Mynydd Nebo (Iorddonen)

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Mynydd Nebo
Mount Nebo BW 6.JPG
Math Mynydd Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Gwlad Baner Gwlad Iorddonen Gwlad Iorddonen
Uwch y môr 808 metr Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 31.7678°N 35.7256°E Edit this on Wikidata
Cadwyn fynydd Abarim Edit this on Wikidata
Golygfa o gopa Mynydd Nebo. Gellir gweld y Môr Marw.

Mynydd yn Iorddonen yw Mynydd Nebo neu Bryn Nebo (Arabeg:جبل نيبو, Jabal Nībū; Hebraeg: הַר נְבוֹ, Har Nəvō). Saif yng ngorllewin y wlad, ger ymyl Dyffryn Iorddonen, ac mae'r copa 817 metr o uchder.

Yn ôl yr Hen Destament (Deuteronomium 34:1), copa Nebo oedd y fan lle bu farw Moses, wedi iddo weld yr olygfa oddi yno tuag at "Gwlad yr Addewid". Saif cerfddelw o groes gyda neidr ar y copa, heddiw, o waith y cerflunydd Eidalaidd Giovanni Fantoni.

Cefndir[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Mynydd Nebo yn fynydd tu hwnt i Afon Iorddonen. Mynydd Nebo oedd pen y daith i Moses wrth iddo arwain pobl Israel o'r Aifft i Wlad yr Addewid. Enw arall ar fynydd Nebo yw Pisgha. Mae traddodiad mae ar ben Mynydd Pisgha y dygodd Satan Iesu Grist, wrth ei demptio. O ben y mynydd mae Satan yn dangos i'r Iesu'r holl diroedd gallai rheoli trostynt petai yn troi i addoli'r diafol.[1]. Mae Mynydd Nebo bellach yng Ngwlad Iorddonen, ychydig i'r gorllewin o Madaba[2] , prifddinas Ardal Lywodraethol Madaba.

Arwyddocâd crefyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ôl pennod olaf Llyfr Deuteronomium, esgynnodd Moses i Fynydd Nebo i weld Tir Cannan, yr oedd Duw wedi dweud na fyddai'n mynd i mewn iddo, cyn iddo farw yn nhir Moab.

Esgyn i’r mynydd Abarim hwn, sef mynydd Nebo, yr hwn sydd yn nhir Moab, ar gyfer Jericho; ac edrych ar wlad Canan, yr hon yr ydwyf fi yn ei rhoddi i feibion Israel yn etifeddiaeth. A bydd farw yn y mynydd yr esgynni iddo, a chasgler di at dy bobl, megis y bu farw Aaron dy frawd ym mynydd Hor, ac y casglwyd ef at ei bobl: Oherwydd gwrthryfelasoch i’m herbyn ymysg meibion Israel, wrth ddyfroedd cynnen Cades, yn anialwch Sin; oblegid ni’m sancteiddiasoch ymhlith meibion Israel. Canys y wlad a gei di ei gweled ar dy gyfer; ond yno nid ei, i’r tir yr ydwyf fi yn ei roddi i feibion Israel. [3]

Yn ôl traddodiad Cristnogol, claddwyd Moses ar y mynydd, er nad yw ei le claddu wedi'i nodi (Deuteronomium 34: 6). Nododd rhai traddodiadau Islamaidd yr un peth hefyd,[4] er bod beddrod a thraddodir i Moses wedi'i leoli ym Maqam El-Nabi Musa, 11 km (6.8 milltir) i'r de o Jericho a 20 km (12 milltir) i'r dwyrain o Jeriwsalem yn anialwch Jwdea.[5] Mae ysgolheigion yn parhau i anghytuno os yw'r mynydd a elwir Nebo ar hyn o bryd yr un man â'r mynydd y cyfeirir ato yn Deuteronomium.

Yn ôl 2 Macabeaid (2: 4–7), cuddiodd y proffwyd Jeremiah y Tabernacl ac Arch y Cyfamod mewn ogof yno.

Yr oedd y ddogfen hefyd yn adrodd bod y proffwyd o achos oracl dwyfol wedi gorchymyn fod y babell a'r arch i'w ddilyn ef; a'i fod wedi mynd allan i'r mynydd y safai Moses ar ei ben pan welodd yr etifeddiaeth a addawyd gan Dduw. Wedi cyrraedd yno darganfu Jeremeia ogof gyfannedd, a dygodd y babell a'r arch ac allor yr arogldarth i mewn iddi a chau'r fynedfa.[6]

Ar Fawrth 20, 2000, ymwelodd y Pab John Paul II â'r safle yn ystod ei bererindod i'r Tir Sanctaidd.[7] Yn ystod ei ymweliad plannodd goeden olewydd ger y capel Bysantaidd fel symbol o heddwch.[8] Ymwelodd y Pab Benedict XVI â'r safle yn 2009, rhoddodd araith, ac edrychodd allan o ben y mynydd i gyfeiriad Jerwsalem.[9]

Crëwyd cerflun croes sarff (Heneb Brap Serp) ar ben Mynydd Nebo gan yr artist Eidalaidd Giovanni Fantoni. Mae'n symbol o'r sarff efydd a grëwyd gan Moses yn yr anialwch (Numeri 21: 4–9) a'r groes y croeshoeliwyd Iesu arni (Ioan 3:14).

Nebo a Chymru[golygu | golygu cod y dudalen]

Nebo Gwynedd

Mae nifer o gapeli anghydffurfiol Cymreig o'r enw Nebo, gan fod capel yn lle y credir gellir cael cip ar wlad yr addewid (y Nefoedd) ohoni. Mae pedwar o'r capeli wedi rhoi eu henw ar bentrefi Cymreig:

Mae emynyddiaeth Gymreig yn defnyddio mynydd Nebo yn drosiadol er mwyn mynegi dyhead y Cristion i agosáu at y Nefoedd megis yn emyn Thomas Williams

Adenydd Colomen pe cawn,
ehedwn a chrwydrwn ymhell
i gopa Bryn Nebo mi awn
i olwg ardaloedd sydd well
[10]

Archaeoleg[golygu | golygu cod y dudalen]

Ar bwynt uchaf y mynydd, Syagha,  darganfuwyd gweddillion eglwys Fysantaidd a mynachlog ym 1933. Adeiladwyd yr eglwys gyntaf yn ail hanner y 4edd ganrif i goffáu lle bu farw Moses. Mae dyluniad yr eglwys yn dilyn patrwm basilica nodweddiadol. Fe'i hestynnwyd ar ddiwedd y bumed ganrif OC ac fe'i hailadeiladwyd yn OC 597. Crybwyllir yr eglwys am y tro cyntaf mewn hanes o bererindod a wnaed gan wraig Aetheria yn AD 394. Cafwyd chwe beddrod wedi'u hollti o'r graig naturiol o dan llawr mosaig yr eglwys. Ym mhresbytri capel modern, a adeiladwyd i warchod y safle a darparu lle addoli, gellir gweld gweddillion lloriau mosaig o wahanol gyfnodau. Y cynharaf o'r rhain yw panel gyda chroes blethedig sydd ar hyn o bryd ar ben dwyreiniol y wal ddeheuol.

Caewyd Cofeb Moses, sy'n gartref i'r mosaigau Bysantaidd, i'w adnewyddu rhwng 2007 a 2016. Ail-agorodd ar 15 Hydref 2016.[11][12][13]

Oriel[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]