Melanoma

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Melanoma
Melanoma.jpg
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynol Clefyd Edit this on Wikidata
Math Cancr cellog edit this on wikidata
Dynodwyr
Thesawrws NCI C3224 edit this on wikidata
Freebase /M/035b2g edit this on wikidata
Thesawrws y BNCF 52401 edit this on wikidata
OMIM 155600 edit this on wikidata
MeSH D008545 edit this on wikidata
UMLS CUI C0025202 edit this on wikidata
Quora Melanoma edit this on wikidata
Arall
Commons page Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Mae Melanoma, neu melanoma llidiog, yn fath o ganser sy'n datblygu o gelloedd yn cynnwys pigment, hynny yw melanosytau.[1] Yn fwy aml na pheidio effeithia melanoma ar y croen, serch hynny effeithia'n achlysurol ar y geg, y coluddyn neu'r llygaid. Caiff ei ganfod ar y coesau yn bennaf ymysg menywod, ac ar y cefn ymhlith dynion. Gall y cyflwr ddatblygu o fôl sy'n arddangos newidiadau penodol, er enghraifft cynnydd yn ei maint, ymylon anwastad, newid yn ei liw, ymdeimlad o gosi, neu doriadau a chrychau amlwg.

Achosir melanoma yn bennaf gan amlygiad i olau uwchfioled (UV), mewn unigolion a lefelau isel o bigment croen.[2][3] Gall y golau UV hynny ddeilio o'r haul neu o ffynonellau eraill megis gwelyau haul. Datblyga oddeutu 25% o achosion melanoma o folau. Y mae'r rheini sydd ag amryw o folau, hanes teuluol o'r cyflwr neu system imiwnedd gwan yn unigolion risg uchel. Gall rai datblygu'r cyflwr o ganlyniad i ddiffygion genetig prin fel xeroderma pigmentosum hefyd. Gwneir diagnosis drwy gynnal biopsi ar unrhyw namau croen amlwg.

Gellir osgoi'r cyflwr melanoma drwy ddefnyddio eli haul a chysgodi rhag golau UV. Fel rheol caiff y cyflwr ei ddileu drwy lawdriniaeth. Mewn achosion lle mae'r canser yn fwy o ran maint, ac yn agosach at y nodau lymff, cynhelir prawf er mwyn archwilio lledaeniad y cyflwr. Gellir gwella'r rhan fwyaf o achosion lle nad yw'r canser wedi lledaenu. Cynigir y triniaethau canlynol i'r rheini lle y mae melanoma wedi lledaenu er mwyn cyfyngu neu wella'r cyflwr; imiwnotherapi, therapi biolegol, therapi ymbelydredd, neu gemotherapi.[1][4] Yn yr Unol Daleithiau y mae 98% o ddioddefwyr melanoma cyfyng yn goroesi dros bum mlynedd wedi eu diagnosis os derbyniant driniaeth, 17% o ddioddefwyr melanoma gwasgaredig sy'n goroesi'r cyfnod hwnnw wedi triniaeth.[5] Mae tebygolrwydd dychwelyd neu ledaenu'r cyflwr yn dibynnu ar drwch y melanoma, pa mor gyflym y rhanna'r celloedd, a natur doredig y croen gorchuddiol.

Melanoma yw'r math mwyaf peryglus o ganser y croen. Yn 2012 cofrestrwyd 232,000 o achosion newydd yn fyd-eang. Yn 2015 roedd gan 3.1 miliwn o unigolion clefydau gweithredol ac fe achoswyd 59,800 o farwolaethau gan y cyflwr yn yr un flwyddyn. Mae Awstralia a Seland Newydd ymhlith y gwledydd â'r cyfraddau uchaf o melanoma. Yn ogystal, cofrestrwyd nifer helaeth o achosion yng ngogledd Ewrop a Gogledd America, nid yw'r cyflwr mor gyffredin yn Asia, Affrica, ac America Ladin. Mae melanoma yn fwy cyffredin ymysg dynion na menywod. Gwelwyd cynnydd mewn achosion o'r 1960au ymlaen, a hynny mewn ardaloedd â phoblogaeth gref o bobl wen.[2][6]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 "Melanoma Treatment–for health professionals (PDQ®)". June 26, 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 July 2015. http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq. Adalwyd 30 June 2015.
  2. 2.0 2.1 World Cancer Report 2014. (PDF). World Health Organization. 2014. pp. Chapter 5.14. ISBN 9283204298. Archifwyd (PDF) o'r gwreiddiol ar 2014-05-30. 
  3. "Ultraviolet radiation and melanoma". Semin Cutan Med Surg 30 (4): 222–8. December 2011. doi:10.1016/j.sder.2011.08.003. PMID 22123420. http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1085-5629(11)00130-1.
  4. Syn, Nicholas L; Teng, Michele W L; Mok, Tony S K; Soo, Ross A. "De-novo and acquired resistance to immune checkpoint targeting". The Lancet Oncology 18 (12): e731–41. doi:10.1016/s1470-2045(17)30607-1. PMID 29208439. http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1470204517306071.
  5. "SEER Stat Fact Sheets: Melanoma of the Skin". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-07-06. http://seer.cancer.gov/statfacts/html/melan.html.
  6. Azoury, SC; Lange, JR (October 2014). "Epidemiology, risk factors, prevention, and early detection of melanoma.". The Surgical clinics of North America 94 (5): 945–62, vii. doi:10.1016/j.suc.2014.07.013. PMID 25245960.