Pin cau
 | |
| Math | sewing pin  |
|---|---|
| Crëwr | Walter Hunt |
| Dynodwyr | |
| Freebase | /M/01x1pk |
| Quora | Safety-pin |
 Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia | |
Addasiad ar y pin cyffredin yw'r pin cau[1][2] ceir hefyd ar lafar, pin clwt a pin babi [3] (Saesneg: Safety Pin). Fel mae'r enw Cymraeg yn awgrymu, mae'n cynnwys mecanwaith sbring syml a clöig (clasp). Mae dau bwrpas i'r clöig: ffurfio dolen gaeedig a thrwy hynny glymu'r pin i ba bynnag beth y caiff ei ddefnyddio, ac i orchuddio pen y pin i amddiffyn y defnyddiwr rhag y pwynt miniog.
Defnydd cyffredin
[golygu | golygu cod]Defnyddir pinnau cau yn aml i gau darnau o ffabrig neu ddillad gyda'i gilydd. Defnyddir pinnau cau, neu fersiwn arbennig fel arfer gyda gorchudd diogel ychwanegol, o'r enw pin cewyn (nappy pin), yn helaeth i glymu cewynnau brethyn, gyda clöig diogelwch, i atal y babi neu'r person rhag cael ei bigo. Yn yr un modd, gellir eu defnyddio i ddodi dillad wedi'u rhwygo neu eu difrodi. Gellir defnyddio pinnau cau hefyd gyda gemwaith, fel clustdlysau, cadwyni, mwclis a breichledi. Weithiau cânt eu defnyddio i atodi darn wedi'i frodio. Defnyddir Maint 3 yn aml mewn cwiltio a gellir ei labelu i'w brynu fel "pin cwiltio". Efallai y gelwir maint 4 a mwy yn “binnau blanced” ac ystyrir eu bod yn dderbyniol fel pinnau anffurfiol ar gyfer cilt, yn dibynnu ar ddyluniad ac ymddangosiad.
Rhagflaenydd cynnar
[golygu | golygu cod]Dyfeisiwyd y fibula, math o froetsh, gan wareiddiad y Myceaneaniaid ar benrhyn y Peloponnese, Gwlad Groeg rhwng y 14g a'r 13g CC, ac fe'i hystyrir yn rhagflaenydd cynnar i'r pin cau gan iddynt gael eu defnyddio mewn modd tebyg. Defnyddiwyd Fibulae gan fenywod a dynion Groeg i helpu i sicrhau tiwnig.[4]
Dyfeisio'r pin cau gyfoes
[golygu | golygu cod]
Ystyrir y peiriannydd o'r Unol Daleithiau, Walter Hunt, yn ddyfeisiwr y pin cau sy'n debyg i'r rhai a ddefnyddir heddiw. Roedd y pin cau yn cynnwys clöig a oedd yn gorchuddio'r pwynt ac yn ei gadw rhag ei agor, a thro cylchol yn y tro i weithredu fel sbring a'i ddal yn ei le.[5] Cafodd Charles Rowley (Birmingham, Lloegr) batent tebyg rhai misoedd wedyn, yn annibynnol yn Hydref 1849,[6] er nad yw'r cwmni bellach yn gwneud y rhain.
Gwnaeth Hunt y ddyfais er mwyn talu dyled $15 i ffrind. Defnyddiodd ddarn o wifren efydd tua 8 modfedd o hyd a gwnaeth coil yng nghanol y wifren fel y byddai'n agor pan gaiff ei ryddhau. Dyfeisiwyd y clöig ar un pen er mwyn cuddio'r ymyl miniog oddi ar y defnyddiwr.[7]
Ar ôl cael patent U.S28 #6,281 ar 10 Ebrill 1849,[8] gwerthodd Hunt y patent i W. R. Grace and Company am $400 (tua $ 12,000 yn ddoleri 2018). Gan ddefnyddio'r arian hwnnw, talodd Hunt y $15 a oedd yn ddyledus i ffrind a chadw'r swm sy'n weddill o $385 iddo'i hun. Yr hyn na lwyddodd Hunt i sylweddoli yw y byddai W.R. Grace a Company yn y blynyddoedd i ddilyn yn gwneud miliynau o ddoleri mewn elw o'i ddyfais.[9][10]
Perygl meddygol
[golygu | golygu cod]Er y ceir defnydd di-ben-draw o'r pin cau, ceir hefyd perygl o blant yn eu llyncu. Dyfeisiodd Dr. Chevalier Jackson offerynnau arbennig ar gyfer cael gwared ar binnau cau oedd wedi eu llyncu. Gan fod plant bach yn aml yn eu llyncu ac y gellid rhoi pinnau agored yn beryglus yn eu gwddf, galwodd Jackson hwy yn “binnau peryglus” ac weithiau roeddent yn dangos trefniadau'r rhai yr oedd wedi eu tynnu.
Diwylliant
[golygu | golygu cod]
.jpg)
Yn ystod dyfodiad cerddoriaeth pync yn yr 1970au hwyr, daeth pinnau cau yn gysylltiedig â'r genre, ei dilynwyr a'i ffasiwn.[11] Gwnaed hyn er mwyn torri ar arferion gwisg confensiynol a hefyd i ddal darnau o ddilladach at ei gilydd. Ymysg y gwisgwyr pin cau pync mwyaf enwog oedd Johnny Rotten.[12]
Traddodiad
[golygu | golygu cod]Mae pinnau cau yn dal gwerth mewn rhai diwylliannau a thraddodiadau. Yn India cedwir pinnau dros genedlaethau a'u trosglwyddo i ferched. Yn Wcráin mae pinnau yn cael eu yn defnyddio fel ffordd o atal ysbrydion drwg wrth eu cysylltu â dillad plant. Mewn gwledydd eraill mae pin cau yn fath o lwc dda.[13]
Gwleidyddol
[golygu | golygu cod]Wedi ethol Donald Trump yn Arlywydd yr Unol Daleithiau yn 2016 dechreuodd rhai pobl wisgo pin cau fel symbol wleidyddol. Gwnaethpwyd hyn i ddangos cefnogaeth i bobl oedd wedi dioddef gwatwar hiliol, homoffobig neu grefyddol. Dilynodd arfer a ddechreuwyd ym Mhrydain am yr un pryderon wedi'r bleidlais Brexit yno ychydig fisoedd ynghynt yn 2016.[14] Roedd yr arfer yn chwarae ar y gair "safety" yn y term Saesneg, 'safety pin'.[15]
Gweler hefyd
[golygu | golygu cod]Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Safety Pin". Termau.Cymru. Cyrchwyd 23 Medi 2024.
- ↑ "Fi'n defnyddio 'pin cau' ond dydw i ddim yn siwr o ble mae hynny wedi dod!". Cyfrif Twitter @VaughanRoderick. 3 Mehefin 2019.
- ↑ "Pin clwt neu pin babi dwi di galw nhw rioed". Cyfrif Twitter @hughes_llion. 3 Mehefin 2019.
- ↑ "Brooches and Pins | LoveToKnow". LoveToKnow (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-05-06.
- ↑ "Walter Hunt". National Inventors Hall of Fame. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-07-14.
- ↑ "Charles Rowley". Charles Rowley. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-10-26.
- ↑ Caballar, Rina. "Three Millennia of Safety Pins". The Atlantic (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-05-05.
- ↑ "Walter Hunt". United States Patent and Trademark Office.
- ↑ "LILEKS (James) :: The Bleat 2017 TUESDAY". lileks.com. Cyrchwyd 2018-05-05.
- ↑ Akcigit, Ufuk; Celik, Murat Alp; Greenwood, Jeremy (2016). "Buy, Keep, or Sell: Economic Growth and the Market for Ideas". Econometrica 84 (3): 943–984. doi:10.3982/ECTA12144.
- ↑ Punks: A Guide to an American Subculture, p53, Sharon M. Hannon, ABC-CLIO, 2010
- ↑ Inside the Met's New Exhibit, 'Punk: Chaos to Couture' Archifwyd 10 Chwefror 2017 yn y Peiriant Wayback. Rolling Stone, 7 Mai 2013.
- ↑ Caballar, Rina. "Three Millennia of Safety Pins". The Atlantic (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-05-05.
- ↑ https://www.bbc.co.uk/news/election-us-2016-37948762
- ↑ https://www.vox.com/culture/2016/11/17/13636156/safety-pins-backlash-trump-brexit