Paëla
 | |
| Enghraifft o: | national dish  |
|---|---|
| Math | saig reis |
| Deunydd | reis, olew olewydd, saffrwm, Phaseolus lunatus, rice as food, tomato, green bean, rabbit meat, halen, Iâr |
| Gwlad | Sbaen |
| Rhan o | Valencian cuisine |
| Enw brodorol | paella |
| Dynodwyr | |
| Freebase | /M/0ct59 |
 Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia | |
Paëla (paella yn Sbaeneg ac yn Saesneg) yn bryd o fwyd reis Sbaenaidd sy'n dod yn wreiddiol o Valencia.
Paëla yw un o'r prydau mwyaf adnabyddus bwyd Sbaenaidd. Am y rheswm hwn, mae llawer o bobl nad ydynt yn Sbaenwyr yn ei ystyried yn fwyd cenedlaethol Sbaen, ond mae Sbaenwyr bron yn unfrydol yn ei ystyried yn ddysgl o ranbarth Valencia. Mae Valenciaid, yn eu tro, yn ystyried paella fel un o'r symbolau caiff eu hadnabod amdano.[1][2]
Mae paëla yn cymryd ei enw o'r badell draddodiadol lydan, fas a ddefnyddir i goginio'r ddysgl ar dân agored. Ystyr paella yw "padell ffrio" yn iaith Valenciaidd.
Efallai fod gan y pryd o fwyd hwn wreiddiau hynafol, ond y ei ffurf fodern mae'n cael ei olrhain yn ôl i ganol y 19eg ganrif, yn yr ardal wledig o amgylch morlyn Albufera ger dinas Valencia, ar arfordir dwyreiniol Sbaen.[3]
Paëla valenciana yw paëla traddodiadol rhanbarth Valencia, y credir ei fod yn rysáit wreiddiol.[4] Mae'n cynnwys reis grawn crwn[5], bajoqueta a tavella (mathau o ffa gwyrdd), cig cwningen, cig cyw iâr, weithiau cig hwyaden, a garrofó (amrywiaeth o ffa wen)[6][7]. Weithiau defnyddir artisiog fel cynhwysion tymhorol. Defnyddir olew olewydd fel sylfaen, a defnyddir saffrwm ac (weithiau) rhosmari am, flas. Paëlla de marisco (paëla bwyd môr) yw paëla sy'n cyfnewid y cig am fwyd môr, ac yn hepgor ffa a llysiau gwyrdd. Mae paëla mixta (paëla cymysg) yn cyfuno cig a ffermir, bwyd môr, llysiau, ac weithiau ffa, gyda'r reis traddodiadol. Mae amrywiadau lleol poblogaidd eraill o baëla yn cael eu coginio ledled ardal Môr y Canoldir, gweddill Sbaen ac yn rhyngwladol.
Hanes
[golygu | golygu cod]Dechreuodd Mwriaid ffermio reis yn Sbaen Fwslimaidd tua'r 10fed ganrif.[8] O ganlyniad, roedd pobl leol dwyreiniol yr Penrhyn Iberia yn aml yn gwneud caserolau o reis, pysgod a sbeisys ar gyfer y teulu ac ar gyfer gwleddoedd crefyddol. Felly sefydlwyd arfer o fwyta reis yn Sbaen. Arweiniodd hyn at reis yn dod yn fwyd pob-dydd erbyn y 15fed ganrif. Wedi hynny, daeth yn arferiad i gogyddion yn cyfuno reis â llysiau, ffa a phenfras sych, yn creu pryd derbyniol ar gyfer y Grawys. Ar hyd arfordir dwyreiniol Sbaen caiff reis ei fwyta gyda physgod yn bennaf.[9][10]
Mae'r hanesydd bwyd Sbaenaidd Lourdes March yn nodi bod paëla yn symbol o undeb a threftadaeth dau ddiwylliant pwysig, y diwylliant Rhufeinig lle ddaw'r offer, a'r diwylliant Arabaidd lle ddaw'r bwyd sylfaenol.[11]
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Paella, on the way to becoming a World Heritage Site". Generalitat Valenciana. Cyrchwyd 19 Chwefror 2020.
For the Region of Valencia, paella is much more than a recipe, it is a ritual and an icon of our culture.
[dolen farw] - ↑ Panadero, Amparo (11 Mawrth 2019). "La paella valenciana quiere ser Patrimonio de la Humanidad". Diario16 (yn Spanish). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-04-02. Cyrchwyd 19 February 2020.
En el caso de la paella valenciana, se trata de una tradición culinaria y social que constituye un icono de hospitalidad y un símbolo de unión e identidad valencianas ...
CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ "Info about Paella on About.com". Spanishfood.about.com. 15 Rhagfyr 2009. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-07-31. Cyrchwyd 19 Chwefror 2010.
- ↑ Saveur, "The Art of Paella" (adalwyd 21 Gorffennaf 2015)
- ↑ "Paella Rice", adalwyd 12 Ebrill 2020)
- ↑ Phaseolus lunatus L. var. macrocarpus Benth.
- ↑ "La Bible de la Paella: The Garrofon". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-09-05. Cyrchwyd 5 Medi 2018.
- ↑ Watson, Andrew (1983). Agricultural innovation in the early Islamic world. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06883-5.
- ↑ Olver, Lynne (16 Medi 2009). "The Food Timeline presents a history of paella". The Food Timeline. Cyrchwyd 19 Chwefror 2010.
- ↑ Tom Jaine (1989). The Cooking Pot: Proceedings. Oxford Symposium. t. 104. ISBN 978-0-907325-42-0.
- ↑ Mawrth, Lourdes (1999), "Paella", in Davidson, Alan, The Oxford Companion to Food, Oxford: Oxford University Press, pp. 566–567, ISBN 0-19-211579-0, https://archive.org/details/oxfordcompaniont00davi_0/page/566