Hwngari Fawr

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Collodd Hwngari a'r tiriogaethau yng Nghytundeb Trianon ym 1920, gyda Hwngariaid ethnig yn ôl cyfrifiad Hwngari 1910
Ardaloedd â mwyafrif o boblogaeth Magyar y tu allan i Hwngari

Hwngari Fawr (Hwngareg: Nagy-Magyarország) yw'r enw anffurfiol a roddir ar diriogaeth Hwngari rhwng sefydlu Ymerodraeth ddeuol Awstria Hwngari (1867) a diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf a ddaeth i ben gyda rhaniad y wlad, wedi'i ffurfioli gan Gytundeb Trianon ym 1920.[1] Cofier, yn ôl mapiau a terminoleg y cyfnod 'Hwngari' yn unig a elwid y tiriogaeth fel ag y gelwir Sbaen yn "Sbaen" heddiw, er bod iddi genhedloedd di-Sbaenaidd o fewn ei ffiniau. Gall hefyd gyfeirio at ail-uno y tiroedd lle mae'r Hwngariaid a siaradwyr Hwngareg yn trigo heddiw - megis ardal y Szekler yn Transylfania ac efallai rhannau o Vojvodina yng ngogledd Serbia - ond nid tiroedd Croatia na Slofacia.

Damcaniaeth Sylfaen Hwngari Fawr[golygu | golygu cod y dudalen]

Gelwir y cysyniad hwn yn "Hwngari hanesyddol" (történelmi Magyarország) gan fudiad gwleidyddol iredentaidd Hwngari, y mae tiriogaeth unedol Hwngari yn y blynyddoedd rhwng 1867-1918 a'i ymsefydliad yr Hwngariaid yr Honfoglalás pan gyrhaeddodd llwythau'r Magyars orflifdir ganol yr Afon Donaw yn y 9g a sefydlu teyrnas unedig gan goncro llwythau cyfagos Slafeg a Rwmaneg. Nod y mudiad hwn yw adfer undod pobl Hwngari, er gwaethaf presenoldeb pobloedd eraill yn y perimedr hwn, presenoldeb a oedd yn rheswm i Arlywydd America, Woodrow Wilson, orfodi ei 14 Pwynt ac ymrannu Hwngari Fawr ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf yn Nghytundeb Trianon.

Mae hyrwyddwyr Hwngari Fawr yn mabwysiadu safbwynt negyddol hanesyddol ynglŷn â phresenoldeb poblogaethau Slafaidd neu Romanésg o fewn ardal Mynyddoedd Carpatiau: er enghraiff traethawd ymchwil "Anialwch Avars" (yn Almaeneg: Avarenwüste) gan Edouard Robert Rössler, yn ôl y Magyars a ddaeth o hyd i wlad oedd wedi'i gwagio o breswylwyr cyson gan y goresgyniadau, a hefyd gwactod gwleidyddol ers trechu'r Avars yn erbyn y Carolingiaid.

Am hanes mwy diweddar, maent yn lleihau dargyfeiriadau mewnol Teyrnas Hwngari (Banats Serbeg, Wallachiaidd, Croatia, a Transylfania gyda'u "seddi", eu hymreolaeth a'u statudau ar wahân, gan rannu'n dair yn yr 16g - yr 17g â Hwngari. Habsburg yn y gorllewin, Hwngari Otomanaidd yn y canol a dwyrain Hwngari yn y dwyrain, statws arbennig ffiniau milwrol, amrywiaeth ieithyddol a chrefyddol ...) i fwydo dychymyg cenedlaetholgar a seiliedig ar hunaniaeth lle mae cyfluniad tiriogaethol Hwngari yn chwedlonol ynddo daearyddiaeth ddigyfnewid, "milflwyddol a naturiol", sy'n cofleidio silwét cartograffig nodweddiadol wedi'i rhannu'n 64 sir neu vármegye ac wedi'i dynodi gan yr enwau uchaf Hwngari, yr unig rai sy'n cael eu hystyried yn "hanesyddol".

Colledion Cytundeb Trianon[golygu | golygu cod y dudalen]

Grwpiau ethno-ieithyddol teyrnas Hwngari yn 1910.

Diffiniodd Cytundeb Trianon ffiniau'r Hwngari annibynnol newydd ac, o'i gymharu â'r hyn a hawliai'r Deyrnas cyn y rhyfel, roedd gan yr Hwngari newydd oddeutu 72% yn llai o dir a thua dwy ran o dair yn llai o drigolion, bron i 5 miliwn o'r rhain yn Hwngariaid o ran ethnigrwydd.[2][3] Fodd bynnag, dim ond 54% o drigolion Teyrnas Hwngari cyn y rhyfel oedd yn Hwngariaid cyn y Rhyfel Byd Cyntaf.[4]

Hwngari Fawr Heddiw[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir peth atyniad emosiynol o fewn Hwngari o hyd i'r cysyniad o Hwngari Fawr, neu Hwngari o fewn ffiniau 1867 - 1918. Ceir cysyniad cryfach o'r angen i amddiffyn hawliau ieithyddol, diwylliannol a gwleidyddol lleiafrifoedd Hwngareg tu hwnt i'r wladwriaeth, yn enwedig yn ardal Transylfania yn Rwmania.[5]

Sbardunodd llywodraeth Hwngari lid diplomyddol ym mis Ionawr 2011 pan osododd garped mewn adeilad yn yr UE yn dangos Teyrnas Hwngari o fewn ei ffiniau ym 1848 pan oedd gan Hwngari Lywyddiaeth Cyngor yr UE. Mae hyn wedi cael ei feirniadu gan rai diplomyddion yr UE fel hiraeth cenedlaetholgar, gan fod y rhain yn feysydd lle ymsefydlodd lleiafrifoedd mawr Hwngari ac a oedd yn perthyn i Hwngari Fwyaf hanesyddol, ond ers hynny maent wedi symud i wledydd eraill yr UE (e.e. Rwmania a Slofacia).[6]

Ar y lefel wleidyddol, cymerir thematig "Hwngari Fawr" mewn ffordd wanedig yn araith Undeb Dinesig Fidesz-Hwngari Viktor Orbán, yn enwedig trwy amddiffyn y Magyars o'r tu hwnt i ffiniau, ond mewn ffordd benodol yn hynny oddi wrth Jobbik. Yn hanesyddol, mae'r cysyniad o Hwngari Fwyaf wedi'i gysylltu â helgariaeth Plaid Arrow Cross a strategaeth Miklós Horthy o gynghrair â'r Almaen Natsïaidd.

Oriel Mapiau Tiriogaeth Hwngari Fawr[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Selon le Történelmi atlasz de l'Académie hongroise (1991, ISBN 963-351-422-3.CM) et Gyula Csurgai, La Nation et ses territoires en Europe centrale : une approche géopolitique (ed. Peter Lang, Berne 2005, 271 p., ISBN 978-3039100866, 3039100866, au Nodyn:XXIe siècle, l'ancien territoire de la Grande-Hongrie (Nodyn:Unité) est partagé entre neuf « États-successeurs » : Awstria (Burgenland, Nodyn:Unité), Hwngari (Nodyn:Unité), Croatia (Nodyn:Unité dont Nodyn:Unité de la Baranya et Nodyn:Unité de l'ancien royaume associé à celui de Hongrie), Gwlad Pwyl (Nodyn:Unité des anciens siroedd Hwngari de Szepes/Spisz et d'Árva/Orava), Rwmania (Nodyn:Unité du Banat oriental, de la Marmatie méridionale, du Partium neu Crișana( Körösvidék) a rhanbarth Transylfania), Serbia (Nodyn:Unité ardal Bačka (Bacska) a Banat Ddwyreiniol, actuelle Vojvodinia), Slofacia (Nodyn:Unité a "Hwngari Uchaf", Slofenia (Nodyn:Unité y Prekmurje (Muravidék) ac Iwcrain (Nodyn:Unité sef ardal Rwthenia is-Carpatia, hen siroedd Hwngari; Ung, Bereg, Ugocsa a Marmatie septentrionale, actuelle Transcarpatie).
  2. Fenyvesi, Anna (2005). Hungarian language contact outside Hungary: studies on Hungarian as a minority language. John Benjamins Publishing Company. t. 2. ISBN 90-272-1858-7. Cyrchwyd 2011-08-15.
  3. "Treaty of Trianon". Encyclopædia Britannica.
  4. Anstalt G. Freytag & Berndt (1911). Geographischer Atlas zur Vaterlandskunde an der österreichischen Mittelschulen. Vienna: K. u. k. Hof-Kartographische. "Census December 31st 1910"
  5. https://www.euractiv.com/section/languages-culture/opinion/hungary-and-romania-face-off-over-an-ethnic-dispute/
  6. BBC News: Hungary in EU presidency 'history' carpet row, archifwyd 15 Ionawr 2011.