899) dringwr
• Carwyn James (1929–1983), hyfforwr rygbi
• Steve Jones (g. 1955), athletwr
• Tom Pryce (1949–1977), gyrrwr Fformiwla Un
• Ray Reardon (1932–2024), chwaraewr snwcer
• Ian Rush (g. 1961), chwaraewr pêl-droed
• Geraint Thomas (g. 1986), seiclwr
• Rees Thomas (1904–2004), chwaraewr rygbi
• Nigel Walker (g. 1963), athletwr a chwaraewr rygbi
• Jimmy Wilde (1892–1969), paffiwr pwysau pryf
• Mark J. Williams (g. 1975), chwaraewr snwcer

Gwladgarwyr

• John Lasarus Williams
• Emyr Llewelyn
• Dafydd Iwan

Pobl greadigol

Ar y cyfryngau

• Hywel Gwynfryn cyflwynydd radio
• Vaughan Hughes, newyddiadurwr, cyflwynydd a chynhyrchydd
• Syr Huw Wheldon, darlledwr a rheolwr ar y BBC

Beirdd

Gweler hefyd Rhestr beirdd Cymraeg c.550–1600.

• Aneirin (6g) bardd cynnar
• Brynach (1873–1923), bardd a llenor
• Cynddelw Brydydd Mawr (fl.1155–1200), bardd canoloesol
• Dafydd ap Gwilym (fl.1320–1370), bardd canoloesol
• Geraint Bowen (1915– ), bardd
• David Charles (1762–1834), un o brif emynwyr Cymru
• Gillian Clarke, bardd
• Grahame Davies (1964– ), bardd
• W. H. Davies (1877–1940), bardd
• Ann Griffiths (1776–1805), emynydd a bardd
• Hedd Wyn Ellis Humphrey Evans (1887–1917), bardd
• David James Jones (Gwenallt) (1886–1947), athro mewn athroniaeth
• George Herbert (1593–1633), bardd
• Iolo Goch, bardd canoloesol
• Isaac Daniel Hooson (1880–1948), bardd
• Evan James (1809–1878), bardd
• D Gwenallt Jones (1899–1968), bardd
• Dic Jones, bardd
• Gwyneth Lewis, bardd
• Saunders Lewis (1893–1985), bardd, dramodydd, gwleidydd
• Lewis Morris (1701–1765), bardd a hynafiaethydd
• Twm Morys (1961– ), bardd a cherddor
• Goronwy Owen (1723-69), bardd
• Taliesin (6g), bardd cynnar
• Dylan Thomas (1914–1953), bardd a dramäydd
• Edward Thomas (1878–1917), bardd
• Ronald Stuart Thomas (1913–2000), bardd
• John Tripp (1927–1986), bardd
• Henry Vaughan (1621–1695), bardd
• Niclas y Glais (1878–1971), bardd, pregethwr, gwleidydd
• Harri Webb (1920–1994), bardd, gweriniaethwr a chenedlaetholwr
• Waldo Williams (1904–1971), bardd
• William Williams (Pantycelyn) (1717–1791), prif emynydd Cymru

Llenorion a newyddiadurwyr

Gweler hefyd Rhestr awduron Cymraeg (1600–heddiw).

• Asser (m. 909?), mynach ac awdur
• Rhoda Broughton (1840–1920), nofelydd
• Huw Edwards (g. 1961), darlledwr
• Theophilus Evans (1693–1797), awdur
• Dick Francis (1920–2010), awdur
• Ken Follett (g. 1949), awdur
• Islwyn Ffowc Elis (1924–2004), nofelydd
• Gerallt Gymro (c.1146-c.1223), croniclydd
• Kate Bosse Griffiths (1910–1998), arbenigwraig ar Eifftoleg a llenor Cymraeg
• Robat Gruffudd (g. 1943), nofelydd
• Richard Hughes (1900–1976), nofelydd
• Dylan Iorwerth (g. 1957), newyddiadurwr a llenor
• Geraint V. Jones (g. 1938), nofelydd
• Jack Jones (1884–1970), nofelydd
• Glyn Jones (1905–1995), llenor
• John Gwilym Jones (1904–1988), dramodydd, beirniad llenyddol
• Mary Vaughan Jones (1918–1983), awdur llyfrau plant
• Richard Llewellyn (1907–1983), nofelydd
• Robin Llywelyn (g. 1958), nofelydd
• Owen Martell (g. 1976), nofelydd
• Owain Owain (1929–1993) llenor, gwleidydd
• Daniel Owen (1836–1895), nofelydd
• Thomas Price (Carnhuanawc) (1787–1848), hanesydd, arweinydd cenedlaethol
• Caradog Prichard (1904–1980), newyddiadurwr, nofelydd a bardd
• D. Ben Rees (g. 1937), cyhoeddwr llyfrau, awdur, golygydd a darlledwr
• John Roberts Williams (1914–2004), newyddiadwr a darlledwr
• Jean Rhys (1894–1979), nofelydd
• Howard Spring (1889–1965), nofelydd
• Hester Thrale (1740–1821), dyddiadurwr
• Twm o'r Nant (1739–1810), anterliwtiwr
• D. J. Williams (1885–1970), llenor a chenedlaetholwr
• Emlyn Williams (1905–1987), dramodydd ac actor
• Raymond Williams (1921–1988), nofelydd, beirniad, academydd
• Eirug Wyn (1550–2004), awdur

Arlunwyr a chynllunwyr

• Laura Ashley (1925–1986), cynllunydd
• John Gibson (1790–1866), cerflunydd
• Nina Hamnett (1890–1956), arlunydd
• Augustus John (1878–1961), arlunydd
• Gwen John (1876–1939), arlunydd
• David Jones (1895–1974), arlunydd a bardd
• Owen Jones (1809–1874) pensaer a chynllunydd
• Thomas Jones, Pencerrig (1742–1803), arlunydd
• John Nash (1752–1835), pensaer
• Ceri Richards (1903–1971), arlunydd
• Andrew Vicari (1938–2016), arlunydd
• Kyffin Williams (1918–2006), arlunydd
• Clough Williams-Ellis (1883–1978), pensaer
• Richard Wilson (1713–1783), arlunydd

Cyfansoddwyr

Gweler hefyd Rhestr cyfansoddwyr Cymreig.

• Walford Davies (1869–1944), Meistr Cerdd y Brenin
• Evan Thomas Davis (1878–1969)
• Alun Hoddinott (1929–2008)
• Karl Jenkins (g. 1944)
• Daniel Jones (1912–1993)
• William Mathias (1934–1994)
• John Parry (Bardd Alaw) (1776–1851)
• Joseph Parry (1841–1903)
• Grace Williams (1906–1977)
• David Wynne (1900–1983)
• Morfydd Llwyn Owen (1891–1918)

Perfformwyr

Actorion

Gweler hefyd Rhestr actorion Cymreig.

• Richard Burton (1925–1984), actor
• Timothy Dalton (1946– ), actor
• Ioan Gruffudd (g. 1973), actor
• Anthony Hopkins (g. 1937), actor
• Rhys Ifans (g. 1968), actor
• Glynis Johns (g. 1923), actores
• Celyn Jones (g. 1979), actor
• Catherine Zeta-Jones (g. 1969), actores
• Desmond Llewelyn (1914–1999), actor
• Ray Milland (1907–1986), actor
• Siân Phillips (g. 1934), actores
• Jonathan Pryce (g. 1947), actor
• Matthew Rhys (g. 1974), actor
• Rachel Roberts (1927–1980), actores
• Michael Sheen (g. 1969), actor
• Sarah Siddons (1755–1831), actores
• Myfanwy Talog (1945–1995), actores
• Tom Ward (g. 1971), actor

Cerddorion a chantorion

Opera a chlasurol

• Stuart Burrows (g. 1933)
• Charlotte Church (g. 1986), cantores
• Zoe Creswell (1910–1992)
• Arthur Davies (g. 1950)
• Ben Davies (1858–1943)
• Ryland Davies (g. 1943)
• Tudor Davies (1892–1958)
• Osian Ellis (1928–2021), telynor
• Syr Geraint Evans (1922–1992), cantor
• Rebecca Evans (g. 1964)
• Helen Field (g. 1951)
• Catrin Finch (g. 1980), telynores
• Eiddwen Harrhy (g. 1949)
• Alun Hoddinott (g. 1929), cyfansoddwr
• Gwynne Howell (g. 1938)
• Anne Howell (g. 1941)
• David Hughes (1863–1921)
• Karl Jenkins (g. 1944)
• Katherine Jenkins (g. 1980)
• Aled Jones (g. 1970)
• Della Jones (g. 1948)
• Gwyneth Jones g. 1936
• Parry Jones (1891–1963)
• Natasha Marsh (g. 1976)
• Rhys Meirion
• Dennis O'Neill (g. 1948)
• Joseph Parry (1841–1903)
• Adelina Patti (1843–1919)
• Paul Potts (g. 1971)
• Margaret Price (g. 1941)
• Rhydian Roberts (g. 1983)
• Robert Tear (g. 1939)
• Bryn Terfel (g. 1963) bariton
• Elin Manahan Thomas (soprano)
• Helen Watts (g. 1928)

Arall

• Shirley Bassey (g. 1937), cantores
• John Cale (g. 1942), cerddor
• Dafydd Iwan (g. 1943)
• Siân James (g. 1961)
• Caryl Parry Jones (g. 1958), cantores a chyfansoddwraig
• Dill Jones (1923–1984), pianydd jazz
• Heather Jones (g. 1949)
• Kelly Jones (g. 1974)
• Tom Jones (g. 1940), canwr
• Cerys Matthews (g. 1969), cantores
• Rhys Mwyn (g. 1962)
• Meic Stevens (g. 1942)
• Bonnie Tyler (g. 1953), cantores
• Geraint Griffiths (g. 1949), cerddor
• Aimee Duffy (g. 1984), cantores

Comedïwyr a difyrrwyr

• Max Boyce (g. 1943), difyrrwr
• Tommy Cooper (1922–1984), comedïwr a swynwr
• Rhod Gilbert (g. 1968)
• Terry Jones (1942–2020), comedïwr, awdur, cyflwynydd teledu
• Ivor Novello (1893–1951), difyrrwr
• Harry Secombe (1921–2001), difyrrwr

Pobl a aned yng Nghymru ond sydd ddim yn cael eu hystyried yn Gymry

(a hynny gan y rhan fwyaf o bobl a'r cyfryngau torfol.)

• Y brenin Edward II o Loegr (1284–1327)
• Y brenin Harri V o Loegr (1387–1422)
• Christian Bale (g. 1974), actor
• Ian Hislop (g. 1960), newyddiadurwr a phersonoliaeth teledu
• Alfred Russel Wallace (1823–1913), biolegydd
• Roald Dahl (1916–1990), awdur

Gweler hefyd

• Rhestr o arloeswyr meddygol Cymru