Muriau tref Biwmares

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Muriau tref Biwmares
Beaumaris walls in 1610.jpg
Math muriau dinas Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Ardaloedd Cadwriaeth Biwmares Edit this on Wikidata
Sir Cymuned Biwmares, Biwmares Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 53.2648°N 4.0897°W, 53.2647°N 4.09401°W, 53.265112°N 4.093329°W Edit this on Wikidata
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd I, heneb gofrestredig Edit this on Wikidata
Manylion
Dynodwr Cadw AN123 Edit this on Wikidata

Roedd muriau tref Biwmares yn strwythur amddiffynnol o'r bymthegfed ganrif a adeiladwyd o amgylch tref Biwmares yng Nghymru .

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Adeiladwyd tref Biwmares gan Edward I ym 1296, yn dilyn goresgyniad llwyddiannus brenin Lloegr yng Ngogledd Cymru.[1] Roedd y dref yn cael ei gwarchod gan gastell, ond nid oedd ganddi fur amddiffynnol. Mae'n ymddangos bod sylfeini cyfyngedig wedi'u hadeiladu ar gyfer cylch amddiffynnol, ond er gwaethaf ceisiadau gan bobl y dref am fur tref ym 1315, ni chodwyd yr un ohonynt.

Yn 1400 arweiniodd Owain Glyndŵr tywysog Cymru wrthryfel yn erbyn rheolaeth Lloegr, a chymryd Bewmares yn 1403; ni adferwyd y dref tan 1405.[2] Mewn ymateb i hyn, gwnaed y penderfyniad i adeiladu mur tref erbyn 1407; adeiladwyd ffosydd a glannau daear ac erbyn 1414 roedd wal gerrig wedi'i hadeiladu, gyda thair giât a nifer o dyrau tebygol. Roedd hyn yn golygu bod angen symud nifer o breswylwyr yr oedd eu tai yn llwybr yr amddiffynfeydd newydd. Er gwaethaf difrod o'r môr cyfagos ym 1460, a arweiniodd at ailadeiladu rhai o'r waliau rhwng 1536 a 1540, cynhaliwyd y waliau tan ddiwedd yr 17eg ganrif.[3]

Heddiw dim ond ychydig o ddarnau o'r mur sydd wedi goroesi; mae'r rhain yn cael eu gwarchod fel cofeb cofrestredig ac adeilad rhestredig gradd I. Mae yna rai sylfeini gan y "Gate next the Sea" o Gastell Biwmares, ac efallai bod wal ar ochr un eiddo ger y fynwent yn rhan o'r llenfur, yn ôl awduron canllaw yn 2009 i adeiladau'r rhanbarth. Maen nhw hefyd yn awgrymu bod llawer o'r cerrig wedi'u cymryd i adeiladu tai a Charchar Biwmares.[4]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Taylor, p.36.
  2. Taylor, p.37.
  3. Taylor, p.37, Creighton and Higham, p.88.
  4. Haslam et al., p. 105.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Creighton, Oliver Hamilton a Robert Higham. (2005) Waliau Tref Canoloesol: Archeoleg a Hanes Cymdeithasol Amddiffyn Trefol. Stroud, UK: Tempus.ISBN 978-0-7524-1445-4 .
  • Haslam, Richard; Orbach, Julian; Voelcker, Adam (2009). "Anglesey". The Buildings of Wales: Gwynedd. Yale University Press. ISBN 978-0-300-14169-6.Haslam, Richard; Orbach, Julian; Voelcker, Adam (2009). "Anglesey". The Buildings of Wales: Gwynedd. Yale University Press. ISBN 978-0-300-14169-6. Haslam, Richard; Orbach, Julian; Voelcker, Adam (2009). "Anglesey". The Buildings of Wales: Gwynedd. Yale University Press. ISBN 978-0-300-14169-6.
  • Taylor, Arnold. (2009) Castell Biwmares. Caerdydd: Cadw.ISBN 978-1-85760-208-1ISBN 978-1-85760-208-1 .