Laurence Eusden

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Laurence Eusden
Laurence Eusden (1720).jpg
Portread siarcol neu sialc o Laurence Eusden, yn dwyn y dorch lawryf farddol yn ei law, gan Jonathan Richardson (tua 1720).
Ganwyd6 Medi 1688 Edit this on Wikidata
Riding Gogleddol Swydd Efrog Edit this on Wikidata
Bu farw27 Medi 1730 Edit this on Wikidata
Coningsby Edit this on Wikidata
Alma mater
Galwedigaethbardd Edit this on Wikidata
SwyddBardd Llawryfog y Deyrnas Unedig Edit this on Wikidata

Bardd Seisnig yn yr iaith Saesneg oedd Laurence Eusden (Medi 168827 Medi 1730) a fu'n Fardd Llawryfog Prydain Fawr o 1718 hyd at ei farwolaeth. Ysgrifennodd folawdau a cherddi llongyfarch at bendefigion, gwleidyddion a llenorion o garfan wleidyddol y Chwigiaid, gan ennill eu nawddogaeth. Bellach, fe'i cofir yn bennaf am fod yn gyff gwawd i Alexander Pope yn "The Dunciad" yn hytrach nag am ei farddoniaeth ei hun.

Bywyd cynnar a gyrfa academaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Bedyddiwyd Laurence Eusden ar 6 Medi 1688 yn Spofforth, ger Harrogate, Swydd Efrog. Rheithor y plwyf oedd ei dad, hefyd o'r enw Laurence Eusden, a fu farw ym 1699. Aeth i Ysgol Sant Pedr, Efrog, cyn iddo gael ei dderbyn yn bensiynwr (hynny yw, yn talu ffïoedd dysgu ei hun) yn 16 oed gan Goleg y Drindod, Caergrawnt, ar 24 Mawrth 1705. Penodwyd yn sgolor yn ei goleg ar 2 Ebrill 1706, ac enillodd ei radd baglor yn y celfyddydau ym 1708. Derbyniwyd yn is-gymrawd yng Ngholeg y Drindod ar 2 Hydref 1711, ac yn sgil ennill ei radd meistr yn y celfyddydau cafodd ddyrchafiad i gymrodoriaeth lawn ar 2 Gorffennaf 1712. Penodwyd yn drydydd is-ddarllenydd ar 2 Hydref 1712, ac yn ail is-ddarllenydd ym 1713. Cododd ei gyflog o'r coleg am y tro olaf ym 1720, ond bu'n breswyl yno nes 1725.[1]

Gyrfa lenyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd nifer o gymrodorion Coleg y Drindod yn elyniaethus i'r meistr yno, Richard Bentley. Nid un o'r garfan honno oedd Eusden, ac ysgrifennodd gerdd longyfarch i ddathlu ailwampiad capel y coleg dan Bentley. Cyfansoddodd hefyd farddoniaeth serch, gan gynnwys cyfieithiadau o Claudius Claudianus a Musaeus o Athen, a'r ddychangerdd weddol goch "Verses at the Last Publick Commencement in Cambridge" (1714). Cyfrannodd Eusden a sawl bardd arall, yn eu plith John Dryden a Samuel Garth, at gasgliad o drosiadau Saesneg o "Metamorphoses" gan Ofydd (1717).[1]

Ymddengys Eusden ymhlith rhestr Richard Steele o gyfranwyr at bapurau newydd The Spectator a The Guardian, a phriodolir John Nichols iddo ysgrifennu llythyrau yn rhifynnau 54, 78, a 87 o'r Spectator (1711) a rhifynnau 95 a 124 o'r Guardian (1713). Mae'n sicr iddo gyfrannu'r trosiadau o waith Claudianus yn The Guardian (127 a 164) a ailargraffir, gyda deg cerdd arall ganddo, yn y casgliad Poetical Miscellanies (1714) dan olygyddiaeth Steele. Cynhwysir cerddi clod gan Eusden a chwech o'i gyfoedion yn gyflwynol i seithfed argraffiad (1713) y ddrama Cato, a Tragedy gan Addison. Bu'r gerdd "To a Lady that Wept at Hearding Cato Read", a gynhwysir yn y Miscellanies, yn destun parodi gan Alexander Pope ar ffurf "On a Lady who P—St at the Tragedy of Cato".[1]

Yn 1717 cyhoeddodd Eusden gerdd wenieithus i ddathlu priodas John Pelham-Holles, Dug Newcastle a'r Arglwyddes Henrietta Godolphin, wyres Dug Marlborough. Penodwyd Dug Newcastle yn Arglwydd Siambrlen a fe wobrwyodd Eusden drwy ei benodi yn Fardd Llawryfog yn sgil marwolaeth Nicholas Rowe yn Rhagfyr 1718. Eusden ydy'r bardd ieuengaf i gael ei benodi i'r swydd honno, yn 30 oed. Dros y ddeng mlynedd i ddod, llifai yn rheolaidd o'i ysgrifbin awdlau i ddathlu'r flwyddyn newydd a chanmoliaethau mydryddol i nodi penblwyddi'r teulu brenhinol, yn ogystal â phenillion cynffongar eraill gyda'r nod o ennill ffafr noddwyr bonheddig.[1]

Er gwaethaf ei boblogrwydd ymhlith y Chwigiaid, cafodd Eusden ei ddilorni gan nifer o'i gyfoedion. Ymhlith y dychangerddi sydd yn ei watwar mae "The Election of a Poet Laureate" (1723) gan John Sheffield, Dug 1af Buckingham a Normanby; "The Battle of the Poets" (1725) gan Thomas Cooke, a "Directions for a Birth-Day Song" (1729) gan Jonathan Swift. Ysgrifennwyd y sarhadau enwocaf yn ei erbyn gan Alexander Pope, yn "Peri Bathous" (1728), y ffug-arwrgerdd "The Dunciad" (1728), a "Dunciad variorum" (1729). Lladdo Pope ar ddiflastod y farddoniaeth a meddwdod y bardd. Sonir Richard Savage hefyd am hoffter Eusden o'r ddiod gadarn, yn ei raglith ei "An Author to be Lett" (1729), ond mae'n bosib bod y sen hon yn gyfeiriad cyffredin at y gasgen o sac (gwin gwyn sych o Sbaen neu'r Ynysoedd Dedwydd) a delid yn flynyddol i'r Bardd Llawryfog, yn hytrach na chyhuddiad personol yn erbyn y dyn. Serch yr holl ymosodiadau yn erbyn ei farddoniaeth a'i gymeriad, ni ddaw ymateb o ysgrifbin Eusden.[1] Ysgrifennodd Pope ragor o linellau yn ei erbyn wedi ei farwolaeth, a pharhaodd y farn isel o waith Eusden am flynyddoedd maith. Mae'r bennod fer amdano yn y gyfrol The Lives of the Poets-Laureate (1853) yn dyfynnu chwech o'i linellau yn unig, ond sawl pennill o'r cerddi gan Cooke a Dug Buckingham sydd yn ei watwar.[2]

Gyrfa eglwysig a diwedd ei oes[golygu | golygu cod y dudalen]

Cafodd Eusden ei ordeinio'n ddiacon yn esgobaeth Lincoln ar 20 Medi 1724, a'i urddo'n offeiriad ar 25 Mawrth 1729. Gwasanaethodd yn gaplan i Richard Verney, Arglwydd Willoughby de Broke, o 1725 i 1730, pryd gafodd ei benodi'n rheithor Coningsby, Swydd Lincoln. Ymhen fawr o dro, bu farw'r Parchedig Laurence Eusden yn Coningsby ar 27 Medi 1730 yn 42 oed, a fe'i claddwyd yno tridiau yn ddiweddarach. Canfuwyd yn ei eiddo lawysgrifau o'i gyfieithiadau o waith Torquato Tasso yn ogystal â bywgraffiad o'r bardd hwnnw.[1]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 (Saesneg) James Sambrook, "Eusden, Laurence (1688–1730)", Oxford Dictionary of National Biography (2004). Adalwyd ar 3 Chwefror 2021.
  2. Wiltshire Stanton Austin a John Ralph, The Lives of the Poets-Laureate (Llundain: Richard Bentley, 1853), tt. 239–45.
Rhagflaenydd:
Nicholas Rowe
Bardd Llawryfog Prydain Fawr
10 Rhagfyr 1718 – 27 Medi 1730
Olynydd:
Colley Cibber