Môr-ladron Barbari

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Brwydr Môr gyda Corsairs Barbari  gan Laureys a Castro, c. 1681
Morwyr prydeinig fynd ar fwrdd llong môr-ladron o Algeria
Môr-leidr Barbari, Pier Francesco Mola 1650
Bu'r môr-ladron Barbari yn aml yn ymosod ar Corsica, gan arwain at adeiladu llawer o dyrau Genoa ar yr ynys.

Roedd y Môr-ladron Barbari, a elwir weithiau yn Corsairs Barbari neu Corsairs yr Otomaniaid , yn fôr-ladron o Ymerodraeth yr Otomaniaid a phreifatiriaid bu'n gweithredu o Ogledd Affrica.

Ardal Gweithgaredd[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd y môr-ladron Barbari yn weithredol yn bennaf o borthladdoedd Salé, Rabat, Alger, Tiwnis, a Tripoli. Roedd yr ardal hon yn cael ei hadnabod yn Ewrop fel yr Arfordir Barbari, term sy'n deillio o enw ei drigolion y Berber. Roedd eu hardal ysglyfaethu yn ymestyn drwy gydol Y Môr Canoldir, ar hyd arfordir Gorllewin Affrica ac ar hyd Gogledd yr Iwerydd mor bell â Gwlad yr Iâ. Eu prif faes gweithredu oedd gorllewin y môr Canoldir. Yn ogystal â chipio llongau masnach, roeddynt hefyd yn gwneud Razzias, cyrchoedd ar drefi a phentrefi arfordirol, yn bennaf yn yr Eidal, Ffrainc, Sbaen, a Phortiwgal, ond hefyd yn Ynysoedd Prydain, yr Iseldiroedd ac mor bell i ffwrdd â gwlad yr Iâ. Prif bwrpas eu hymosodiadau oedd dal Cristnogion yn gaethweision ar gyfer masnach caethwasanaeth yr Otomaniaid â'r fasnach caethwasanaeth Arabaidd yng Ngogledd Affrica a'r Dwyrain Canol.[1]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Er bod cyrchoedd o'r fath wedi digwydd ers yn fuan wedi'r goncwest Fwslimaidd o Iberia, mae'r termau "Môr-ladron Barbari" fel arfer yn cyfeirio at y gwylliaid oedd yn weithredol o'r 16 ganrif ymlaen, pan gafodd ystod ac amlder yr ymosodiadau eu cynyddu. Yn y cyfnod hwnnw daeth Algiers, Tunis a Tripoli o dan sofraniaeth Ymerodraeth yr Otomaniaid, un ai fel taleithiau neu fel dibyniaethau a oedd yn cael eu hadnabod fel y Taleithiau Barbari. Bu cyrchoedd tebyg yn deillio o Salé a phorthladdoedd eraill Moroco hefyd.

Bu i fôr-ladron Barbari dal miloedd o longau masnach ac ymosod yn barhaus ar drefi arfordirol. O ganlyniad, bu trigolion yn gadael eu hen bentrefi ar hyd darnau hir o arfordir Sbaen a'r Eidal. Cafodd rhwng 100,000 a 250,000 o Iberiaid eu caethiwo gan y cyrchoedd.[2]

Roedd cyrchoedd o'r fath yn broblem i aneddiadau arfordirol hyd y 19 ganrif. Rhwng 1580 a 1680 honnir bod y mor-ladron wedi dal  850,000 o bobl fel caethweision ac o 1530 i 1780 cymaint â 1,250,000. Fodd bynnag, mae'r niferoedd hyn wedi cael eu hamau gan yr hanesydd David Earle. Bu rhai o'r mor-ladron yn alltudion o dras Ewropeaidd megis John Ward,  Zymen Danseker, [3] Hayreddin Barbarossa ac Oruç Reis. Daeth y môr-ladron Ewropeaidd hyn â thechnegau hwylio ac adeiladu llongau gwell i Arfordir Barbari yn y 1600au, a oedd yn galluogi'r corsairs i ehangu eu gweithgareddau i Gefnfor yr Iwerydd. Cyrhaeddodd cyrchoedd y Barbari eu huchafbwynt o ddechrau i ganol yr 17 ganrif.

Diwedd y môr-ladron[golygu | golygu cod y dudalen]

Ymhell wedi i'r Ewropeaid rhoi'r gorau i longau rhwyfo o blaid llongau hwylio oedd yn gallu cario tunnell o fagnelau pwerus, bu'r Barbari yn parhau i ddefnyddio rhwyflongau yn cario cant neu fwy o ddynion wedi eu harfogi gyda cytlasau ac arfau bychain. Pan fyddant yn dod ar draws ffrigad Ewropeaidd byddent yn ffoi.[4]

Dechreuodd gweithgaredd y mor-ladron Barbari leihau yn y rhan olaf y 17g,[5] wrth i'r llyngesau Ewropeaidd mwy pwerus gorfodi'r gwladwriaethau Barbari i wneud heddwch a rhoi'r gorau i ymosod ar eu llongau. Fodd bynnag, bu llongau ac arfordiroedd gwledydd Cristnogol heb y fath amddiffyniad morwroll yn parhau i ddioddef hyd yn gynnar yn y 19 ganrif. Yn dilyn y Rhyfeloedd yn erbyn Napoleon a Chyngres Fienna ym 1814-15, cytunodd y pwerau Ewropeaidd bod angen atal y môr-ladron Barbari yn gyfan gwbl a daeth y bygythiad, i bob pwrpas, i ben. Bu ambell i ddigwyddiad achlysurol, gan gynnwys dau ryfel rhwng y Barbari a'r Unol Daleithiau. Daeth cyfnod y môr ladron i ben yn gyfan gwbl gyda choncwest Ffrainc o Algiers ym 1830 

Ymosodiadau ar Gymru[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn y 16g a’r 17g cododd Syr Thomas Mostyn o ardal Llandudno bedwar tŵr ar arfordir gogledd Cymru, ar gynllun tyrau Genoa yng Nghorsica, fel mannau gwylio, rhag ymosodiadau y Berberiaid (neu'r 'Barbari') o Ogledd Affrica a'r Twrc. Dyma'r pedwar: Tŵr Bryniau (neu 'Cadair Freichiau Nain'), Cadair y Rheithor (Llandrillo yn Rhos), Bryn Tŵr (Abergele) a Thŵr Chwitffordd.

Felly, roedd gan Deulu Mostyn bedwar tŵr i gadw golwg ar fôr-ladron Barbari ac roedd yn bosib anfon neges o'r naill i'r llall (drwy gynnau coelcerth, rhan amlaf) pan oedd angen. Er hynny, does yna ddim tystiolaeth bod ‘Môr-ladron Barbari’ wedi ymosod ar Ogledd Cymru[6].

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "British Slaves on the Barbary Coast". http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/white_slaves_02.shtml.
  2. "Fort Caroline, the Search for America's Lost Heritage". https://books.google.com/books?id=Gx7zBgAAQBAJ&pg=PT35&lpg=#v=onepage&q&f=false.
  3. Review of Pirates of Barbary by Ian W. Toll, New York Times, 12 Dec. 2010
  4. Conlin, Joseph R. The American Past: A Survey of American History, Volume I: To 1877. p. 206. 
  5. Chaney, Eric (2015-10-01). "Measuring the military decline of the Western Islamic World: Evidence from Barbary ransoms". Explorations in Economic History 58: 107–124. doi:10.1016/j.eeh.2015.03.002. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0014498315000169.
  6. Secret Llandudno, John Lawson-Reay, Amberley Publishing Limited, 15 Hydref 2017