Porth:Wica

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Porth Wica

Pentacle 2.svg

Crefydd Neo-baganaidd a math o ddewiniaeth ddiweddar ydyw Wica (Saesneg: Wicca). Fel arfer, fe gyfeirir ati hi fel y celfyddydau gwyn (Saesneg: Witchcraft) neu'r Grefft yn ôl ei hymlynwyr, a elwir yn Wiciaid neu'n Wrachod fel arfer. Gan ei datblygu yn Lloegr yn ystod hanner cyntaf yr ugeinfed ganrif, poblogeiddiwyd Wica yn ystod y 1950au a'r 1960au cynnar gan yr Archoffeiriad Wicaidd Gerald Gardner, gwas sifil Prydeinig wedi ymddeol. Ar y pryd, cyfeiriodd efe ati fel "cwlt y wrach" a "dewiniaeth," ac at ei hymlynwyr fel "y Wica". O'r 1960au ymlaen, safonir enw'r grefydd i "Wicca" mewn gwledydd Saesneg.

Disgrifir Wica yn grefydd ddeuoliaethol fel arfer sy'n addoli Duwies a Duw. Gwelir hwy fel y Dduwies Driphlyg a'r Duw Corniog yn draddodiadol, ac fel ffasedau o uwch Dduwdod pantheistiol a ddangosir eu hunain ar ffurf duwiau a duwiesau amldduwiol amrywiol. Serch hynny, ceir syniadau diwinyddol eraill yn Wica, gan gynnwys undduwiaeth ac anffyddiaeth. Y mae Wica hefyd yn cynnwys y defnydd defodol o ddewiniaeth, a ddylanwadir yn fawr gan ddewiniaeth seremonïol o'r canrifoedd blaenorol, fel arfer mewn cysylltair â chod moesoldeb o'r enw'r Cyngor Wicaidd, er nid ydyw holl ddilynwyr Wica yn dilyn y cod hwn. Nodwedd arall o Wica ydyw dathlu wyth gŵyl dymhorol draddodiadol mewn blwyddyn, a elwir yn Wyliau (Saesneg: Sabbats).

Y mae sawl enwad gwahanol yn Wica, a chyfeirir atynt hwy fel traddodiadau. Y mae rhai traddodiadau, megis Wica Gardneraidd ac Alecsandraidd, yn dilyn dulliau ynydu Gardner; cyfeirir at y traddodiadau hyn fel Wica Traddodiadol Prydeinig, ac y mae llawer o'u hymarferwyr yn credu bod y term "Wica" yn perthyn i draddodiadau sydd â llinach Wicaidd yn unig. Y mae traddodiadau eraill, megis Crefft Cochrane, y Traddodiad Feri ac Wica Dianigaidd, yn cymryd eu prif ddylanwadau o bobl eraill nad ydynt yn mynnu unrhyw linach ynydu. Nid ydyw pob traddodiad yn defnyddio'r term "Wica," ond yn defnyddio "Dewiniaeth" yn ei le, tra bod traddodiadau eraill yn meddwl bod y gair yn perthyn i bawb.

Erthygl ddethol

Un o ddau brif dduwdod o'r grefydd neo-baganaidd o Wica yw'r Duw Corniog. Mae Wica'n ystyried y duw i gynrychioli'r ochr wrywaidd o ddiwinyddiaeth. Mae'r duw i'w weld yn ôl sawl ffurf, megis yr Haul.

I Wiciaid, "personoliad o egni grym bywyd anifeiliaid a'r gwyllt" yw'r Duw Corniog sydd â chysylltiadau ag anialwch, gwrywdod a'r helfa. Dywedodd Doreen Valiente hefyd fod y Duw Corniog yn mynd ag ysbrydion y meirw i'r Isfyd.

Yn Wica, mae cylchred y tymhorau'n symboleiddio'r berthynas rhwng y Duw Corniog a'r Dduwies. Yn ystod misoedd yr hydref a'r gaeaf, mae'r Duw Corniog yn beichiogi'r Dduwies, ac wedyn yn marw cyn cael ei aileni o groth y Dduwies yn y gwanwyn. Mae ganddo hefyd agweddau gwahanol yn ystod y tymhorau hyn, megis Brenin y Gelynnen a Brenin y Dderwen, ac ar Galan Gaeaf er enghraifft, mae e'n marw. Yn ystod y ŵyl honno mae defod sy'n canolbwyntio ar farwolaeth er mwyn dathlu'r agwedd hon.

Ymhlith gwyliau pwysig eraill sy'n perthyn i'r Duw Corniog mae Imbolc pan, yn ôl Valiente, mae'r Duw yn arwain yr Helfa Wyllt. Yn Wica Gardneraidd, mae gweddïau i'r Duw Corniog ar ddiwedd bob cyfarfod defodol, sy'n cynnwys y llinellau:

Yn enw Merch y Lleuad, a'r Arglwydd Corniog Marw ac Aileni

Bywgraffiad dethol

Roedd Doreen Edith Dominy Valiente (4 Ionawr 1922, Mitcham, De London, Lloegr1 Medi, 1999, Brighton, Lloegr), a oedd yn defnyddio'r enw hudol Ameth, yn ffigwr tra dylanwadol yn y grefydd neo-baganaidd o Wica, gan ei bod yn Archoffeiriades Wica Gardneraidd ac wedi ei hynydu i mewn i Grefft Cochrane a Chwfen Atho. Cafodd hi ei hynydu i mewn i Wica gan Gerald Gardner, ac Archoffeiriades Cwfen Bricket Wood oedd hi.

Cynhyrchodd Valiente llawer o destunau ysgrythurol pwysig ar gyfer Wica, megis Rŵn y Gwarchod a Siars y Dduwies. Cafodd y testunau hyn eu hymgorffori i mewn i Lyfr y Cysgodion Gardneraidd yn gynnar. Cyhoeddodd Valiente hefyd bum llyfr ynglŷn â Wica yn ystod ei hoes. Cyfeirir ati hi yn "fam dewiniaeth fodern".

Dydd gŵyl dethol

Mae Samhain yn marcio diwedd o'r cynhaeaf, y diwedd o'r "hanner golau" o'r flwyddyn a dechrau o'r "hanner tywyll" o'r flwyddyn. Fe'i dethlir yn draddodiadol dros sawl diwrnod, a chred llawer o ysgolheigion mai dechrau blwyddyn y Celtiaid oedd hi. Mae rhai elfennau o Ŵyl y Marw ganddi, a chredodd y Celtiaid fod y llen rhwng y byd hwn a'r arallfyd yn denau yn ystod yr ŵyl hon. Roedd coelcerthi'n symbolau mawr yn ystod y dathliadau; byddai pobl a da byw redeg rhwng dwy goelcerth fel defod lanhau, a thaflir esgyrn o dda bwy a fu farw i mewn i'r fflamau er mwyn cael gwared â lwc ddrwg.

Roedd arfer o wisgo gwisgoedd a masgiau Celtaidd yn gais i gopïo ysbrydion neu eu tawelu. Yn yr Alban, dynwaredwyd y meirw gan ddynion ifanc gydag wynebau mygydog neu wynebau tywyll, gan wisgo gwyn. Defnyddiwyd Samhnag - maip wedi'u cafnu allan a cherfio ag wynebau i wneud llusernau - i wardio yn erbyn niweidiol ysbrydion.

Daeth yr ŵyl Geltaidd yn gysylltiedig â Dydd Gŵyl yr Holl Saint, dathliad Cristnogol, sydd wedi'i dylanwadu'n fawr iawn ar arferion seciwlar sydd bellach yn gysylltiedig gyda Chalan Gaeaf. Dethlir Samhain gŵyl grefyddol gan rai Neo-baganiaid o hyd.

Yng Ngâl, mae cyfeiriad at Samonios ar Galendr Coligny. Parhaodd yr ŵyl i fod yn un bwysig yn Iwerddon nes y Canol Oesoedd, gyda chyfarfod ar Fryn Tara a oedd yn parhau am dridiau.

Ar ŵyl Samhain, roedd ffiniau rhwng y byd hwn a'r byd arall (yr Arallfyd) yn teneuo, neu'n diflannu. Mae hwn yn syniad sy'n parhau i raddau mewn rhai o arferion dathlu Gŵyl Calan Gaeaf, a hefyd yr ŵyl grefyddol Gŵyl yr Holl Eneidiau (Saesneg: All Hallows' Eve). Yng Ngwyddeleg a Gaeleg yr Alban, gelwir Gŵyl Calan Gaeaf yn Oíche/Oidhche Shamhna a Samhain, sydd hefyd yn fis Tachwedd yn yr Wyddeleg ac an t-Samhain yng Ngaeleg yr Alban.

Pynciau Wica

Llun dethol

Allor Wicaidd
Credyd: Xxglennxx

Allor Calan Mai (2009), gyda chanhwyllau, cerfluniau'r Dduwies a Duw, caregl, pair, cyllell athamé, ac arogldarth mewn daliwr.

[[{{{link}}}|Rhagor...]]

Categorïau

Dyfyniad dethol

"Galwch ar y Dduwies a'r Duw i'ch diogelu a'ch addysgu'r cyfrinachau o ddewiniaeth. Gofynnwch i gerrig a phlanhigion ddangos eu pwerau - a gwrandewch."

Pyrth cysylltiedig

Pethau y gallwch chi eu gwneud

A wyddoch chi...

...oherwydd mai crefydd sy'n seiliedig ar y tymhorau yw Wica, mae llawer o bobl yn Hemisffer y De yn dathlu'r gwyliau yn ôl adegau gwrthwynebol o'r flwyddyn mewn cymhariaeth â Hemisffer y Gogledd?
...fod Wiciaid yn adnabod yn wrachod yn aml, ond nid yw Wica a Dewiniaeth yr un peth o angenrheidrwydd?
...fod Gerald Gardner yn achrededig gydag ail-gyflwyno'r gair Saesneg 'Wicca' i mewn i'r Saesneg?
...mai gair yr Hen Saesng oedd Wicca (ynganiad: 'wee-tsha'), sy'n golygu gŵr doeth neu siaman a 'wicce' oedd y fersiwn benywiadd?
...fod Wiciaid yn dathlu wyth gŵyl tymhorol yn ystod y flwyddyn, yn ogystal â 12-13 Esbat? ...fod llawer o draddodiadau yn bodoli erbyn hyn, sy'n cynnwys Wica Celtaidd, Gardneraidd, ac Alecsandraidd?

Wicigyfryngau cysylltiedig

Wica ar Wiciquote     Wica ar Wicillyfrau     Wica ar Wicitestun     Wica ar Wiciadur     Wica ar Gomin
Dyfyniadau Llawlyfrau a Llyfrau Testunau Gwreiddiol Geiriadur Ffeiliau
//cy.wikiquote.org/wiki/Special:Search/WicaWikiquote-logo.svg
//cy.wikibooks.org/wiki/Special:Search/WicaWikibooks-logo.png
//cy.wikisource.org/wiki/Special:Search/WicaWikisource-logo.svg
//cy.wiktionary.org/wiki/Special:Search/WicaWiktionary-logo-cy.png
//cy.wikipedia.org/wiki/Arbennig:Search/Commons:WicaCommons-logo.svg
Beth yw'r pyrth? · Rhestr pyrth · Pyrth dethol

Puro storfa gweinydd