Lionel Jospin
| Lionel Jospin | |
|---|---|
.jpg) Lionel Jospin ym 1996. | |
| Ganwyd | Lionel Robert Jospin  12 Gorffennaf 1937 Meudon |
| Bu farw | 22 Mawrth 2026 15fed arrondissement Paris |
| Alma mater |
|
| Galwedigaeth | gwleidydd, academydd |
| Swydd | Prif Weinidog Ffrainc, Aelod Senedd Ewrop, member of the Consitutional council |
| Cyflogwr | |
| Plaid Wleidyddol | Y Blaid Sosialaidd |
| Tad | Robert Jospin |
| Mam | Mireille Jospin |
| Priod | Élisabeth Dannenmuller, Sylviane Agacinski |
| Gwobr/au | Uwch Groes y Lleng Anrhydedd, Uwch Groes Urdd Teilyngdod Cenedlaethol, Cadlywydd Urdd Ffrengig Palmwydd Academig, Swyddog o Urdd Genedlaethol Quebec, Grand Cross of the Order of Liberty, Croes Fawr Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Gwlad Pwyl, Urdd Bethlehem, Uwch Groes Urdd Wissam El Alaouite, Uwch Groes Urdd Teilyngdod Hwngari |
| llofnod | |
 | |
Gwleidydd o Ffrainc oedd Lionel Robert Jospin (12 Gorffennaf 1937 – 22 Mawrth 2026) a wasanaethodd yn Brif Weinidog Ffrainc o 1997 i 2002.
Ganed ef i deulu Protestannaidd ym Meudon, yn département Seine (bellach Hauts-de-Seine), i dde-orllewin Paris. Athro ac aelod o Adran Ffrengig y Gweithwyr Rhyngwladol (SFIO) oedd ei dad, Robert Jospin, a bydwraig oedd ei fam Mireille Jospin (Dandieu). Astudiodd Lionel yn y Lycée Janson-de-Sailly a'r Institut d'études politiques (IEP) ym Mharis. Methodd ei gais cyntaf yn yr arholiad mynediad i'r École nationale d'administration (ENA). Wedi iddo gyflawni ei wasanaeth milwrol, ailgeisiodd ym 1961 a chafodd ei dderbyn i'r ENA.[1]
Yn y 1960au, dan y ffugenw Michel, ymunodd Jospin â'r Organisation communiste internationaliste (OCI), grŵp Trotscïaidd a oedd yn gysylltiedig â'r Bedwaredd Gymdeithas Ryngwladol.[1] Yn sgil terfysg Paris ym Mai 1968, ymaelododd Jospin â'r Blaid Sosialaidd, a threuliodd y 1970au yn addysgu economeg ym Mhrifysgol Dechnegol Paris-Sceaux, rhan o Université Paris-Sud. Yn y cyfnod hwn, esgynnodd drwy rengoedd y blaid, a gwasanaethodd yn gynghorwr dinesig ym Mharis o 1977 i 1986. Cynorthwyodd yn yr ymgyrch i ethol François Mitterrand yn arlywydd ym 1981, ac olynwyd Mitterrand gan Jospin yn swydd prif ysgrifennydd y Sosialwyr. Gwasanaethodd Jospin yn ddirprwy dros Baris yn y Cynulliad Cenedlaethol o 1981 i 1986, a thros Haute-Garonne o 1986 i 1993. Cafodd ei ethol hefyd i Senedd Ewrop ar gyfer tymor 1984–88.
Wedi ailetholiad Mitterrand ym 1988, penodwyd Jospin yn wenidog addysg, ac ildiodd prif ysgrifenyddiaeth y blaid i Pierre Mauroy. Gwasanaethodd yn y cabinet nes 1992. Collodd ei sedd yn y Cynulliad Cenedlaethol ym 1993, ac am adeg byddai'n ystyried rhoi'r gorau i wleidyddiaeth. Fodd bynnag, penderfynodd ddychwelyd i'r gystadlaeaeth gan anelu at swydd uchaf y wlad, gan sicrhau enwebiad ei blaid ar gyfer yr etholiad arlywyddol ym 1995. Er iddo ddod yn gyntaf yn y rownd gyntaf, gyda 23% o'r bleidlais, collodd yn yr ail rownd yn erbyn Jacques Chirac, sefydlydd y Rassemblement pour la République (RPR).
Ym 1997, ymgyrchodd Jospin unwaith eto am sedd Haute-Garonne yn y Cynulliad Cenedlaethol, ac arweiniodd clymblaid adain-chwith (Gauche plurielle) yn etholiadau'r ddeddfwrfa. Enillodd pleidiau'r chwith fwyafrif yn y Cynulliad Cenedlaethol, a phenodwyd Jospin felly yn bennaeth ar lywodraeth a oedd yn wrthblaid i'r Arlywydd Chirac, esiampl o cohabitation yng ngwleidyddiaeth Ffrainc. Cyflwynodd ei lywodraeth sawl diwygiad, gan gynnwys yr wythnos waith 35-awr, gofal iechyd i bawb, a phartneriaethau sifil, ac yn 2002 mabwysiadodd Ffrainc yr ewro.
Yn Chwefror 2002, cyhoeddodd Jospin y byddai'n ailgeisio am yr arlywyddiaeth. Yn ôl yr arolygon barn, byddai Jospin a Chirac unwaith eto yn wynebu ei gilydd yn yr ail rownd. Fodd bynnag, methodd Jospin uno'r adain chwith fel y gwnaeth ym 1997, a chafodd ei guro i'r ail le gan Jean-Marie Le Pen, arweinydd y Front National, yn y rownd gyntaf ar 21 Ebrill. Y noson honno, cyhoeddodd y byddai'n ymddeol o fyd gwleidyddiaeth.[2] Unodd y pleidiau eraill yn erbyn Le Pen, ac ailetholwyd Chirac ar 5 Mai, a thrannoeth ymddiswyddodd Jospin o'r llywodraeth.
Priododd Jospin ddwywaith: cafodd un mab ac un ferch gydag Élisabeth Dannenmüller, cyn priodi'r athronydd Sylviane Agacinski ym 1994. Bu farw ym Mharis yn 2026 yn 88 oed.[1]
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ 1.0 1.1 1.2 (Saesneg) Kim Willsher, "Lionel Jospin obituary", The Guardian (23 Mawrth 2026). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 24 Mawrth 2026.
- ↑ "Llwyddiant Le Pen yn ysgwyd Ffrainc", BBC Cymru'r Byd (22 Ebrill 2002). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 24 Mawrth 2026.