Gwrthryfel y Jacobiaid ym 1745

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
The Battle of Culloden.jpg
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynolgwrthryfel, rhyfel cartref Edit this on Wikidata
Dyddiad20 Ebrill 1746 Edit this on Wikidata
Rhan oGwrthryfeloedd Iacobitaidd Edit this on Wikidata
Dechreuwyd1745 Edit this on Wikidata
Daeth i ben1746 Edit this on Wikidata
Lleoliadyr Alban Edit this on Wikidata
Rhanbarthy Deyrnas Unedig Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Gwrthryfel y Jacobiaid ym 1745 (Gaeleg yr Alban: Bliadhna Theàrlaich  Roedd [ˈpliən̪ˠə ˈhjaːrˠl̪ˠɪç], "Blwyddyn Charles"), yn ymgais gan Charles Edward Stuart i adennill gorsedd Prydain i'w dad, James Francis Edward Stuart. Fe ddigwyddodd yn ystod Rhyfel Olyniaeth Awstria, pan oedd mwyafrif y Fyddin Brydeinig yn ymladd ar dir mawr Ewrop, a phrofodd i fod yr olaf mewn cyfres o wrthryfeloedd a ddechreuodd ym 1689, gyda brigiadau mawr ym 1708, 1715 a 1719.

Lansiodd Charles y gwrthryfel ar 19 Awst 1745 yn Glenfinnan yn Ucheldir yr Alban,[1] gan gipio Caeredin ac ennill Brwydr Prestonpans ym mis Medi. Mewn cyngor ym mis Hydref, cytunodd yr Albanwyr i oresgyn Lloegr ar ôl i Charles eu sicrhau o gefnogaeth sylweddol gan y Jacobiaid Seisnig a glaniad Ffrengig ar yr un pryd yn Ne Lloegr. Ar y sail honno, aeth byddin y Jacobiaid i mewn i Loegr ddechrau mis Tachwedd, gan gyrraedd Derby ar 4 Rhagfyr, lle penderfynon nhw droi yn ôl.

Roedd trafodaethau tebyg wedi digwydd yn Carlisle, Preston a Manceinion ac roedd llawer yn teimlo eu bod wedi mynd yn rhy bell yn barod. Dewiswyd y llwybr goresgyniad i groesi ardaloedd a ystyriwyd yn gryf yn Seisnig ond methodd y gefnogaeth Seisnig a addawyd â gwireddu; roeddent bellach yn fwy nag erioed ac mewn perygl o gael eu cilio i ffwrdd. Cefnogwyd y penderfyniad gan y mwyafrif llethol ond achosodd raniad anadferadwy rhwng Charles a'i gefnogwyr Albanaidd. Er gwaethaf buddugoliaeth yn Falkirk Muir ym mis Ionawr 1746, daeth Brwydr Culloden ym mis Ebrill i ben y Gwrthryfel a chefnogaeth sylweddol i achos y Stiwartiaid. Dihangodd Charles i Ffrainc, ond ni lwyddodd i ennill cefnogaeth i ymgais arall, a bu farw yn Rhufain ym 1788.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. McCann, Jean E (1963). The Organisation of the Jacobite Army (PHD). Edinburgh University. OCLC 646764870.