John Bagot Glubb

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
John Bagot Glubb
Glubb Pasha (1953).jpg
Ganwyd 16 Ebrill 1897 Edit this on Wikidata
Swydd Gaerhirfryn Edit this on Wikidata
Bu farw 17 Mawrth 1986 Edit this on Wikidata (88 oed)
Dwyrain Sussex Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Y Deyrnas Unedig Edit this on Wikidata
Alma mater
  • Coleg Cheltenham Edit this on Wikidata
Galwedigaeth peiriannydd, swyddog, Ysgrifennwr Edit this on Wikidata
Gwobr/au OBE, Marchog Cadlywydd Urdd y Baddon, Urdd Gwasanaeth Nodedig, Cydymaith Urdd St.Mihangel a St.Siôr Edit this on Wikidata
Glubb Pasha in Amman yn 1940
John Glubb, noder y "gen bychan", ystyr ei lysenw Arabeg, Abu Hunaik, 1955

Roedd Syr John Bagot Glubb, a adnebir yn aml fel Glubb Pasha (ganed 16 Ebrill 1897 yn Preston, Swydd Gaerhirfryn, Lloegr - marw 17 Mawrth 1986, Mayfield, Dwyrain Sussex) yn swyddog Prydeinig, yn strategydd milwrol ac yn arbenigwr yn y Dwyrain Canol. Daeth yn adnabyddus yn anad dim am ei weithgareddau yng nghyd-destun ymarfer mandad Prydain Fawr trwy Trawsiorddonen ac yna Gwlad Iorddonen annibynnol. Ef oedd yn gyfrifol am sefydlu ac arwain y Lleng Arabaidd, yr uned filwrol Arabaidd fwyaf effeithlon o'i hamser a'r fyddin Arabaidd mwyaf llwyddiannus yn Rhyfel Annibyniaeth Israel yn 1948.[1]

Teitl[golygu | golygu cod y dudalen]

Ysytyr Pasha yw 'Arlwydd' a defnyddir fel term 'Arlglwydd Rhondda' yn y system Brydeinig. Dyma oedd y term anrhydeddus uchaf o fewn Ymerodraeth yr Otomaniaid. Daw'r term o'r Twrceg "پاشا (paşa) sydd ei hun yn dod o'r Farsi (Persieg) bâshâ sef llywodraethwr neu rheolwr talaith o dan awdurdod y Shah (brenin).[2]

Bywyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd John Bagot Glubb yn fab i swyddog y Fyddin Brydeinig. Cafodd hyfforddiant yng Ngholeg enwog Cheltenham a mynychodd yr Academi Filwrol Frenhinol. Gwasanaethoedd gyda'r Peirianwyd Brenhinol ("Royal Engineers") yn 1915 yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Drylliwyd e ên yn ystod y Rhyfel, ac am hynny, enillodd y llys-enw Arabeg, Abu Hunaik, "yr un gyda'r gên bychan/cam" gan yr Arabiaid. Ar ôl gwasanaethu yn y Rhyfel Mawr, aeth Glubb o'i wirfodd i Irac ym 1920, lle bu'n byw ymysg y Bedowiniaid ac astudiodd eu hiaith a'u diwylliant Arabeg. Rhwng 1926 a 1930 bu'n arolygydd gweinyddol llywodraeth Irac.

Glubb a'r Lleng Arabaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

King Abdullah of Jordan and John Glubb Bagot, tua 1947

Yn 1930 cafodd ei anfon i drefedigaeth Trawsiorddonen oedd, ar y pryd, o dn Fandad Prydain ar y cyd â Phalesteina. Rhoddwyd gyfrifoldeb iddo dros y Lleng Arabaidd newydd. Yn 1930, ffurfiodd yr Heddlu Anialwch Symudol ("Mobile Desert Police"). Roedd ei aelodau'n cynnwys Bedwins â phrofiad o anialwch. O fewn ychydig flynyddoedd, roedd ei ymdrech wedi argyhoeddir Bedwiniaid i roi'r gorau i'w hen ffordd o fyw o gyrchoedd a chyrchoedd.

Wedi 1939 bu'n arwain byddin yr Emir, a fyddai'n y dyfodol yn dod yn Abdullah I, brenin Iorddonen yn rheng gyffredinol gyda chymorth swyddogion eraill yn Lloegr. Ymladdodd y Lleng Arabaidd hon, fel y'i gelwir, ochr yn ochr â'r Cynghreiriaid yn Irac ym 1941 yn llwyddiannus yn erbyn grŵp yno oedd â thueddiadau pro-Natsïaidd. Yn yr un modd, ymladdodd gyda'i filwyr mewn tiriogaethau o dan llywodraeth pro-Natsiaidd Vichy Ffrainc yn Syria a Libanus. Yn Rhyfel Palestina 1948, y Lleng oedd yr unig fyddin Arabaidd lwyddiannus. Roedd yn byw yn y Lan Orllewinol poblog Arabaidd, a atodwyd wedi'r rhyfel i'r Iorddonen.

O ganlyniad i brotestiadau gwrth-Brydeinig yn y wlad bu'n rhaid rhyddhau Glubb ym mis Mawrth 1956 o ganlyniad i argyfwng Suez.[3][4] Cafwyd tensiwn rhwng yr Iorddonen a Phrydain dros i'r wlad Arabaidd ymuno â Pact Baghdad a oedd yn gefnogaeth ariannol a milwrol gan Brydain i wledydd o Dwrci hyd at Persia.[5]Ar ôl diddymu'r cytundeb milwrol gyda'r Deyrnas Unedig yn 1948, gadawodd y milwyr Prydeinig olaf yr Iorddonen ar 2 Gorffennaf 1957, ar ôl iddynt eisoes adennill sofraniaeth lawn ar 15 Mawrth 1948, gydag ad-drefnu'r defnydd o filwyr.

Teulu[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd Glubb yn briod ac roedd ganddo fab biolegol a dau fab mabwysiedig a merch fabwysiedig. Plant amddifad Arabaidd oedd y plant mabwysiedig.[6] Daeth mab Glubb, Faris, (1939-2004) yn adnabyddus fel awdur a hanesydd ar bwnc Palesteina dan yr enw Faris Yahya.

Chwaer Glubb oedd y rasiwr ceir, Gwenda Hawkes (1894-1990).

Marwolaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu farw Syr John ym 1986 yn ei gartref yn Mayfield, East Sussex. Fe'i claddwyd yno ym mynwent y pentref yn Eglwys St Dunstan.

Anrhydeddau[golygu | golygu cod y dudalen]

Llenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • John B. Glubb Pascha: Jenseits vom Jordan. Soldat mit den Arabern. Paul List, München 1958.
  • John Bagot Glubb: Britain and the Arabs. A Study of fifty years. 1908 to 1958. Hodder and Stoughton, London 1959.
  • John B. Glubb: Das Weltreich der Araber. Zwischen Mekka und Granada 680–860. Gerhard Stalling, Oldenburg u. a. 1964.
  • James Lunt: Glubb Pasha. A biography. Lieutenant-General Sir John Bagot Glubb, commander of the Arab Legion 1939–1956. Harvill, London 1984, ISBN 0-00-272638-6.
  • Benny Morris: The Road to Jerusalem. Glubb Pasha, Palestine and the Jews (= Library of Middle East History. Bd. 1). Tauris, London u. a. 2003, ISBN 1-86064-812-6.

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Morris, Benny (2008). 1948: The First Arab-Israeli War. p. 207.
  2. https://www.definitions.net/definition/Pasha
  3. Simon C Smith (28 June 2013). Reassessing Suez 1956: New Perspectives on the Crisis and its Aftermath. Ashgate Publishing, Ltd. p. 113. ISBN 978-1-4094-8013-6.
  4. https://www.youtube.com/watch?v=Uf9_yzfDeKY
  5. https://www.youtube.com/watch?v=ka4Yul-4LJE
  6. Al-Massad Joseph: Colonial Effects. The Making of National Jordan. Columbia University Press, New York NY u. a. 2001, ISBN 0-231-12322-1, S. 126 ff.