Gwylfa Hiraethog

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Gwylfa hiraethog)
Jump to navigation Jump to search
Gwylfa Hiraethog
Mathadeiladwaith pensaernïol, porthdy Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
SirConwy Edit this on Wikidata
GwladBaner Cymru Cymru
Cyfesurynnau53.118326°N 3.574495°W Edit this on Wikidata
Adfail Gwylfa Hiraethog

Roedd Gwylfa Hiraethog yn borthdy saethu yn berchen i'r is-iarll Devonport cyntaf, Hudson Ewbanke Kearley.[1] Saif y porthdy ar ucheldir anhysbell Mynydd Hiraethog, Sir Conwy, ar dir sydd yn 496m yn uwch nag lefel y môr. Ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg honnwyd mai hwn oedd y tŷ uchaf yng Nghymru, gyda rhai o'r golygfeydd gorau yn Ynysoedd Prydain. [2]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae hanes y porthdy yn mynd yn ôl i ddechrau'r 1890au. Cychwynnodd fel siale pren, wedi'i fewnforio mewn rhannau parod o Norwy. Adroddir fod tri o Norwyiaid wedi dod draw i'w godi, a dywedir i'r siale gael ei sgriwio i'r graig. Yn 1908, ar yr un adeg cafodd prif gartref is-iarll Devonport yn Swydd Buckingham ei ailfodelu a'i ehangu, cafodd y caban bren ei drawsnewid fewn i borthdy newydd a adeiladwyd o gerrig. Cafodd y porthdy ei ehangu'n bellach yn 1913 gan y pensaer Syr Edwin Cooper, a mae'r hen luniau yn dangos iddo edrych fel plasty mawreddog mewn arddull Jacobeaidd. Cafodd ei hadeiladu o garreg leol gyda gorchuddion carreg Gwespyr, gyda gwyneb sment arni.

Rhoddodd is-iarll Devonport ystâd Gwylfa Hiraethog ar y farchnad yn 1925. Mae'r catalog gwerthu yn disgrifio'r porthdy fel blwch saethu a phreswylfa oedd yn cynnwys 11 prif ystafell wely, dwy ystafell wely eilaidd ynghyd â chwarteri gwas. Ar ôl i'r ystâd gael ei werthu, daeth y porthdy yn gartref i gipeiriaid yr ystâd, ac fe'i gadawyd yn wag yn yr 1960au. Ers hynny mae ei gyflwr wedi dirywio'n gyflym.

Yn Bresennol[golygu | golygu cod y dudalen]

Adfail Gwylfa Hiraethog o'r ffordd A543

Ar hyn o bryd mae'r adeilad mewn cyflwr adfeiliedig iawn, gyda blaen yr adeilad yn rhannol gyfan, a dogn mewnol y tŷ wedi'i guddio gan rwbel sylweddol. Mae'r arfbais Devonport arysgrifedig uwchlaw'r drws ffrynt wedi'i symud i'r fferm Cym-y-Rhinwedd gerllaw.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. The Illustrated London News. Illustrated London News & Sketch Limited. 1982.
  2. "GWYLFA HIRAETHOG SHOOTING LODGE | Coflein". coflein.gov.uk. Cyrchwyd 2020-12-16.