Mortlake

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Mortlake
St Mary Magdalene Church, Mortlake (geograph 3304764).jpg
Math ardal o Lundain Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Llundain Fwyaf
Gwlad Baner Lloegr Lloegr
Arwynebedd 4.5 km² Edit this on Wikidata
Gerllaw Afon Tafwys Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 51.4655°N 0.2643°W Edit this on Wikidata
Cod OS TQ205755 Edit this on Wikidata
Cod post SW14 Edit this on Wikidata

Ardal faestrefol ym Mwrdeistref Llundain Richmond upon Thames, Llundain Fwyaf, Lloegr, ydy Mortlake.[1] Saif ar ochr deheuol Afon Tafwys rhwng Kew a Barnes tua 6.8 milltir (10.9 km) i'r gorllewin-dde-orllewin o ganol Llundain.[2]

Roedd Mortlake yn rhan o Surrey tan 1965.

Etymoleg[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae cyfeirio at Mortlake yn y Llyfr Dydd y Farn 1086 fel Mortelage. Eiddo archesgop Lanfranc Caergaint oedd hi. Credir bod Mortelage yn golygu nant fechan sy'n cynnwys eogiaid ifainc, ffrwd oedd yn arwain i Afon Tafwys.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

O gyfnod y Llyfr Dydd y Farn, roedd hi'n eiddo bob Archesgob Caergaint tan amser Harri VIII, pan ddaeth yn eiddo'r Goron. O'r 17g ymlaen daeth yn enwog am ei brodwaith, ffatri a sefydlwyd ar safle hen dŷ John Dee.

Trigolyn enwocaf Mortlake oedd cynghorydd agos y frenhines Elisabeth I sef John Dee. Cafodd ei gladdu ym mynwent y dref – St Mary Magdalene lle mae hefyd bedd rhyfedd (siap pabell) yr awdur a theithiwr Sir Richard Burton, ac mae llwch y digrifwr Tommy Cooper ym Mortlake Crematorium.

Ers 1845, dechreir y ras cychod enwog y Ras Cychod Rhydychen a Chaergrawnt ym Mortlake, o University Boat Race stone islaw Chiswick Bridge. Dyma'r man cychwyn ambell i ras arall dros Championship Course.

Cysylltiad â Chymru[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd John Dee yn enwog fel polymath. Mathemategydd a oedd hefyd yn ymddiddori mewn dewiniaeth, a greodd iaith gyfrin i guddio ei waith rhag y byd. Casglodd lyfrgell breifat fwyaf ei gyfnod yn ei dŷ ym Mortlake. O dras Cymreig, does dim sôn am iddo siarad Cymraeg, ond daeth yn agos iawn at teulu'r Cecils – a oedd hefyd yn hanu o Gymru.

Hawliodd Dee mai Madog ab Owain Gwynedd a ddarganfuwyd cyfandir Amerig a hynny yn 1170. Dee hefyd sy'n gyfrifol am enwi ymerodraeth Lloegr yn "British Empire" sef ar y pryd Cymru a Lloegr.

Ffynonellau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • (Saesneg) Lloyd, J. E.; Jones, J. Gwynfor (2004). "Madog ab Owain Gwynedd (supp. fl. 1170)". Oxford Dictionary of National Biography (arg. online.). Gwasg Prifysgol Rhydychen. doi:10.1093/ref:odnb/17763. (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)
  • Mills, A., Oxford Dictionary of London Place Names (2001)
  • Roberts, Julian, ed. (2005). "A John Dee Chronology, 1509–1609, in Renaissance Man: The Reconstructed Libraries of European Scholars: 1450–1700 Series One: The Books and Manuscripts of John Dee, 1527–1608 (Marlborough, 2004)

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. British Place Names; adalwyd 3 Mai 2019
  2. Yn draddodiadol, ystyrir Charing Cross fel canol Llundain, a mesurir pellteroedd i'r brifddinas o'r pwynt hwnnw.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]