Goresgyniad Teyrnas Navarra gan y Sbaenwyr

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Teyrnas Navarra rhwng 1463–1530, gyda Uwch Navarra mewn coch ac Is Navarra mewn pinc. Mae'r teuluoedd Fois (Foix) mewn gwyrdd ac Albret mewn piws.

Cychwynnodd Sbaen goncro rhan Iberaidd o Navarra pan ymosododd Ferdinand II o Aragon a chwblhawyd y gwaith gan ei ŵyr, ei olynydd Siarl V, Ymerawdwr Glân Rhufeinig mewn cyfres o ymgyrchoedd milwrol a barhaodd rhwng 1512 a 1524. Ferdinand oedd brenin Aragon a Rhaglyw Teyrnas Castilla yn 1512. Pan alwodd y Pab Julius II am "Gynghrair Sanctaidd" yn erbyn Ffrainc ddiwedd 1511, ceisiodd Navarra aros yn niwtral. Defnyddiodd Ferdinand hyn fel esgus i ymosod ar Navarra, gan ei orchfygu, tra bod Lloegr, Fenis, a byddinoedd Eidalaidd Ferdinand, yn ymosod ar Ffrainc.[1]:21 Louis XII coveted the Albrets' territories and resorted to the Parliament of Toulouse, which issued a confiscation decree. When the Parliament of Navarre (The Three States) and the States-General of Béarn were confronted with the possibility of a French takeover in 1510, a military mobilization was decreed and a bill passed to create a Béarn-Navarre confederation and a permanent joint defense provision against external assault. Ferdinand II again searched for allies among the Navarrese Beaumont party.[1]:21, 87

Gwnaed sawl ymdrech i gymerwyd y Navarra Iberaidd yn ôl, yn syth wedi'r goresgyniad Castilaidd. Cafwyd hanner ymgais yn 1516 ac ymgyrch Franco-Navarrase lawn ym 1521. Cafodd pob ymgais ei threchu gan y Sbaenwyr a daeth y gwrthdaro i ben ym 1528, pan dynnodd milwyr Sbaen o Navarra Isaf i'r gogledd o'r Pyrenees. Roedd Cytundeb Cambrai rhwng Sbaen a Ffrainc yn 1529 yn rhoi sêl ei fendith ar ranu Navarra ar hyd y Pyreneau. Cymerwyd Navarra Uchaf gan Castilla, ond parhaodd teyrnas annibynnol Navarra (sef Navarra Uchaf), a reolwyd gan Dŷ'r Albrets ac a unodd â'u tywysogaeth yn Béarn. Roedd yn cynnal cysylltiadau agos â Ffrainc ac erbyn 1620 cafodd y deyrnas ei hamsugno'n rhan o Ffrainc (ac mewn enw yn 1790).

Cefndir[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Teyrnas Navarra

Roedd cryn ansicrwydd ynghylch coron Navarra, gyda dau deulu benben a'i gilydd: y Beaumontiaid a'r Agramontiaid. Roedd yn hawdd i rymoedd o'r tu allan fanteisio ar y ffraeo mewnol hwn.

Y Frenhines Catherine o Navarra (1468–1517)

Yn 1474 sefydlodd Brenin Castilla, Ferdinand II o Aragon, gyfuniad o gynghreiriau ac ymdrechion milwrol gyda'r nod o sicrhau rheolaeth teyrnasoedd cyfagos. Roedd hyn yn cynnwys ceisio troi Navarra yn amddiffyniad de facto o Castilla yn 1476. Fodd bynnag, yn ystod y degawd canlynol, canolbwyntiodd brenin a brenhines Aragon, Ferdinand II a'r Frenhines Isabella I o Castilla eu hymdrechion milwrol ar ddarostwng Emiriaeth Granada yn ystod rhyfel a barhaodd am dros 10 mlynedd. Daeth hyn i ben yn 1492 gyda Castilla yn trechu Granada ac yn dod a'r Reconquista i ben. Ar ôl cwymp Granada, dwysodd y pwysau ar Navarre.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 Monreal, G./Jimeno, R.