Llyfr Sant Chad

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Un o dudalennau Llyfr Sant Chad

Llawysgrif Ladin a gedwir yng nghadeirlan Lichfield yng nghanolbarth Lloegr yw Llyfr Sant Chad (a elwir hefyd yn Llyfr Teilo ac Efengylau Caerlwytgoed). Mae'n cynnwys Efengylau Mathew a Marc a rhan o Efengyl Luc. Mae'r testunau mewn ysgrifen Ynysig ac yn dyddio o hanner cyntaf yr 8fed ganrif. Mae'r llawysgrif wedi'i haddurno'n gain yn yr arddull Geltaidd tebyg i'r hyn a welir yn Llyfr Lindisfarne.

Llandeilo Fawr[golygu]

Tybir i'r llawysgrif ddod i Lichfield o Landeilo Fawr ar ddiwedd y 10fed ganrif. Ceir sawl cofnod Hen Gymraeg yn y llawysgrif sy'n ymwneud â mater cyfreithiol. Dywedir mewn un ohonynt i Gelhi fab Arihtuid roi'r llawysgrif 'i Dduw a Sant Teilo ar yr allor', ac iddo'i brynu am bris ei geffyl gorau. Ymddengys felly mai 'Llyfr Teilo' oedd enw'r llawysgrif yn wreiddiol a'i bod wedi'i llunio yn ne Cymru yn hanner cyntaf yr wythfed ganrif. Erbyn diwedd y 10fed ganrif roedd i'w weld yn eglwys gadeiriol y Santes Fair a Sant Chad yng Nghaerlwytgoed, Swydd Staffordd; yno, hyd heddiw, y mae - mewn arddangosfa yn llyfrgell y gadeirlan ers 1982. Ailrwymwyd y lawysgrif ym 1962 gan Roger Powell.

Hen Gymraeg[golygu]

Y cofnod Cymraeg pwysicaf yw'r hwnnw a elwir yn Gofnod surexit (ar ôl y gair cyntaf yn y lawysgrif: surexit). Ynddo ceir tua 64 o eiriau mewn Hen Gymraeg. Er ei bod yn anodd ei ddyddio'n union mae'n debyg mai hwn yw'r darn hynaf o Gymraeg ysgrifenedig a gadwyd i ni. Mae'r cofnod yn bwysig iawn i'r sawl sy'n astudio paleograffeg a geirfa Hen Gymraeg a chyfraith Gymreig yr Oesoedd Canol.

Darllen pellach[golygu]

  • Jenkins, Dafydd a Morfydd E. Owen. 1983/84. The Welsh Marginalia in the Lichfield Gospels. Cambridge Medieval Celtic Studies 5: 37-66, 7: 91-120.