Norbert Wiener

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Norbert Wiener
Norbert wiener.jpg
Ganwyd 26 Tachwedd 1894 Edit this on Wikidata
Columbia Edit this on Wikidata
Bu farw 18 Mawrth 1964 Edit this on Wikidata (69 oed)
Stockholm Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Unol Daleithiau America Edit this on Wikidata
Addysg Doethur mewn Athrawiaeth Edit this on Wikidata
Alma mater
Galwedigaeth Mathemategydd, hunangofiannydd, academydd, seicolegydd, gwyddonydd cyfrifiadurol Edit this on Wikidata
Swydd academydd Edit this on Wikidata
Cyflogwr
Tad Leo Wiener Edit this on Wikidata
Gwobr/au Medal Genedalethol Gwyddoniaeth, Cymdeithas Goffa John Simon Guggenheim, Gwobr Cenedlaethol y Llyfr, Darlithoedd Josiah Willard Gibbs, Bôcher Memorial Prize Edit this on Wikidata

Mathemategydd ac athronydd Americanaidd oedd Norbert Wiener (26 Tachwedd 189418 Mawrth 1964).

Ganwyd yn Columbia, Missouri, yn fab i athro ieithoedd a llenyddiaeth Slafonaidd ym Mhrifysgol Harvard. Graddiodd Norbert mewn mathemateg o Goleg Tufts yn 14 oed, a threuliodd blwyddyn yn astudio sŵoleg yn Harvard. Newidiodd ei radd i athroniaeth, ac enillodd ei ddoethuriaeth o Harvard yn 1913 gyda'i draethawd estynedig ar bwnc rhesymeg fathemategol. Astudiodd ym Mhrifysgol Caergrawnt dan Bertrand Russell ac ym Mhrifysgol Göttingen gyda David Hilbert.

Ni chafodd ei dderbyn i'r fyddin yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am yr oedd ei olwg yn rhy wan. Treuliodd y rhyfel yn athro ym Mhrifysgol Maine, yn awdur gwyddoniadur, yn brentis peiriannydd, yn newyddiadurwr, ac yn fathemategydd ym Maes Arbrofi Aberdeen, Maryland. Yn 1919 ymunodd ag adran fathemateg Sefydliad Technoleg Massachusetts (MIT), a bu'n gweithio yno nes iddo ymddeol. Gweithiodd ar bynciau prosesau stocastig, mudiant Brownaidd, a dadansoddi harmonig cyffredin.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, fe weithiodd ar broblemau ynglŷn ag anelu arfau i saethu ar dargedau sy'n symud. Yn 1948, cyhoeddodd ei lyfr Cybernetics: or Control and Communication in the Animal and the Machine, gan arloesi maes seiberneteg. Bu farw yn Stockholm yn 69 oed.