Ffraid (santes)

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Ffraid
Stbrigid.jpg
Ganwyd451 Edit this on Wikidata
Faughart Edit this on Wikidata
Bu farwc. 525 Edit this on Wikidata
Cill Dara Edit this on Wikidata
DinasyddiaethBaner Cymru Cymru
Galwedigaethlleian Edit this on Wikidata
SwyddAbades Edit this on Wikidata
Dydd gŵyl1 Chwefror Edit this on Wikidata

Santes oedd Ffraid neu Brîd (Gwyddeleg: Naomh Bhríde neu Brigit, Saesneg: Bridget) (fl. 451 – 525) yn arweinydd cymuned Cristnogol yn Iwerddon. Ystyrir hi yn un o nawdd-saint Iwerddon gyda Padrig a Colum Cille. Mae nifer o eglwysi yng Nghymru hefyd wedi eu cysegru iddi.

Croes gwellt Brid o Cil Dara

Y buchedd cynharaf yw Vita Brigitae gan Cogitosus, gwaith y credir ei fod yn dyddio i tua 650. Yn ôl traddodiad ganed Ffraid yn Faughart ger Dundalk, Swydd Louth. Roedd ei thad, Dubhthach, yn bagan, tra'r oedd ei mam, Brocca, yn gaethferch Bictaidd oedd wedi ei bedyddio gan Sant Padrig. Mae hanes amdani, pan yn blentyn, yn gwerthu cleddyf gwerthfawr ei thad gan ddefnyddio yr arian a'i cafodd i fwydo tlodion a mabwysiadwyd hi fel nawdd-santes y Mudiad Heddwch yn Iwerddon yn ail haner y 20g. Gelwir Brîd weithiau yn 'Mair y Gaeliaid' yn Iwerddon. Mae traddodiad amdani yn dweud eu fod hi yn arfer gwneud croes allan o wellt er mwyn esbonio am groeshoeliad Iesu i'r werin. Yn Iwerddon mae hi'n nawdd-santes y tân a'r aelwyd.

Ffenestr Eglwys Llansantffraid, Ceredigion

Mynnodd Ffraid dilyn ffydd ei mam, a chredir iddi sefydlu ei chymuned gyntaf yn Clara, Swydd Offaly. Tua 470 sefydlodd cymuned Cristnogol, i ddynion a menywod, yn Kildare. Daeth Abaty Kildare yn enwog trwy Ewrop. Bu farw yno tua 525 a'i chladdu ger yr allor, ond yn ddiweddarch symudwyd ei gweddillion.

Mae chwedl poblogaidd yn dweud fod hi oedd y byd-wraig a cynorthwyodd Mair wrth iddi esgor a'r Iesu. Ni all y Brîd hon fod Brîd o Cildara ond efallai y mae yn tystiolaeth i gymorth arhoddwyd gan santesau i famau oedd yn esgor.

Ystyrir Ffraid fel nawdd-santes Trearddur ar Ynys Môn, lle mae chwedl amdani yn croesi'r môr o Iwerddon ar dywarchen. Wedi iddi lanio tyfodd y dywarchen yn fryncyn, ac adeiladodd hi gapel arno; gelwir y safle yn Tywyn y Capel. Ceir gweddillion mynwent Gristionogol gynnar yma. Ceir yr un chwedl yn gysylltiedig ag aber Afon Conwy, lle ceir un o'r pentrefi o'r enw Llansanffraid, sef Llansanffraid Glan Conwy. Ceir hefyd Llansanffraid-ym-Mechain ym Mhowys a Llansanffraid Glyn Ceiriog, a hefyd Sain Ffrêd yn Sir Benfro a Llansanffraid-ar-Elai ym Mro Morgannwg.

Sylwodd Emrys George Bowen at y ffaith fod Ffraid yw'r unig un o'r saint Celtaidd gyda llefydd wedi cysegru iddi ar draws Cymru, yn lle cyfuno'r cysegriadau i gyd mewn un ardal. Awgrymodd dau reswm am hwn. Efallai daeth nifer o disgyblion Brîd i Gymru a daeth cysegriad i Brîd yn cyfysyr i gysegriad i un o'r santesau Gwyddelig. Efallai fod mwy nag un santes o'r un enw.[1] Mae Brîd yn mwy cyffredin yn y dde a Ffraid yn y gogledd. Ar benrhyn Llŷn ac yn ardal Llansanffraid Glan Conwy mae traddodiad leol yn cyfeirio at Ffraid fel nawdd-santes pysgotwyr; teyrned i santes leol efallai. Meddai Henken fod hanesion a htraddodiadau cysylltiedig a Brîd o Cildara, a rhai am Brigitta o Sweden wedi cymysgu i'r fath raddau gyda santes, neu santesau brodorol fel nid oes modd eu gwahanu.[2]

Cysylltiad gyda'r Ffraid Baganaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Oherwydd ei bod yn rhannu'i henw a'i gŵyl gyda'r dduwies Baganaidd Brigid, mae rhai pobl o'r farn fod y Santes Ffraid yn greadigaeth a seilir yn rhannol neu yn gyfan gwbl ar y ffigur Paganaidd, er mwyn trosi'r Celtiaid i Gristnogaeth; roedd y dröedigaeth grefyddol o ffigurau a thraddodiadau Paganaidd yn arfer cyffredin. Sut bynnag, y mae'n bosibl y cafodd yr ŵyl ei henwi ar ei hôl hi. Cafodd cenhadon Cristionogol wrthwynebiad wrth bregethu'r Efengyl yn Iwerddon.

Mewn Neo-baganiaeth, caiff Ffraid ei dathlu ar adeg pan yw'r haul yn tyfu a gorfod cael ei annog trwy fisoedd o aeaf oer. Gŵyl y Canhwyllau (Imbolc) yw'r ŵyl Baganaidd ar gyfer y dathliad hwn, a dathlir ef gan danio canhwyllau i symboleiddio'r broses bwysig hon. Cafodd ei gŵyl ei hychwanegu i'r calendr i gyd-ddigwydd gyda Gŵyl Fair y Canhwyllau, dydd pan mae Catholigion yn dathlu gŵyl puredigaeth y Forwyn Fair, a ddathlir gyda seremoni mewn golau cannwyll.

Eglwysi ac enwau llefydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:


# Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Lleoliad Wicidata
1 Bae Sain Ffraid
Fishing Sunset Little Haven Sunset.JPG
51°47′02″N 5°12′25″W / 51.784°N 5.207°W / 51.784; -5.207 Sir Benfro Q1426232
2 Bothwell Parish Church
The Parish Church of Bothwell - geograph.org.uk - 106381.jpg
55°48′12″N 4°04′05″W / 55.80331°N 4.068°W / 55.80331; -4.068 De Swydd Lanark Q28820889
3 Bridstow
St Bridgets - geograph.org.uk - 79286.jpg
51°55′12″N 2°36′18″W / 51.92°N 2.605°W / 51.92; -2.605 Swydd Henffordd Q3784039
4 Brigid of Kildare Chapel (Kronenburg)
Brigida-Kapelle, Kronenburgerhütte-9344.jpg
50°21′39″N 6°28′39″E / 50.36081°N 6.47759°E / 50.36081; 6.47759 Dahlem Q19820309
5 Brigid's cross
Saint Brigid's cross.jpg
Q3003581
6 Brigidakapel
Noorbeek-Brigidakapel.JPG
50°46′07″N 5°48′34″E / 50.768636111111114°N 5.809375°E / 50.768636111111114; 5.809375 Eijsden-Margraten Q17442534
7 Brigidine Sisters
Tullow Church of the Most Holy Rosary North Transept Window Bishop Daniel Delany Detail Brigidine Sisters 1807 2013 09 06.jpg
Q916840
8 Cannistown Church
Cannistown Church - geograph.org.uk - 499314.jpg
53°37′07″N 6°40′04″W / 53.618516°N 6.667914°W / 53.618516; -6.667914 Q28232177
9 Cappella di Santa Brigida
Piasco Santa Brigida.jpg
44°34′42″N 7°27′29″E / 44.578465°N 7.458148°E / 44.578465; 7.458148 Piasco Q90681260
10 Church of St Bridget
St Bridget's Church and Church Cottage - geograph.org.uk - 1340809.jpg
50°48′09″N 4°26′26″W / 50.8025°N 4.4406°W / 50.8025; -4.4406 Bridgerule Q17527433
11 Church of St Bridget
St Bridgets church, Bridestowe (geograph 3208216).jpg
50°41′08″N 4°06′20″W / 50.6855°N 4.1056°W / 50.6855; -4.1056 Bridestowe Q17537626
12 Church of St Bridget
St Brigit's, Netherwent.jpg
51°36′08″N 2°49′36″W / 51.602199°N 2.8266908°W / 51.602199; -2.8266908 Caer-went Q29500193
13 Eglwys Saint Bridget
St Bridget's Church, Wavertree.jpg
53°23′48″N 2°56′03″W / 53.3966°N 2.93414°W / 53.3966; -2.93414 Dinas Lerpwl Q5117032
14 Eglwys Santes Ffraed
Grade II listed Llansantffraed Church (geograph 2590550).jpg
51°54′11″N 3°16′37″W / 51.903058°N 3.2770284°W / 51.903058; -3.2770284 Tal-y-bont ar Wysg Q29498483
15 Eglwys Santes Ffraid 51°32′06″N 3°01′18″W / 51.5351°N 3.02163°W / 51.5351; -3.02163 Casnewydd Q17741341
16 Eglwys Santes Ffraid
Entrance to the Church in Llansantffraid-ym-Mechain.jpg
52°46′32″N 3°09′25″W / 52.7755°N 3.15701°W / 52.7755; -3.15701 Llansantffraid (cymuned) Q17741371
17 Eglwys Santes Ffraid
Parish church of Church of St Bridget at Llansantffraid Glyn Dyfrdwy (later re-named Carrog), Sr Ddinbych, Wales 104.jpg
52°58′56″N 3°19′31″W / 52.982085°N 3.3251748°W / 52.982085; -3.3251748 Corwen Q29493285
18 Eglwys Santes Ffraid
St Bride's Church Cwmdaudwr, Powys, Wales - Eglwys y Santes Ffraid, Llansanffraid Cwmdeuddwr 20.jpg
52°17′51″N 3°30′54″W / 52.297496°N 3.5150911°W / 52.297496; -3.5150911 Rhayader Q29493888
19 Eglwys Santes Ffraid
St. Bridget's at St. Bride's - geograph.org.uk - 782823.jpg
51°45′11″N 5°11′06″W / 51.753128°N 5.1850138°W / 51.753128; -5.1850138 Marloes a Sain Ffraid Q29496806
20 Eglwys Santes Ffraid a Sant Cwyfan
St Briget's Church - Eglwys y Santes Ffraid, Dyserth, Sir Ddinbych, Denbighshire, Wales 06.jpg
53°18′11″N 3°25′04″W / 53.303°N 3.41784°W / 53.303; -3.41784 Diserth, Sir Ddinbych Q17741403
21 Eglwys St Bridget
Church of St Bridget, Chelvey, from south-west.jpg
51°24′43″N 2°46′04″W / 51.4119°N 2.7678°W / 51.4119; -2.7678 Brockley Q5117379
22 Eglwys St Bridget
St Bridget, St Bride's Major, Glamorgan, Wales - geograph.org.uk - 544547.jpg
51°27′48″N 3°35′36″W / 51.4632°N 3.59329°W / 51.4632; -3.59329 Saint-y-brid
Saint-y-brid
Q17744432
23 Eglwys St Bridget, Brigham
Brigham-church.jpg
54°39′54″N 3°25′08″W / 54.6651°N 3.4189°W / 54.6651; -3.4189 Brigham Q7592717
24 Eglwys St Bridget, Calder Bridge
St Bridget's Church, Beckermet.jpg
54°26′27″N 3°28′44″W / 54.4407°N 3.479°W / 54.4407; -3.479 Ponsonby Q7592718
25 Eglwys y Santes Ffraid
Skenfrith church.jpg
51°52′44″N 2°47′30″W / 51.879°N 2.79155°W / 51.879; -2.79155 Llangatwg Feibion Afel Q7587367
26 Eglwys y Santes Ffraid
Stbridgetschurchbrean.JPG
51°17′54″N 3°00′36″W / 51.2983°N 3.00999°W / 51.2983; -3.00999 Brean Q17553409
27 Eglwys y Santes Ffraid
St Bride's Church, Llansantffraed, Monmouthshire.jpg
51°47′06″N 2°55′59″W / 51.785°N 2.93319°W / 51.785; -2.93319 Llanofer Q17744109
28 Kilbride, Swydd Westmeath 53°26′32″N 7°19′40″W / 53.44222222°N 7.32777778°W / 53.44222222; -7.32777778 Swydd Westmeath Q22084050
29 Kildare Cathedral
Kildare Cathedral SE 2013 09 04.jpg
53°09′28″N 6°54′41″W / 53.157875°N 6.911398°W / 53.157875; -6.911398 Cill Dara Q2942469
30 Kirche St. Brigitta
Kirche, Lanzerath, Büllingen-6740.jpg
50°21′27″N 6°20′05″E / 50.357504°N 6.33463°E / 50.357504; 6.33463 Büllingen Q59707351
31 Llansanffraid Glan Conwy
Who has stolen the river at Glan Conwy? - geograph.org.uk - 1917182.jpg
53°16′05″N 3°47′46″W / 53.268°N 3.796°W / 53.268; -3.796
53°16′00″N 3°48′00″W / 53.266666666667°N 3.8°W / 53.266666666667; -3.8
53°15′39″N 3°46′54″W / 53.26073°N 3.7817°W / 53.26073; -3.7817
Bwrdeistref Sirol Conwy
Clwyd
Q5566589
32 Llansantffraed (Aberhonddu)
Grade II listed Llansantffraed Church (geograph 2590550).jpg
51°54′07″N 3°16′37″W / 51.902°N 3.277°W / 51.902; -3.277 Tal-y-bont ar Wysg Q6661758
33 Llansantffraid
Llansantffraed Church.jpg
52°17′06″N 4°10′59″W / 52.285°N 4.183°W / 52.285; -4.183 Ceredigion Q6661753
34 Llansantffraid (cymuned) 52°46′22″N 3°09′39″W / 52.77284°N 3.16095°W / 52.77284; -3.16095 Powys Q13129671
35 Llansantffraid Glyn Ceiriog
Glynceiriog.jpg
52°55′56″N 3°11′02″W / 52.9322°N 3.1839°W / 52.9322; -3.1839 Bwrdeistref Sirol Wrecsam Q5572835
36 Our Lady and St Brigid's Church, Northfield
P1020260 ed.jpg
52°24′40″N 1°58′36″W / 52.411°N 1.97673°W / 52.411; -1.97673 Northfield Q20127966
37 Sain Ffrêd
St Brides - geograph.org.uk - 318798.jpg
51°45′11″N 5°11′06″W / 51.753°N 5.185°W / 51.753; -5.185 Sir Benfro Q7592714
38 Saint Brigid chapel
Don, cappella di Santa Brigida 01.jpg
46°23′20″N 11°08′06″E / 46.38889056129758°N 11.135076520007331°E / 46.38889056129758; 11.135076520007331 Amblar-Don Q104767317
39 Saint Brigid church
Romagnano, chiesa di Santa Brigida 01.jpg
46°01′09″N 11°06′17″E / 46.019222222222°N 11.104777777778°E / 46.019222222222; 11.104777777778 Trento Q59712160
40 Saint Brigid church
Roncegno-Santa Brigida, chiesa di Santa Brigida 01.jpg
46°03′15″N 11°24′51″E / 46.05414949003253°N 11.414235130585212°E / 46.05414949003253; 11.414235130585212 Roncegno Terme Q81406768
41 Saint Brigid church
Don, chiesa di Santa Brigida 01.jpg
46°23′24″N 11°08′09″E / 46.38998216738241°N 11.135934172896416°E / 46.38998216738241; 11.135934172896416 Amblar-Don Q104767340
42 Saint Brigid's Church
St Brigid's Church (Ottawa).JPG
45°25′53″N 75°41′26″W / 45.4314°N 75.6906°W / 45.4314; -75.6906 Ottawa Q4505141
43 Sankt Brigida
Wehrkirche von Preith im Landkreis Eichstätt.jpg
48°55′10″N 11°12′08″E / 48.9194°N 11.2022°E / 48.9194; 11.2022 Bafaria Q14912286
44 Santa Brigida
Chiesa santa brigida.jpg
43°51′08″N 11°23′42″E / 43.85234444°N 11.39493333°E / 43.85234444; 11.39493333 Pontassieve Q3672896
45 Santuario della Beata Vergine Addolorata
SBrigida santuario02.JPG
45°58′54″N 9°37′17″E / 45.9816°N 9.621465°E / 45.9816; 9.621465 Santa Brigida Q3949642
46 Sint-Antonius van Padua en Brigidakerk
Antonius van Padua en Brigidakerk Netersel.jpg
51°24′17″N 5°12′34″E / 51.404747°N 5.209506°E / 51.404747; 5.209506 Bladel Q3988423
47 Sint-Brigidabron
Sint-Brigidabron.jpg
50°46′17″N 5°48′27″E / 50.77126°N 5.80748°E / 50.77126; 5.80748 Eijsden-Margraten Q2690389
48 Sint-Brigidakerk
Sint-Brigidakerk (Koersel) 24-10-2021 16-15-27.jpg
51°03′32″N 5°16′22″E / 51.059°N 5.27278°E / 51.059; 5.27278 Beringen Q1920214
49 Sint-Brigidakerk
Noorbeek-St.Brigidakerk (3).JPG
50°46′07″N 5°48′33″E / 50.768631°N 5.809153°E / 50.768631; 5.809153 Eijsden-Margraten Q7477373
50 Sint-Lambertuskerk
Middelaar Rijksmonument 30071 Lambertuskerk.JPG
51°43′26″N 5°54′58″E / 51.72388°N 5.91623°E / 51.72388; 5.91623 Mook en Middelaar Q17436394
51 St Bride's Church
St Bride's Church Douglas.jpg
55°33′30″N 3°50′50″W / 55.5583°N 3.84718°W / 55.5583; -3.84718 De Swydd Lanark Q2788158
52 St Bride's Church, City of London
City parish churches, St. Bride Fleet Street - geograph.org.uk - 864025.jpg
51°30′50″N 0°06′21″W / 51.513777777777776°N 0.10575°W / 51.513777777777776; -0.10575 Dinas Llundain Q1112579
53 St Bride's Church, East Kilbride
St Brides EK05.jpg
55°45′47″N 4°10′06″W / 55.7629234958366°N 4.16830706911183°W / 55.7629234958366; -4.16830706911183 De Swydd Lanark Q11839003
54 St Bride's Church, Glasgow
St Bride's Glasgow.JPG
55°52′48″N 4°18′17″W / 55.8799°N 4.30478°W / 55.8799; -4.30478 Dinas Glasgow Q7592708
55 St Bride's Church, Liverpool
St Brides Church Liverpool.JPG
53°23′49″N 2°58′08″W / 53.397°N 2.969°W / 53.397; -2.969 Dinas Lerpwl Q7592709
56 St Bridget's Church, West Kirby
St Bridget's Church, West Kirby 2019.jpg
53°22′07″N 3°10′35″W / 53.3687°N 3.1763°W / 53.3687; -3.1763 West Kirby
Bwrdeistref Fetropolitan Cilgwri
Q7592720
57 St Bridget's Kirk
St. Bridget's Kirk.jpg
56°02′23″N 3°20′04″W / 56.0398°N 3.3345°W / 56.0398; -3.3345 Fife Q1836683
58 St Brigid's Church, Kilbirnie
CelticCross.svg
55°45′09″N 4°41′11″W / 55.7525°N 4.68638889°W / 55.7525; -4.68638889 Gogledd Swydd Ayr Q16985281
59 St Brigid's Church, Perth
St Brigid's Church with St Brigid's School.jpg
31°56′39″S 115°51′11″E / 31.9441°S 115.853°E / -31.9441; 115.853 Gorllewin Awstralia
City of Perth
Q7592723
60 St. Brigid Island 66°25′06″S 67°07′35″W / 66.41833333333334°S 67.12638888888888°W / -66.41833333333334; -67.12638888888888 Q95944406
61 St. Brigid's Church, Straffan
St Brigid's Church, Straffan (Catholic).jpg
53°18′45″N 6°36′31″W / 53.312573°N 6.608696°W / 53.312573; -6.608696 Straffan Q55886375
62 St. Brigid's Roman Catholic Church
St Brigid's Roman Catholic Church (Manhattan).JPG
40°43′31″N 73°58′51″W / 40.7253°N 73.9808°W / 40.7253; -73.9808 Manhattan Q7587375
63 St. Brigida
St. Brigida (Blumenthal) (08).jpg
50°29′48″N 6°27′31″E / 50.4967°N 6.45856°E / 50.4967; 6.45856 Hellenthal Q2317698
64 St. Brigida
St-brigida-legden-perspektive-1.jpg
52°01′49″N 7°06′18″E / 52.0302°N 7.10487°E / 52.0302; 7.10487 Legden Q2317704
65 St. Brigida
Kreuzau-Untermaubach Denkmal-Nr. 57, Burgplatz (1036).jpg
50°43′35″N 6°27′20″E / 50.72652°N 6.45553°E / 50.72652; 6.45553 Kreuzau Q27478740
66 St. Brigida
Oberstadtfeld 10.jpg
50°10′36″N 6°45′59″E / 50.17652777777778°N 6.766305555555555°E / 50.17652777777778; 6.766305555555555 Oberstadtfeld Q95196826
67 St. Brigida (Baal)
Baal Kirche St. Brigida.JPG
51°02′01″N 6°16′44″E / 51.03375°N 6.27878°E / 51.03375; 6.27878 Q50691373
68 St. Brigiden
Stbrigiden koeln woensam holzschnitt 1531.png
50°56′18″N 6°57′40″E / 50.9384°N 6.96114°E / 50.9384; 6.96114 Altstadt-Nord Q1549854
69 St. Brigitta
St. Brigitta (Niederschopfheim) jm53839.jpg
48°24′47″N 7°53′44″E / 48.41295°N 7.89569°E / 48.41295; 7.89569 Q19963132
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. E. G. Bowen, The Settlements of the Celtic Saints in Wales (Gwasg Prifysgol Cymru, 1954)
  2. E. R. Henken, Traditions of the Welsh Saints (Caergrawnt, 1987)