Hen Oes y Cerrig Canol

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Cyfnodau cynhanes
H   La Tène   Protohanes
  Hallstatt
Oes yr Haearn
  Oes ddiweddar yr Efydd  
  Oes ganol yr Efydd
  Oes gynnar yr Efydd
Oes yr Efydd
    Chalcolithig    
  Neolithig Cynhanes
Mesolithig
P     Paleolithig Uchaf  
    Paleolithig Canol
    Paleolithig Isaf
  Hen Oes y Cerrig
Oes y Cerrig

Mae Hen Oes y Cerrig Canol neu ar lafar Paleo Canol (Saesneg: (Middle Paleolithic)) yn rhaniad amser oddi fewn i gyfnod Hen Oes y Cerrig: yr ail raniad sy'n rhychwantu'r cyfnod rhwng 300,000 (225,000 yng Nghymru) a 50,000 cyn y presennol (CP). Caiff ei ragflaenu gan Hen Oes y Cerrig Isaf a'i ddilyn gan Hen Oes y Cerrig Uchaf (Upper) - 50,000-10,000.

Cychwynodd dyn modern fudo o Affrica 70,000 o flynyddoedd yn ôl a chychwynodd gymryd drosodd oddi wrth y rhywogaeth homo cynharach megis y Neanderthal a'r homo erectws.[1]

Yr hyn sy'n newydd ac yn wahanol yn y cyfnod hwn o'i gymharu gyda'r Hen Oes y Cerrig Isaf cynharach oedd defodau claddu newydd mewn llefydd fel Combe-Grenal a Abri Moula yn Ffrainc, ble ceir esgyrn wedi'u hysgythru gydag erfyn finiog. Mae hyn yn dangos fod defodau ynghlwm â'r claddu, ac o bosib yn dangos fod dyn, am y tro cyntaf, yn credu mewn bywyd ar ôl marwolaeth.

Yn y cyfnod hwn hefyd darganfuwyd breichledau yn Ogof Blombos,[2] mwclis,[3] celf carreg,[4] ocr ar y corff a defod crefyddol,[4][5] er bod peth celf cyn y cyfnod hwn. Cynyddodd gweithgareddau megis pysgota a hela anifeiliaid mawr, a hynny gydag offer pwrpasol ac mewn grwpiau'n cydweithio efo'i gilydd.

Cymru[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir tystiolaeth o dri math o fodau dynol yng Nghymru yn ystod y cyfnod cynhanes (a phrotohanes):

  1. Neanderthaliaid cynnar yn Ogof Bontnewydd, ger Llanelwy - 225,000 CP
  2. Neanderthaliaid clasurol yn Ogof Coygan, Sir Gaerfyrddin - 50,000 CP
  3. Bodau dynol modern yn Ogof Paviland, Gŵyr - 26,000 CP

Ogof Coygan ger Talacharn, Sir Gaerfyrddin yw'r pwysicaf yng Nghymru yn Hen Oes y Cerrig Canol. Darganfuwyd tair bwyell bout coupè o'r cyfnod hwn, sef Hen Oes y Cerrig. Credir fod y dyn Neanderthal wedi cartrefu yn yr ogof yma tan tua 25,000 o flynyddoedd yn ôl. fel gydag offer Ogof Bontnewydd, defnyddiau lleol a ddefnyddiwyd i'w gwneud.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Origins of Modern Humans: Multiregional or Out of Africa? Gan Donald Johanson
  2. Jonathan Amos (2004-04-15). "Cave yields 'earliest jewellery'". BBC News. http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3629559.stm. Adalwyd 2008-03-12.
  3. Hillary Mayell. "Oldest Jewelry? "Beads" Discovered in African Cave". National Geographic News. http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0415_040415_oldestjewelry.html. Adalwyd 2008-03-03.
  4. 4.0 4.1 Sean Henahan. "Blombos Cave art". Science news. http://www.accessexcellence.org/WN/SU/caveart.html. Adalwyd 2008-03-12.
  5. Miller, Barbra; Bernard Wood; Andrew Balansky; Julio Mercader; Melissa Panger (2006). Anthropology. Boston Massachusetts: Allyn and Bacon. p. 768. ISBN 0-205-32024-4.