Pelen ddu

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Pelen ddu
Daldinia concentrica

Collection of cramp balls.JPG

Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Fungi
Dosbarth: Ascomycota
Urdd: Xylariales
Teulu: Xylariaceae
Genws: Daldinia[*]
Rhywogaeth: Daldinia concentrica
Enw deuenwol
Daldinia concentrica
(Bolton) Ces. & De Not.

Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r Xylariaceae yw'r Pelen ddu (Lladin: Daldinia concentrica; Saesneg: King Alfred's Cakes / Cramp Balls).[1] Y Dafadennau Duon yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Dafad yw 'dafaden', ond gall hefyd gyfeirio at lympiau bychan o groen ar gorff dynol. Dylid cofio fod llawer o ddefaid yn ddu, ac felly llawer o'r ffyngau hyn! Mae'r teulu Xylariaceae yn gorwedd o fewn urdd y Xylariales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop a Gogledd America.

Lliw sborau'r fadarchen hon yw du. O ran siâp, disgrifir y capan, neu gap y fadarchen fel un heb gapan. Gelwir y rhan oddi tan y capan yn hadbilen (neu'n 'hymeniwm') a cheir sawl math: arwyneb llyfn, tegyll, chwarennau (tyllau bychan), rhychau ayb; mae gan y fadarchen hon yr hyn a elwir yn: gleba. O ran y broses o gymeryd maeth, fe'i disgrifir fel maethiad saproffytig.

Ffyngau[golygu | golygu cod y dudalen]

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion.[2] Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (mykes) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd.[3] Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Xylariaceae[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gan Pelen ddu ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

Rhestr Wicidata:


rhywogaeth enw tacson delwedd
Dafaden bedw Hypoxylon multiforme
Annulohypoxylon.multiforme.-.lindsey.jpg
Dafaden cyll Hypoxylon fuscum
Hypoxylon fuscum, Gladde kogelzwam (2).jpg
Dafaden ffawydd Hypoxylon fragiforme
Hypoxylon Fragiforme.jpg
Dafaden rydlyd Hypoxylon rubiginosum
Hypoxylon rubiginosum 2012-03-14.JPG
Hypoxylon aeruginosum Hypoxylon aeruginosum
Hypoxylon allantoideum Hypoxylon allantoideum
Hypoxylon anomalum Hypoxylon anomalum
Hypoxylon howeanum Hypoxylon howeanum
Hypoxylon howeanum G3.1.jpg
Hypoxylon tinctor Hypoxylon tinctor
Hypoxylon vogesiacum Hypoxylon vogesiacum
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Gwefan y Bywiadur; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
  2. Erthygl Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr Microbiology Spectrum, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
  3. Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.
Safonwyd yr enw Pelen ddu gan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran Bywiadur, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.