Neidio i'r cynnwys

Halal (Islam)

Oddi ar Wicipedia
Halal
Enghraifft o:term technegol, five decisions Edit this on Wikidata
Y gwrthwynebHaram Edit this on Wikidata
Rhan oIslam Edit this on Wikidata
Yn cynnwyshalal diet Edit this on Wikidata
Dynodwyr
Freebase/M/025lg2 edit this on wikidata
QuoraHalal-1 edit this on wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia
Cigydd halal yn Electric Avenue, Brixton, Llundain 2008
Arwydd halal wrth siop cigydd yn Paris

Mae Halal (Arabeg: حلال, yn yr wyddor Ladin: halāl, halaal, ħalāl) yn derm Arabeg sy'n golygu "caniataol" Islam. Y gwrthwyneb yw "haram", sy'n golygu "gwaharddedig". Mae nifer o'r nodweddion yn debyg i reolau lladd a bwyta cig cashrwt yn Iddewiaeth.

Mae gan Fwslimiaid reolau llym ynghylch yr hyn y cânt ei fwyta a'r hyn na chânt ei fwyta:

  • Mae angen lladd anifeiliaid mewn ffordd arbennig. Rhaid iddynt gael eu lladd gan ddyn Mwslimaidd,[1] a rhaid i'r lladdfa fod yn ddynol.[2] (Dylid lladd yr anifeiliaid â llaw fel y gellir draenio eu holl waed oddi arnynt cyn iddynt gael eu bwyta. Gelwir y broses yn Zabihah Halal yn Arabeg, sy'n golygu "Lladd a Ganiateir").
  • Ni chaiff Mwslimiaid fwyta carcas anifeiliaid hyd yn oed yr anifail a laddwyd â chyllell, nid yn ei wddf, a elwir yn Mari' a wajadan. Gellir bwyta anifeiliaid hela ond mewn ffordd arbennig.
  • Ni ddylai Mwslimiaid fwyta cig mochyn.[3]
  • Yn ôl madhabs Shafi'i, Maliki a Hanbali (ysgolion cyfraith Islamaidd), byddai pob bwyd môr yn halal ac eithrio llyswennod yn ysgol Maliki ond pob bwyd môr ac eithrio pysgod yn y gangen Hanafi.[4]
  • Ni ddylent yfed alcohol na chymryd sylweddau meddwol eraill yn y ffordd anghywir (megis narcotigau). Mae sylweddau sy'n newid y meddwl, ac nad ydynt yn cael eu cymryd am resymau meddygol, wedi'u gwahardd.
  • Mae rhai ffynonellau hyd yn oed yn dadlau bod caffein, fel alcohol a chyffuriau, wedi'i wahardd.[5]

Deddfau Dietegol

[golygu | golygu cod]

Mae rheoliadau dietegol yn Islam yn seiliedig ar yr adnod ganlynol o Swra 2 y Corân:

Bwytewch o'r pethau cyfreithlon a da y mae rhagluniaeth Duw wedi'u rhoi i chi, a byddwch ddiolchgar, os Ef yw'r un yr ydych yn ei addoli! Oherwydd mae Duw wedi gwahardd i chi caren[6], gwaed, cig moch, ac anifeiliaid a laddwyd wrth alw ar enw heblaw enw Duw. Eto i un sy'n cael ei orfodi gan angenrheidrwydd — heb awydd a heb fwriad i bechu — mae Duw yn faddeugar ac yn drugarog.

(Corân, 2:172-173)

Beirniadaeth o Ladd Ḥalāl

[golygu | golygu cod]
Gofynion cyfreithiol ar gyfer lladd defodol yn Ewrop (2018)[7]:      Syfrdanu digymell      Angen stynio ar ôl torri      Angen stynio ar yr un pryd      Angen stynio cyn torri      Gwaherddir lladd defodol      Dim data

Mae lladd defodol—boed yn Islamaidd (dhabīḥah) neu'n Iddewig (shechita)[8] — yn wynebu beirniadaeth gref gan bleidiau gwleidyddol, sefydliadau anllywodraethol, a chymdeithasau seciwlar, dyneiddiol, milfeddygol a lles anifeiliaid sy'n eiriol dros hawliau a lles anifeiliaid.[9][10] Y pwynt dadlau yw'r dioddefaint ychwanegol, diangen a achosir i anifeiliaid, sy'n cael eu gorfodi i aros yn ymwybodol wrth waedu allan—heb eu syfrdanu ymlaen llaw—neu sy'n cael eu syfrdanu gan ddefnyddio dulliau sydd yr un mor greulon. Ar ben hynny, mae cymdeithasau seciwlar-dyneiddiol sy'n ffafrio seciwlareiddio cymdeithas yn beirniadu rhoi eithriadau crefyddol—o fewn gwladwriaeth seciwlar—o reoliadau cyfreithiol neu lanweithiol presennol sy'n llywodraethu lladd. Yn fras, mae'r gwrthdaro rhwng rheolau crefyddol sy'n gorchymyn lladd defodol a'r dioddefaint anifeiliaid sy'n deillio o hynny yn dod o fewn maes biofoeseg — yn benodol, y ddadl foesol rhwng llysieuaeth a bwyta cig.

Rheoliad yn yr Undeb Ewropeaidd

[golygu | golygu cod]

O dan gyfraith Ewrop, mae lladd defodol yn eithriad i Reoliad (EC) Rhif 1099/2009 (Rheoliad y Cyngor (EC) Rhif 1099/2009 o 24 Medi 2009 ar ddiogelu anifeiliaid adeg eu lladd), a ddaeth i rym ar 1 Ionawr 2013.[11] Er ei fod yn gorchymyn mwy o sylw i les anifeiliaid, mae'r Rheoliad yn cynnal hawl Aelod-wladwriaethau i awdurdodi eithriadau i'r gofyniad am stynio cyn lladd.

Mae'r rhyddid dewis a roddir i bob Aelod-wladwriaeth wedi arwain at dirwedd amrywiol iawn ledled Ewrop, a nodweddir gan gydfodolaeth:

  • gwledydd lle caniateir lladd defodol dim ond yn amodol ar stynio neu dawelu'r anifail ymlaen llaw a dim ond mewn cyfleusterau awdurdodedig penodol (Awstria a'r Ffindir);[7]
  • gwledydd sy'n ei gwneud yn ofynnol i'r anifail gael ei stynio neu ei dawelu cyn ei ladd (Gwlad Belg, Denmarc, Gwlad yr Iâ, Liechtenstein, Norwy, Sweden);[7]
  • gwledydd nad ydynt yn ei gwneud yn ofynnol i'r anifail gael ei stynio neu ei dawelu cyn ei ladd (Gwlad Groeg, Cyprus, Estonia, Latfia, Lwcsembwrg, yr Iseldiroedd, Gwlad Pwyl);[7]
  • gwledydd sy'n caniatáu hynny heb stynio'r anifail, ar yr amod ei fod yn digwydd mewn cyfleusterau awdurdodedig penodol (Ffrainc, yr Almaen, yr Eidal, Lithwania, Sbaen).[7]
  • gwledydd lle caniateir lladd defodol fel rhan o seremoni grefyddol yn unig (Slofenia).[12].

Halal yn y DU

[golygu | golygu cod]

Does dim gwaharddiad yn erbyn cig halal yn y Deyrnas Unedig. Yn 2025 cadarnhaodd Llywodraeth San Steffan y bydd eithriadau arferion lladd crefyddol yn parhau sy'n cynnwys arferion halal a'r cashrwt Iddewig.[13] Serch hynny, mae gwrthwynebiad o du mudiadau hawliau anifeiliaid a rhai gwleidyddion gan gynnwys plaid Restore Britain wedi galw am wahardd lladd halal a chosher.[14]

Dolenni allanol

[golygu | golygu cod]

Cyfeiriadau

[golygu | golygu cod]
  1. ↑ "Department of Halal Certification EU". Department of Halal Certification EU.
  2. ↑ Nodyn:Cite Quran
  3. ↑ "Surat Al-Baqarah [2:173] - The Noble Qur'an - القرآن الكريم". legacy.quran.com. Cyrchwyd 2024-05-18.
  4. ↑ IslamQA (2012-08-02). "Seafood in the four madhab". IslamQA (yn Saesneg). Cyrchwyd 2024-05-18.
  5. ↑ "Did You Know Coffee Was Once Punishable by Death in Istanbul?". 23 July 2019.
  6. ↑ "Caren". Geiriadur Prifysgol Cymru. Cyrchwyd 26 Gorffennaf 2026.
  7. 1 2 3 4 5 Redazione (10 Ionawr 2019). "Legal Restrictions on Religious Slaughter in Europe". The Law Library of Congress.
  8. ↑ Itzchak Siegelmann. "Shechità - La macellazione rituale". Morashà. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-07-12. Cyrchwyd 22 Rhagfyr 2017.
  9. ↑ Blackstock, Colin (15 Mai 2003). "Halal killing may be banned" (yn Saesneg). The Guardian. Cyrchwyd 22 Rhagfyr 2017.
  10. ↑ "Halal and Kosher slaughter must end". BBC News. 10 Mehefin 2003. Cyrchwyd 22 Rhagfyr 2017.
  11. ↑ "Slaughter & Stunning - European Commission". food.ec.europa.eu. Cyrchwyd 2025-07-07.
  12. ↑ Silvio Ferrari, Rossella Bottoni (2010). "Legislation regarding religious slaughter in the EU member, candidate and associated countries" (PDF). diarel.eu. Cyrchwyd 15 Mehefin 2020.
  13. ↑ "UK Government Confirms Religious Slaughter Exemptions Will Remain: What It Means for Halal and Kosher Meat". Gwefan Halal Food Guy. 10 Mehefin 2025.
  14. ↑ "Restore Britain's Social and Cultural Foundations". Gwefan Restore Britain. 13 Chwefror 2026.
Eginyn erthygl sydd uchod am Islam. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Halal_(Islam)&oldid=15287832"